Giả dược là gì? Có phải thuốc giả không? 

Giả dược là gì?

Giả dược (placebo) là một chất hoặc can thiệp không có hoạt chất điều trị đặc hiệu, nhưng được dùng với hình thức giống như thuốc thật (viên uống, mũi tiêm, thủ thuật…), nhằm tạo ra niềm tin điều trị cho người bệnh.

Ví dụ:

• Viên thuốc chỉ chứa đường hoặc tinh bột
• Nước muối sinh lý được tiêm thay vì thuốc giảm đau
• Một thủ thuật “giả” nhưng không tác động sinh học thật sự
  
  

Điểm quan trọng nhất: giả dược không phải là thuốc giả

Giả dược khác gì thuốc giả?

Nói ngắn gọn: giả dược là công cụ khoa học, còn thuốc giả là hành vi phạm tội.

Hiệu ứng giả dược: Vì sao “uống thuốc không có gì” mà vẫn thấy đỡ?

Hiệu ứng giả dược xảy ra khi niềm tin của người bệnh kích hoạt những thay đổi thật sự trong cơ thể.

Khoa học đã chứng minh:

• Não có thể tiết endorphin (chất giảm đau nội sinh)
• Giảm lo âu → giảm co thắt cơ, giảm đau
• Kỳ vọng tích cực giúp cải thiện triệu chứng như đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi
  
  

Giả dược được dùng trong điều trị những bệnh gì?

Giả dược không chữa khỏi bệnh nặng như ung thư, nhiễm trùng hay suy tạng. Nhưng nó có vai trò rõ rệt trong các tình trạng mà:

• Triệu chứng chịu ảnh hưởng mạnh bởi tâm lý
• Bệnh không có tổn thương thực thể rõ ràng
• Thường gặp trong:
• Đau mạn tính (đau lưng, đau đầu căng thẳng)
• Hội chứng ruột kích thích
• Mất ngủ
• Trầm cảm mức độ nhẹ
• Rối loạn lo âu
  
  

Trong nghiên cứu lâm sàng, giả dược giúp trả lời câu hỏi:

--> Thuốc này có hiệu quả thật sự, hay chỉ là do người bệnh tin rằng nó có tác dụng?

Vậy “phẫu thuật giả dược” là gì?

Nghe đến đây nhiều người sẽ giật mình: “Mổ giả là sao? Có phải lừa bệnh nhân không?”

Phẫu thuật giả dược (sham surgery) là một thủ thuật trong nghiên cứu, trong đó:

• Người bệnh được gây mê
• Có vết rạch da
• Có đầy đủ quy trình như mổ thật

--> nhưng không thực hiện can thiệp điều trị chính (ví dụ: không cắt bỏ, không sửa chữa cấu trúc).

Mục đích: xác định xem lợi ích của phẫu thuật đến từ chính thao tác mổ, hay từ hiệu ứng tâm lý và chăm sóc hậu phẫu.

Phẫu thuật giả dược đã từng cho kết quả gì?

Một số nghiên cứu nổi tiếng cho thấy:

1. Trong một số phẫu thuật khớp gối, nhóm mổ thật không cải thiện nhiều hơn nhóm mổ giả
2. Cảm giác đỡ đau đến từ việc nghỉ ngơi, vật lý trị liệu và niềm tin điều trị
   
   

Những nghiên cứu này đã giúp:

• Tránh nhiều ca mổ không cần thiết
• Giảm nguy cơ biến chứng
• Tiết kiệm chi phí cho bệnh nhân
• Phẫu thuật giả dược có vi phạm đạo đức không?
  
  

Đây là vấn đề được kiểm soát rất chặt chẽ, chỉ áp dụng trong nghiên cứu khoa học, phải được hội đồng đạo đức phê duyệt, người tham gia được giải thích trước và đồng ý. Không ai được “mổ giả” cho bệnh nhân trong điều trị thường quy.

Giả dược nói gì về mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể?

Giả dược cho thấy một điều rất quan trọng:

--> Con người không chỉ là cơ thể sinh học, mà còn là một hệ thống tâm - thân gắn chặt với nhau.

Niềm tin không thay thế thuốc thật, nhưng:

• Có thể khuếch đại hiệu quả điều trị
• Giúp người bệnh tuân thủ điều trị tốt hơn
• Giảm cảm nhận đau và khó chịu
  
  

Kết luận

Giả dược không phải thuốc giả, và phẫu thuật giả dược không phải trò lừa. Đó là cách y học hiện đại tách bạch giữa hiệu quả sinh học thật sự và tác động của niềm tin.

Hiểu đúng về giả dược giúp chúng ta không thần thánh hóa thuốc men nhưng cũng không xem nhẹ sức mạnh của tâm lý. Và quan trọng hơn, tránh những can thiệp không cần thiết

Đôi khi, điều trị hiệu quả không chỉ nằm trong viên thuốc - mà còn nằm trong niềm tin đúng chỗ, đúng cách.