Đột quỵ trẻ hóa, ca phức tạp tăng vọt: Việt Nam đối mặt áp lực chuẩn hóa và tự chủ công nghệ

Đột quỵ trẻ hóa, ca phức tạp tăng nhanh: Hệ thống chẩn đoán, điều trị của Việt Nam đứng trước áp lực đổi mới

Bên lề hội nghị LINNC Asia 2025, các chuyên gia thống nhất rằng bệnh học mạch máu não tại Việt Nam và khu vực châu Á đang dịch chuyển nhanh chưa từng thấy. TS.BS Trần Chí Cường - Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, Trưởng ban đào tạo trong nước LINNC 2025 cho biết, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 200.000 ca đột quỵ, với tỷ lệ tử vong 30-90% tùy mức độ. Đáng lo ngại, số ca trẻ hóa và các tổn thương phức tạp như AVM, phình mạch cổ rộng, huyết khối tĩnh mạch não tăng mạnh sau đại dịch COVID-19, đặt ra áp lực lớn lên hệ thống chẩn đoán và điều trị.

Khó khăn nổi bật nằm ở chẩn đoán hình ảnh, đa số bệnh viện vẫn dùng MRI 1.5 Tesla với thời gian chụp dài và chưa tích hợp AI, gây hạn chế trong phân tầng bệnh nhân trong cửa sổ điều trị 24 giờ - yếu tố sống còn của xử trí đột quỵ. TS.BS Trần Chí Cường dẫn lại báo cáo quốc tế cho thấy hơn 23.000 bệnh nhân Canada tử vong chỉ vì chờ chụp MRI, từ đó cảnh báo Việt Nam “không thể để tình trạng già hóa công nghệ kéo dài”.

Cùng quan điểm, PGS.TS.BS Lê Văn Trường - Phó Giám đốc Bệnh viện TWQĐ 108, Chủ tịch Hội Can thiệp Mạch thần kinh Việt Nam nhấn mạnh, sự thiếu đồng đều giữa các trung tâm tạo ra “khoảng cách chất lượng” lớn: một số bệnh viện đã đạt chuẩn quốc tế, nhưng nhiều cơ sở tuyến tỉnh chưa có đủ nhân lực trực 24/7 - yêu cầu bắt buộc trong điều trị đột quỵ cấp.

GS.TS.BS Phạm Minh Thông - Nguyên Phó Giám đốc Bạch Mai, Chủ tịch Hội Điện quang và Y học hạt nhân Việt Nam bổ sung, kỹ thuật hút huyết khối và can thiệp mạch máu não của Việt Nam gần như tiệm cận thế giới, nhưng mức độ phổ biến chưa đồng đều do hạn chế nguồn lực và trang thiết bị.

Kỹ thuật mới bùng nổ: Flow-diverter, WEB device và thách thức chuẩn hóa thực hành

Xu hướng kỹ thuật nổi bật tại LINNC Asia 2025 tập trung vào flow-diverter, xử lý phình mạch bằng WEB device, các hệ thống hút huyết khối thế hệ mới và chiến lược xử trí tai biến - “vùng xám” được coi là thước đo sự trưởng thành của một trung tâm can thiệp. GS.TS.BS Phạm Minh Thông cho biết, flow-diverter đã được triển khai tốt tại Việt Nam; trong khi WEB device đặc biệt hữu ích cho phình mạch cổ rộng, kể cả trường hợp đã vỡ, dự kiến sẽ bùng nổ trong 1-2 năm tới.

Theo PGS.TS.BS Lê Văn Trường, những ca bệnh phức tạp và dễ biến chứng được phân tích tại hội nghị mang giá trị lớn cho bác sĩ Việt Nam, bởi đó là cơ hội học trực tiếp cách chuyên gia toàn cầu xử trí tổn thương không điển hình - nền tảng để nâng chuẩn thực hành.

Đào tạo là mẫu số chung được tất cả các chuyên gia nhấn mạnh. GS.TS. BS Phạm Minh Thông khẳng định, bác sĩ can thiệp thần kinh phải được đào tạo từ mô phỏng đến lab và ca thật dưới sự giám sát của chuyên gia giàu kinh nghiệm; tuyệt đối không được “nhảy bước”, vì sai sót nhỏ có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh.

Khoảng cách công nghệ, chi phí và bài toán nhân lực: Thách thức lớn nhất Việt Nam phải tự giải

Khoảng cách kỹ thuật và chi phí điều trị vẫn là rào cản lớn. TS.BS Trần Chí Cường chia sẻ, ông từng “choáng” khi thấy chi phí can thiệp tại các hội nghị quốc tế có thể lên đến hàng tỷ đồng - con số không thể áp dụng ở Việt Nam. Tuy nhiên, bằng cách phân tích bản chất kỹ thuật và tối ưu quy trình, ông đã đưa chi phí mỗi ca xuống dưới 100 triệu đồng mà hiệu quả vẫn được quốc tế ghi nhận.

Từ thực tế này, Việt Nam đối diện nhu cầu tự chủ công nghệ. Hiện nay, hầu hết stent, coil, catheter phải nhập khẩu với chi phí hàng ngàn tỷ đồng mỗi năm. Dự án chuyển giao công nghệ sản xuất stent từ Mỹ về Việt Nam do TS.BS Trần Chí Cường và nhóm kỹ sư người Việt tại Silicon Valley triển khai được kỳ vọng giúp giảm mạnh chi phí và tạo thế chủ động về thiết bị nội mạch.

Song, theo PGS.TS.BS Lê Văn Trường, công nghệ chỉ là một phần. Điểm nghẽn then chốt nằm ở nhân lực: muốn hệ thống bền vững, trước hết phải có số lượng bác sĩ đủ lớn để đào tạo, huấn luyện, tuyển chọn, sau đó mới tiến đến nâng cao chất lượng. Đây là lý do ngành can thiệp mạch thần kinh Việt Nam nên xác định ưu tiên chiến lược 5 năm tới gồm: chuẩn hóa đào tạo, mở rộng mạng lưới, đảm bảo trực 24/7 tại tuyến tỉnh và củng cố an toàn trong bối cảnh tăng trưởng nhanh.

Vai trò Việt Nam trong khu vực: Từ học hỏi đến chia sẻ kinh nghiệm

Theo BS. Vitor Mendes Pereira - Trưởng ban Đào tạo LINNC, Việt Nam gây “bất ngờ” cho chuyên gia quốc tế bởi tốc độ phát triển mạng lưới đột quỵ ở địa phương cùng năng lực tiếp nhận kỹ thuật mới của bác sĩ trẻ. Việc LINNC lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam là minh chứng rằng, Việt Nam không chỉ học hỏi, mà đã đủ sức đóng góp và chia sẻ kinh nghiệm với khu vực, nhờ vai trò kết nối của TS.BS Trần Chí Cường trong nhiều năm qua.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề của ngành can thiệp thần kinh: bệnh học đổi chiều nhanh, kỹ thuật thế hệ mới tăng tốc, yêu cầu chuẩn hóa thực hành, đặc biệt về an toàn người bệnh và đào tạo nhân lực ngày càng cấp bách; đồng thời giấc mơ tự chủ thiết bị mở ra hướng phát triển chiến lược. LINNC Asia 2025 vì thế không chỉ là một hội nghị khoa học, mà còn là tín hiệu cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng trở thành trung tâm đào tạo của khu vực, hướng tới mục tiêu lớn hơn: đăng cai hội nghị can thiệp thần kinh thế giới vào năm 2030.