Đọc từng trang sổ tang tiễn biệt GS.TS.BS Nguyễn Đình Hối, càng hiểu di sản lớn nhất không nằm ở những tấm huân chương

Những ngày tang lễ của Thầy - NGND, GS.TS.BS Nguyễn Đình Hối, tôi làm nhiệm vụ hỗ trợ công tác hậu cần, hướng dẫn khách sau viếng và ghi sổ tang. Tôi nhìn thấy những người đến viếng tang xong ngồi vào bàn nắn nót ngồi viết những trang tâm tình tiễn biệt Thầy với thật nhiều cảm xúc sâu lắng. 

Sau tang lễ, tôi may mắn được thực hiện “số hoá” sổ tang của Thầy. Tôi ngồi đọc từng trang viết của quyển sổ dày gần 400 trang. Cuốn sổ không đơn thuần là nơi lưu lại những lời chia buồn sau sự ra đi của một con người. Mỗi trang giấy là một mảnh ký ức, mỗi nét bút là một sự tri ân, mỗi chữ viết là một lát cắt chân thực về cuộc đời của một bậc thầy đã dành trọn gần một thế kỷ cho sự nghiệp ngoại khoa, giáo dục và y học Việt Nam.

Đọc hết cuốn sổ tang, điều để lại ấn tượng sâu sắc không phải là số lượng những người đến viếng, cũng không phải những chức danh cao quý xuất hiện dày đặc trên từng trang giấy. Điều khiến người đọc lặng đi là sự thống nhất đến kỳ lạ trong cách mọi người nhắc về Giáo sư Nguyễn Đình Hối. Dù là nguyên Chủ tịch nước, lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh, lãnh đạo ngành y tế, đồng nghiệp hay học trò, tất cả đều gặp nhau ở một điểm chung: họ không chỉ tiếc thương một nhà khoa học, mà còn tiễn biệt một người thầy lớn, một nhân cách lớn.

Ngay từ những trang đầu, tôi bắt gặp lời tiễn biệt của nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết. Chỉ bằng vài dòng ngắn gọn, ông đã khắc họa đầy đủ chân dung của Thầy khi gọi Thầy là "một người đồng chí, một người bạn, một người thầy thuốc suốt đời tận tụy với nghề". Điều đáng quý là trong lời tiễn biệt ấy không hề nhắc nhiều đến học hàm, học vị hay những chức vụ mà Thầy từng đảm nhiệm. Điều được nhấn mạnh chính là giá trị của một con người luôn được đồng chí, bạn bè và đồng nghiệp yêu quý, kính trọng. Có lẽ, đó mới là phần thưởng lớn nhất mà một con người có thể nhận được sau cả cuộc đời cống hiến.

Tiếp nối những trang đầu là những lời phân ưu của lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh. Nguyên Bí thư Thành ủy Nguyễn Văn Nên ghi nhận những đóng góp to lớn của Giáo sư Nguyễn Đình Hối đối với công tác đào tạo, quản lý và nghiên cứu khoa học của ngành y tế thành phố cũng như cả nước. Đằng sau những dòng chữ ngắn gọn ấy là sự ghi nhận đối với người đã góp phần đặt nền móng cho hệ thống đào tạo y khoa hiện đại của Thành phố Hồ Chí Minh, từ giảng đường đại học, bệnh viện thực hành, phòng mổ đến các chương trình hợp tác quốc tế.

Trong khi đó, nguyên Phó Bí thư Thành ủy Võ Thị Dung, Phó Bí thư Thành ủy Văn Thị Bạch Tuyết cùng nhiều đồng chí lãnh đạo khác đều sử dụng những cụm từ quen thuộc như "vô cùng thương tiếc", "thành kính phân ưu", "xin chia buồn sâu sắc". Những lời lẽ ấy tưởng chừng giản dị nhưng khi xuất hiện liên tiếp trong nhiều trang sổ tang lại trở thành minh chứng cho tình cảm chân thành mà lãnh đạo thành phố dành cho một người thầy thuốc mẫu mực, người đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Nếu các đồng chí lãnh đạo nhìn Thầy dưới góc độ một người có nhiều cống hiến đối với đất nước và thành phố, thì những người làm nghề y lại nhắc đến Thầy bằng ngôn ngữ của tình yêu nghề. Trong những trang lưu bút ấy, hình ảnh của một người thầy, một người anh và một người đồng nghiệp hiện lên rõ nét hơn cả những danh hiệu mà Thầy từng được trao tặng.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Trần Thị Trung Chiến gọi Thầy là "một người anh, người thầy, người đồng nghiệp đáng kính". Bà khẳng định nhiều thế hệ thầy thuốc đã học tập và noi theo tấm gương của Thầy. Đó không còn đơn thuần là sự ghi nhận về chuyên môn, mà là sự khẳng định về tầm ảnh hưởng vượt qua nhiều thế hệ – điều rất ít người có thể làm được trong cuộc đời mình.

Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh Tăng Chí Thượng lại nhấn mạnh đến vai trò của Thầy trong việc dìu dắt, nâng đỡ và truyền cảm hứng cho lớp lớp học trò. Qua những dòng chữ ấy, Giáo sư Nguyễn Đình Hối hiện lên không chỉ là một chuyên gia ngoại khoa xuất sắc mà còn là người truyền lửa, người gieo những hạt giống đầu tiên để nhiều thế hệ thầy thuốc tiếp tục vun trồng cho nền y học thành phố và đất nước.

Một trong những điều đặc biệt nhất của cuốn sổ tang là sự hiện diện của rất nhiều lời tri ân từ các trường đại học, bệnh viện và cơ sở đào tạo y khoa trên cả nước. Những người kế nhiệm Thầy tại Trường Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh đều viết với tất cả sự kính trọng và biết ơn. Họ gọi Thầy là "Người Thầy", là "tượng đài", là "người thắp lửa". Đó không phải là những danh xưng được tạo nên bởi quyết định hành chính hay những tấm bằng khen, mà được hun đúc từ ký ức, từ sự cảm phục và lòng biết ơn của nhiều thế hệ học trò.

Có lẽ hiếm có cuốn sổ tang nào mà cách gọi "Thầy" lại xuất hiện nhiều đến như vậy. Không phải "Giáo sư", cũng không phải "Bác sĩ", "Hiệu trưởng" hay "Giám đốc". Trong hầu hết những lời tiễn biệt, người ta chỉ gọi Thầy bằng cách gọi giản dị nhưng thiêng liêng ấy.

Trong văn hóa Việt Nam, cách gọi "Thầy" vượt lên trên mọi chức danh. Đó là sự công nhận về tri thức, đạo đức, nhân cách và khả năng cảm hóa con người. Khi hàng trăm người ở nhiều thế hệ khác nhau đều đồng lòng gọi một người bằng cách gọi ấy, điều đó cho thấy di sản lớn nhất mà người ấy để lại không nằm ở những công trình khoa học hay những danh hiệu cao quý, mà nằm trong trái tim của những người học trò.

Càng đọc, tôi càng nhận ra một điểm chung khác trong hầu hết những dòng lưu bút: rất ít người ca ngợi Thầy bằng những mỹ từ hoa mỹ hay liệt kê thành tích. Thay vào đó, họ nhắc đến sự tận tụy, lòng nhân hậu, sự khiêm nhường, tinh thần cống hiến và cách Thầy đối xử chân thành với đồng nghiệp, học trò và bệnh nhân. Chính sự lặp lại ấy lại tạo nên sức thuyết phục mạnh mẽ. Khi hàng trăm con người độc lập với nhau đều nhắc đến những phẩm chất giống nhau, đó không còn là lời khen xã giao mà chính là chân dung chân thực của một nhân cách lớn.

Có những dòng lưu bút chỉ vỏn vẹn vài câu nhưng đủ khiến người đọc xúc động. Có người viết: "Anh là tấm gương cho các thế hệ thầy thuốc học tập và làm theo." Có người gọi Thầy là "Người thầy mẫu mực", có người nhắc đến lời dạy "Lương y như từ mẫu", có người khẳng định "Thầy để lại một di sản vô cùng quý báu". Thậm chí có người chỉ viết: "Vô cùng thương tiếc." Trong không gian của một cuốn sổ tang, những câu chữ ngắn ngủi ấy đôi khi còn có sức lay động hơn cả những bài điếu văn dài.

Đối với những người đã và đang công tác tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh như tôi, cuốn sổ tang còn gợi lên một cảm xúc rất riêng. Chúng tôi không chỉ đọc về cuộc đời của một danh nhân y học, mà còn đọc về người đã đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng nên ngôi nhà chung mà hôm nay hàng nghìn cán bộ, viên chức và người lao động vẫn đang tiếp tục gìn giữ và phát triển. Mỗi khoa phòng, mỗi giảng đường, mỗi phòng mổ của bệnh viện hôm nay đều ít nhiều mang dấu ấn của tư duy quản trị, triết lý giáo dục và tinh thần phụng sự mà Thầy đã dày công vun đắp.

Bởi vậy, cuốn sổ tang không chỉ là tư liệu của một lễ tang mà còn là một tư liệu lịch sử quý giá. Nó phản ánh sự hình thành và phát triển của một cộng đồng nghề nghiệp, nơi nhiều thế hệ bác sĩ cùng nhìn về một người đi trước bằng tất cả lòng biết ơn.

Ở góc độ văn hóa, cuốn sổ còn là minh chứng sinh động cho truyền thống "tôn sư trọng đạo" của dân tộc Việt Nam. Một người có thể giỏi chuyên môn, có nhiều công trình khoa học hay từng giữ nhiều cương vị quan trọng, nhưng chỉ khi được nhiều thế hệ đồng lòng gọi bằng cách gọi "Thầy", cuộc đời ấy mới thực sự trở thành một di sản.

Khép lại cuốn sổ tang, điều khiến tôi suy ngẫm nhất không phải là Thầy đã đạt được bao nhiêu danh hiệu hay nhận được bao nhiêu phần thưởng cao quý, mà là vì sao sau gần một thế kỷ sống và cống hiến, Thầy vẫn được yêu kính đến như vậy.

Câu trả lời nằm ngay trong từng trang giấy. Không ai nhắc đến sự giàu có hay quyền lực. Không ai nói về những điều hào nhoáng. Điều còn đọng lại trong ký ức của mọi người là hình ảnh một người thầy tận tụy, một bác sĩ nhân hậu, một nhà giáo mẫu mực, một nhà quản lý có tầm nhìn và một con người đã sống trọn vẹn với nghề, với học trò và với bệnh nhân.

Đó là thứ di sản không thể đo bằng số lượng công trình nghiên cứu hay những tấm huân chương. Đó là di sản của lòng người. Chính vì vậy, cuốn Sổ tang NGND. GS.TS.BS. Nguyễn Đình Hối không chỉ ghi lại nỗi tiếc thương trước sự ra đi của một bậc danh y mà còn lưu giữ một thông điệp có giá trị bền vững dành cho các thế hệ làm nghề y: tri thức có thể được truyền dạy trong giảng đường, kỹ năng có thể được rèn luyện trong phòng mổ, nhưng nhân cách chỉ được bồi đắp bằng chính cuộc đời của người thầy.

Có những con người khi nhắm mắt thì cuộc đời khép lại. Nhưng cũng có những con người, từ giây phút ấy, lại bắt đầu sống trong ký ức của nhiều thế hệ. Giáo sư Nguyễn Đình Hối thuộc về những con người như thế.

Những trang sổ tang được viết trong những ngày cuối tháng Sáu và đầu tháng Bảy năm 2026 rồi sẽ ngả màu theo thời gian, nhưng những dòng chữ đầy kính trọng trong đó sẽ còn ở lại rất lâu, như một chứng tích đẹp về một cuộc đời lớn đã sống trọn vẹn vì y học, vì giáo dục và vì con người.