Hotline 24/7
08983-08983

Điều trị bệnh tâm thần có nhất thiết phải cách ly lâu dài? WHO kêu gọi thay đổi cách chăm sóc

Nhiều người mắc rối loạn tâm thần phải sống trong các cơ sở điều trị suốt nhiều tháng, nhiều năm, thậm chí hàng chục năm. Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kêu gọi các quốc gia chuyển dần từ mô hình điều trị nội trú kéo dài sang chăm sóc tại cộng đồng, giúp người bệnh tiếp tục điều trị, phục hồi và hòa nhập xã hội.

Hơn 1/4 người nhập viện tâm thần phải lưu trú trên 6 tháng

Ngày 09/10/2026, WHO công bố hướng dẫn mới nhằm hỗ trợ các quốc gia chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần, giảm sự phụ thuộc vào các cơ sở điều trị nội trú dài hạn.

Theo WHO, hiện vẫn có nhiều người mắc rối loạn tâm thần phải sống trong các bệnh viện tâm thần quy mô lớn hoặc cơ sở chăm sóc xã hội trong thời gian dài. Gần một nửa số người sống tại những cơ sở này bị giữ lại không tự nguyện trong nhiều tháng, nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Báo cáo Mental Health Atlas của WHO cho thấy chỉ 9% quốc gia tham gia báo cáo đã hoàn tất quá trình chuyển đổi sang chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng. Trong khi đó, 53% vẫn ở giai đoạn đầu của quá trình cải cách.

Đáng chú ý, 28% người nhập viện tâm thần có thời gian lưu trú trên 6 tháng.

Những số liệu này phản ánh thực trạng quá trình chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần trên thế giới vẫn diễn ra chậm và chưa đồng đều giữa các quốc gia.

Điều trị bệnh tâm thần không đồng nghĩa với cách ly khỏi xã hội

Theo WHO, việc chuyển đổi khỏi mô hình chăm sóc tập trung dài hạn, còn gọi là deinstitutionalization, hướng đến hỗ trợ những người đã sống lâu ngày trong bệnh viện tâm thần trở lại cộng đồng.

Mục tiêu không chỉ là giúp người bệnh xuất viện mà còn tạo điều kiện để họ tiếp tục được chăm sóc sức khỏe, duy trì các mối quan hệ và tham gia đời sống xã hội.

Điều này xuất phát từ quan điểm rằng người mắc rối loạn tâm thần cần được tôn trọng quyền lựa chọn, phẩm giá và cơ hội sống trong cộng đồng như những người khác.

WHO nhấn mạnh, việc tiếp tục nhận hỗ trợ về sức khỏe tâm thần không nên đồng nghĩa với việc người bệnh phải từ bỏ tự do, phẩm giá hoặc vị trí của mình trong xã hội.

Tuy nhiên, chăm sóc tại cộng đồng không có nghĩa là loại bỏ hoàn toàn điều trị nội trú.

Trong những giai đoạn bệnh nặng hoặc khi cần được đánh giá, điều trị và theo dõi chuyên sâu, người bệnh vẫn có thể cần nhập viện theo chỉ định chuyên môn.

Điểm cần thay đổi là tránh để việc lưu trú kéo dài trở thành lựa chọn mặc định khi người bệnh có thể được chăm sóc an toàn và phù hợp trong cộng đồng.

Xuất viện không có nghĩa là chấm dứt điều trị

Một trong những nội dung quan trọng của hướng dẫn mới là quá trình đưa người bệnh trở lại cộng đồng phải được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Theo WHO, bệnh viện không thể tự thực hiện quá trình chuyển đổi này nếu thiếu sự phối hợp của các dịch vụ y tế và xã hội.

Người bệnh cần được bảo đảm khả năng tiếp cận chăm sóc sức khỏe, nơi ở phù hợp, hỗ trợ xã hội, giáo dục, việc làm và sự đồng hành của gia đình.

Chẳng hạn, một người mắc rối loạn tâm thần đã ổn định và đủ điều kiện xuất viện vẫn có thể cần tái khám định kỳ, tiếp tục dùng thuốc theo chỉ định, được hỗ trợ tâm lý và phục hồi các kỹ năng sinh hoạt.

Nếu thiếu những điều kiện này, việc trở về cộng đồng có thể gặp nhiều khó khăn.

Vì vậy, chuyển đổi mô hình chăm sóc không đơn giản là giảm số giường bệnh hay rút ngắn thời gian nằm viện. Đây là quá trình xây dựng hệ thống hỗ trợ liên tục, phù hợp với nhu cầu của từng người.

Gia đình và cộng đồng đóng vai trò quan trọng

Bên cạnh hệ thống y tế, gia đình và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người mắc rối loạn tâm thần phục hồi và hòa nhập.

Sự hỗ trợ có thể bắt đầu từ những việc gần gũi như lắng nghe, tôn trọng, khuyến khích người bệnh duy trì điều trị và tạo điều kiện để họ tham gia các hoạt động phù hợp.

Gia đình cũng cần được hướng dẫn cách nhận biết những thay đổi bất thường, phối hợp với nhân viên y tế và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp khó khăn trong quá trình chăm sóc.

Ở cấp độ hệ thống, việc phát triển các dịch vụ sức khỏe tâm thần tại cộng đồng, kết nối với y tế cơ sở và các chương trình hỗ trợ xã hội sẽ giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận chăm sóc mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào bệnh viện chuyên khoa.

Đặc biệt, việc giảm kỳ thị có ý nghĩa quan trọng để người mắc rối loạn tâm thần có thể học tập, làm việc và duy trì các mối quan hệ xã hội.

Lắng nghe người bệnh để thay đổi cách chăm sóc

Hướng dẫn mới của WHO được công bố nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10/2026, với chủ đề “Lived experiences heard: real voices, real change”, tạm dịch là “Lắng nghe trải nghiệm sống: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất”.

Thông điệp năm nay nhấn mạnh rằng người từng trải qua các vấn đề sức khỏe tâm thần không chỉ là đối tượng nhận dịch vụ mà cần được tham gia vào quá trình xây dựng, triển khai và cải thiện chính những dịch vụ đó.

Theo WHO, trải nghiệm thực tế của người bệnh có thể giúp hệ thống y tế nhận diện những khó khăn mà người cung cấp dịch vụ đôi khi chưa nhìn thấy đầy đủ.

Việc lắng nghe cần đi xa hơn những câu chuyện được chia sẻ, hướng đến sự tham gia thực chất của người bệnh trong các quyết định liên quan đến cuộc sống và quá trình điều trị của họ.

Thông điệp quan trọng từ WHO là chăm sóc sức khỏe tâm thần không nên chỉ dừng lại ở kiểm soát triệu chứng. Người bệnh còn cần được hỗ trợ để phục hồi, duy trì cuộc sống có ý nghĩa và tiếp tục là một phần của cộng đồng.

Thông tin biên tập

Tác giả

Nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Ngày đăng: 11:21, 10/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X