Dậy sớm có giúp bạn thành công? Khoa học nói gì về đồng hồ sinh học?

Theo Science Alert, cơ thể mỗi người có một “đồng hồ sinh học” riêng, quyết định thời điểm tỉnh táo nhất và khi nào buồn ngủ. Đặc điểm này được gọi là chronotype (kiểu nhịp sinh học), chịu ảnh hưởng mạnh từ yếu tố di truyền và có thể thay đổi theo độ tuổi.

“Chim sâu dậy sớm” và “cú đêm”

Những người thuộc nhóm buổi sáng thường có xu hướng thức dậy sớm một cách tự nhiên và nhanh chóng tỉnh táo, thậm chí không cần báo thức vào cuối tuần. Trong khi đó, nhóm buổi tối - thường được gọi là “cú đêm” - lại có nhiều năng lượng hơn khi ngày về chiều và làm việc hiệu quả nhất vào buổi tối hoặc ban đêm.

Các nghiên cứu cho thấy người thuộc nhóm buổi sáng thường đạt kết quả học tập tốt hơn và có xu hướng duy trì lối sống lành mạnh hơn, như ít hút thuốc, ít uống rượu và tập thể dục đều đặn.

Ngược lại, những người ngủ muộn thường dễ rơi vào tình trạng kiệt sức và căng thẳng hơn. Một nguyên nhân quan trọng là sự “lệch pha” giữa nhịp sinh học tự nhiên của họ và lịch sinh hoạt chung của xã hội, vốn thường bắt đầu từ sáng sớm.

“Lệch múi giờ xã hội”

Khoảng cách giữa đồng hồ sinh học cá nhân và lịch sinh hoạt xã hội được gọi là social jetlag - tức “lệch múi giờ xã hội”. Khi công việc và trường học buộc phải bắt đầu sớm, nhiều người ngủ muộn phải cắt bớt giấc ngủ để thích nghi.

Sự thiếu ngủ lặp đi lặp lại có thể dẫn đến mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến tâm trạng. Nghiên cứu cũng cho thấy tình trạng social jetlag liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc các bệnh như đái tháo đường, tăng huyết áp và béo phì.

Không phải ai cũng nên ép mình dậy sớm

Nhiều người cố gắng thay đổi thói quen để trở thành “chim sâu dậy sớm”. Tuy nhiên, chronotype không dễ thay đổi vì nó gắn với yếu tố di truyền và hệ thống đồng hồ sinh học trong cơ thể.

Với những người thuộc nhóm buổi tối, việc ép mình dậy sớm hơn nhịp tự nhiên có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu ngủ kéo dài. Ban đầu, họ có thể cảm thấy hào hứng với thói quen mới, nhưng về lâu dài hiệu suất và sức khỏe có thể bị ảnh hưởng.

Một số nghiên cứu cho thấy người dậy sớm dường như có lợi thế trong học tập và sự nghiệp. Tuy nhiên, điều này có thể xuất phát từ cách xã hội tổ chức thời gian làm việc và học tập, vốn ưu tiên những người phù hợp với nhịp sinh học buổi sáng.

Cách nhận biết nhịp sinh học của mình

Để xác định nhịp sinh học cá nhân, các chuyên gia khuyến nghị quan sát giấc ngủ vào những ngày không cần đặt báo thức. Thời gian đi ngủ, thức dậy và mức năng lượng trong ngày có thể giúp bạn hiểu rõ đồng hồ sinh học của mình.

Nếu bạn dễ ngủ trong vòng khoảng 30 phút sau khi lên giường, khung giờ đó có thể phù hợp. Ngược lại, nếu phải trằn trọc hơn một giờ, cơ thể có thể đang muốn ngủ muộn hơn.

Mặc dù việc thay đổi hoàn toàn nhịp sinh học là khó, bạn vẫn có thể điều chỉnh nhẹ bằng cách đi ngủ sớm dần, tăng tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào buổi sáng và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối.