Công nghệ tăng sinh tế bào gốc tạo máu: Ba mẹ cần hiểu gì trước những lời quảng cáo về "100 lần"

“Tăng sinh tế bào gốc tạo máu gấp 100 lần”: Con số ấn tượng, nhưng cần hiểu đúng trong bối cảnh khoa học

Tế bào gốc tạo máu (Hematopoietic Stem Cells – HSC) là quần thể tế bào có khả năng tự tái tạo và tái lập toàn bộ hệ tạo máu của cơ thể, đóng vai trò nền tảng trong ghép tế bào gốc điều trị nhiều bệnh lý huyết học và miễn dịch [1,2,5]. Tuy nhiên, đây cũng là quần thể tế bào rất hiếm, thường chiếm dưới 0,01% tổng số tế bào trong cơ thể, khiến hạn chế về số lượng trở thành rào cản lớn trong điều trị [3].

Chính vì vậy, công nghệ tăng sinh HSC ex vivo ra đời nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn tế bào, đặc biệt trong ghép máu cuống rốn. Một số công nghệ hiện nay ghi nhận khả năng tăng số lượng CD34+ (Những tế bào gốc tạo máu có chứa dấu ấn sinh học CD34 trên bề mặt) lên hàng chục đến hàng trăm lần trong điều kiện phòng thí nghiệm. 

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng rằng Liệu việc tăng sinh lên gấp 100 lần có đồng nghĩa với việc duy trì được khả năng mọc mảnh, tái tạo hệ tạo máu dài hạn và hiệu quả điều trị tương ứng? Đây cũng là điểm cần được nhìn nhận thận trọng, bởi số lượng tế bào tăng lên không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ chức năng sinh học sau ghép [4].

Tăng sinh đi kèm tổn thất sinh học và thất bại sản xuất

Các phương pháp tăng sinh HSC ban đầu giúp tế bào phân chia mạnh hơn nhưng lại làm giảm đặc tính "gốc" và khả năng tái tạo dài hạn. Vì vậy, các nhà nghiên cứu vẫn thấy một số khó khăn về mặt điều trị và tăng sinh tế bào gốc tạo máu:

1. Thất bại mảnh ghép

Thất bại mảnh ghép là tình trạng các tế bào gốc được ghép vào không thể mọc mảnh hoặc không duy trì được sự tạo máu trong cơ thể bệnh nhân.

Đối với Omidubicel - Một công nghệ tăng sinh tế bào gốc tạo máu trong phòng thí nghiệm: Tỷ lệ thất bại mảnh ghép được ghi nhận trong khoảng từ 3% đến 5% [7]. Cụ thể, một phân tích tổng hợp trên 105 bệnh nhân cho thấy có 5% trường hợp thất bại mảnh ghép sơ cấp và 5% trường hợp thất bại mảnh ghép thứ cấp xảy ra trong năm đầu tiên sau khi ghép [8].

2. Thất bại trong quá trình sản xuất tế bào

Thất bại trong quá trình sản xuất tế bào là tỷ lệ các mẫu tế bào gốc không đạt tiêu chuẩn sau khi thực hiện quy trình tăng sinh tại phòng thí nghiệm.

Với công nghệ Omidubicel: Quy trình sản xuất omidubicel kéo dài 21 ngày có tỷ lệ thất bại sản xuất là 10% [11]. Điều này, kết hợp với các nguyên nhân lâm sàng khác (như bệnh tái phát trước khi kịp ghép), dẫn đến việc khoảng 14% bệnh nhân được phân ngẫu nhiên đã không thể nhận được sản phẩm điều trị cuối cùng.

Tăng sinh HSC giúp mở rộng số lượng tế bào nhưng vẫn đi kèm những tổn thất sinh học và rủi ro sản xuất nhất định, cho thấy công nghệ này vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện

Các công nghệ tăng sinh cao không đồng nghĩa đã chứng minh hiệu quả lâm sàng tương ứng

Thống kê về các thử nghiệm lâm sàng, nhiều công nghệ ghi nhận mức tăng sinh rất khác nhau:

●     Omidubicel (NAM): tăng CD34+ trung bình khoảng 130 lần (dao động 32–233 lần)

●     UM171: tăng sinh thực tế khoảng 28,1 lần

●     SR-1: báo cáo tăng sinh trung bình 330–491 lần

●     Các mô hình tiền lâm sàng kéo dài có thể đạt >1.000 lần hoặc cao hơn [9–14]

Tuy nhiên, phần lớn các dữ liệu tăng sinh rất cao lại đến từ:

●     Nghiên cứu tiền lâm sàng

●     Nghiên cứu pha sớm

●     Quy mô mẫu nhỏ

●     Nghiên cứu đơn nhánh không đối chứng

Hiện có 36 thử nghiệm lâm sàng đã được đăng ký nhằm đánh giá hiệu quả của các tế bào máu cuống rốn sau khi được tăng sinh trong phòng thí nghiệm, trong đó 22 thử nghiệm đã hoàn thành [14]. Tuy nhiên, phần lớn (26/36) là nghiên cứu nhãn mở và chỉ có 5/36 là thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) - tiêu chuẩn vàng để đánh giá hiệu quả điều trị. 

Điều này cho thấy công nghệ tăng sinh tế bào gốc tạo máu đang nhận được sự quan tâm đáng kể, nhưng vẫn cần thêm các dữ liệu lâm sàng quy mô lớn để đánh giá hiệu quả và độ an toàn lâu dài [14].

Y học tương lai bắt đầu từ việc lưu trữ tế bào gốc đạt chuẩn quốc tế AABB

Dù công nghệ tăng sinh tế bào gốc tạo máu đang mở ra nhiều triển vọng, điều kiện tiên quyết để ứng dụng bất kỳ công nghệ nào trong tương lai vẫn là phải có một mẫu tế bào gốc chất lượng ngay từ đầu. Nói cách khác, “nguyên liệu đầu vào” đạt chuẩn quốc tế luôn là nền tảng của mọi giải pháp điều trị sau này.

Vì vậy, đối với các bậc phụ huynh, điều ưu tiên cốt lõi vẫn là bảo tồn nguyên vẹn nguồn tế bào gốc ban đầu theo các tiêu chuẩn quốc tế như AABB, đảm bảo mẫu duy trì chất lượng, khả năng truy xuất và sẵn sàng sử dụng khi cần điều trị thực tế. Khi các công nghệ điều trị mới được chứng minh hiệu quả bằng dữ liệu lâm sàng đầy đủ và được cộng đồng y khoa cũng như các đơn vị điều trị chấp nhận rộng rãi, chính mẫu lưu trữ đạt chuẩn sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp gia đình tiếp cận những cơ hội điều trị tiên tiến trong tương lai.

Tài liệu tham khảo

1.        Raghav, P. K., Gangenahalli, G., & Hara, T. (2025). Advancements in hematopoietic stem cell proliferation and self-renewal maintenance. Frontiers in Cell and Developmental Biology, 13, 1607145.

2.        Demirci, S., Leonard, A., & Tisdale, J. F. (2020). Hematopoietic stem cells from pluripotent stem cells: Clinical potential, challenges, and future perspectives. Stem Cells Translational Medicine, 9(12), 1549-1557.

3.        Wang, L., Guan, X., Wang, H., Shen, B., Zhang, Y., Ren, Z., ... & Jiang, Y. (2017). A small-molecule/cytokine combination enhances hematopoietic stem cell proliferation via inhibition of cell differentiation. Stem cell research & therapy, 8(1), 169.

4.        Bozhilov, Y. K., Hsu, I., Brown, E. J., & Wilkinson, A. C. (2023). In vitro human haematopoietic stem cell expansion and differentiation. Cells, 12(6), 896.

5.        Cortiana, V., Chorya, H., Abbas, R. H., Gambill, J., Theyver, A., Park, C. H., & Leyfman, Y. (2025). Advancements in Hematopoietic Stem Cell Therapy: From Biological Pathways to Emerging Therapeutic Strategies. Therapeutics, 2(4), 18.

6.        Walasek, M. A., Van Os, R., & De Haan, G. (2012). Hematopoietic stem cell expansion: challenges and opportunities. Annals of the New York Academy of Sciences, 1266(1), 138-150.

7.        US Food and Drug Administration. (2023). FDA approves omidubicel to reduce time to neutrophil recovery and infection in patients with hematologic malignancies.

8.        Lin, C., Schwarzbach, A., Sanz, J., Montesinos, P., Stiff, P., Parikh, S., ... & Horwitz, M. E. (2023). Multicenter long-term follow-up of allogeneic hematopoietic cell transplantation with omidubicel: a pooled analysis of five prospective clinical trials. Transplantation and cellular therapy, 29(5), 338-e1.

9.        Horwitz, M. E., Stiff, P. J., Cutler, C., Brunstein, C., Hanna, R., Maziarz, R. T., ... & Sanz, G. (2021). Omidubicel vs standard myeloablative umbilical cord blood transplantation: results of a phase 3 randomized study. Blood, The Journal of the American Society of Hematology, 138(16), 1429-1440.

10.     Cohen, S., Roy, J., Lachance, S., Delisle, J. S., Marinier, A., Busque, L., ... & Sauvageau, G. (2020). Hematopoietic stem cell transplantation using single UM171-expanded cord blood: a single-arm, phase 1–2 safety and feasibility study. The Lancet Haematology, 7(2), e134-e145.

11.     Sakurai, M., Ishitsuka, K., Becker, H. J., & Yamazaki, S. (2024). Ex vivo expansion of human hematopoietic stem cells and clinical applications. Cancer science, 115(3), 698-705.

12.     Gandhi, A. P., Newell, L. F., & Maziarz, R. T. (2023). A new beginning: can omidubicel emerge as the next, viable alternative donor source?. Therapeutic Advances in Hematology, 14, 20406207231192146.

13.     Cui, Y., Ren, Y., Ren, F., Zhang, Y., & Wang, H. (2024). Synergistic effect and molecular mechanism of nicotinamide and UM171 in ex vivo expansion of long-term hematopoietic stem cells. Regenerative Therapy, 27, 191-199.

14.     Penny, T. R., Jenkin, G., Miller, S. L., & McDonald, C. A. (2024). Umbilical cord blood derived cell expansion: a potential neuroprotective therapy. Stem Cell Research & Therapy, 15(1), 234.

Theo anh NVT