Chăm con đầu lòng - những điều chỉnh trong não bộ và nội tiết của cha mẹ

Một hiện tượng khá phổ biến nhưng ít người nói ra: sau khi đứa con đầu lòng chào đời, nhiều cặp vợ chồng cảm thấy mối quan hệ của mình trở nên căng thẳng hơn. Người mẹ dường như dành toàn bộ sự chú ý cho đứa trẻ, trong khi người cha đôi khi cảm thấy mình đứng bên lề.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng đây không phải là dấu hiệu của sự thất bại trong tình yêu, mà là kết quả của những biến đổi sinh học và tâm lý rất mạnh mẽ khi con người bước vào vai trò làm cha mẹ.

Khi người phụ nữ “trở thành mẹ”

Các nhà tâm lý học gọi quá trình một phụ nữ bước vào thiên chức làm mẹ là “matrescence” - tạm hiểu là giai đoạn “trở thành người mẹ”. Thuật ngữ này được nhắc lại trong các nghiên cứu hiện đại để mô tả một sự chuyển đổi bản sắc sâu sắc, tương tự như tuổi dậy thì.

Nghiên cứu thần kinh học năm 2017 cho thấy sau khi sinh con, não bộ người mẹ có sự tái cấu trúc rõ rệt. Một số vùng liên quan đến nhận thức xã hội và cảm xúc thay đổi nhằm giúp người mẹ nhạy bén hơn với tín hiệu từ em bé.

Quá trình này giống như việc “tỉa bớt” những kết nối thần kinh không cần thiết để não tập trung vào nhiệm vụ mới: chăm sóc con.

Nhờ vậy, nhiều bà mẹ có thể nhanh chóng nhận ra những tín hiệu rất nhỏ của con như tiếng khóc vì đói, vì đau hay vì khó chịu.

Não bộ người mẹ trở nên nhạy cảm hơn

Sau sinh, một trung tâm cảm xúc quan trọng của não - hạch hạnh nhân - hoạt động mạnh hơn. Điều này khiến người mẹ trở nên cực kỳ nhạy cảm với các tín hiệu liên quan đến đứa trẻ.

Đó là lý do nhiều bà mẹ có thể tỉnh giấc chỉ vì một tiếng động nhỏ của con, trong khi người khác vẫn ngủ say.

Tuy nhiên, trạng thái cảnh giác liên tục này cũng khiến nhiều người mẹ rơi vào cảm giác lo lắng và mệt mỏi kéo dài.

Vì sao người mẹ dường như “ít quan tâm đến chồng”?

Một thay đổi khác xảy ra trong hệ thống khen thưởng của não bộ.

Trước đây, những tương tác với người bạn đời thường kích hoạt cảm giác hạnh phúc. Nhưng sau khi có con, não bộ của người mẹ bắt đầu ưu tiên đứa trẻ.

Những tín hiệu từ em bé - như mùi da, ánh mắt hay tiếng cười - trở thành nguồn kích thích cảm xúc mạnh mẽ.

Điều này đôi khi khiến người chồng cảm thấy mình bị “ra rìa”. Nhưng thực chất đó chỉ là sự điều chỉnh tạm thời của não bộ nhằm đảm bảo em bé được chăm sóc tốt nhất.

Người cha cũng thay đổi

Không chỉ người mẹ, đàn ông khi trở thành cha cũng trải qua những thay đổi sinh học.

Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ testosterone của đàn ông giảm khi họ bước vào giai đoạn làm cha, trong khi các hormone liên quan đến sự gắn kết và chăm sóc lại tăng lên.

Điều này giúp người đàn ông chuyển từ vai trò cạnh tranh sang vai trò chăm sóc con cái.

Tuy nhiên, khác với người mẹ, sự thay đổi ở người cha không tự động xảy ra. Nó được thúc đẩy chủ yếu thông qua việc trực tiếp chăm sóc và tương tác với con.

Những hành động như bế con, chơi với con hay chăm sóc hằng ngày sẽ giúp não bộ người cha dần thích nghi với vai trò mới.

Cuộc hôn nhân bước vào thử thách sinh học

Các nhà nghiên cứu tâm lý gia đình đã ghi nhận một hiện tượng: nhiều cặp vợ chồng báo cáo rằng mức độ hài lòng trong hôn nhân giảm trong năm đầu sau khi sinh con.

Nguyên nhân không chỉ đến từ thay đổi cảm xúc mà còn từ thiếu ngủ kinh niên, căng thẳng chăm sóc con và sự khác biệt trong nhịp thích nghi với vai trò làm cha mẹ.

Thiếu ngủ đặc biệt nguy hiểm, vì nó làm suy giảm khả năng kiểm soát cảm xúc và thấu hiểu người khác. Những cuộc trò chuyện vốn bình thường có thể dễ dàng biến thành tranh cãi.

Hiểu để vượt qua giai đoạn này

Tin tốt là giai đoạn khó khăn này thường chỉ mang tính tạm thời.

Khi hiểu rằng những thay đổi trong cảm xúc và hành vi phần nào đến từ sinh học, các cặp vợ chồng có thể bớt trách móc lẫn nhau.

Người cha cần tham gia nhiều hơn vào việc chăm sóc con để xây dựng sự gắn kết. Người mẹ cũng nên chia sẻ trách nhiệm và dành không gian cho mối quan hệ vợ chồng.

Đồng thời, cả hai nên chú ý nghỉ ngơi và tránh đưa ra những quyết định quan trọng khi đang kiệt sức.

Và khi vượt qua giai đoạn này, nhiều cặp vợ chồng nhận ra rằng tình yêu của họ không mất đi - nó chỉ đang chuyển sang một hình thức sâu sắc và bền vững hơn.