Cập nhật AHA 2025: Cứu người ngừng tim không chỉ là “làm tim đập lại”

Theo AHA, mỗi năm có khoảng 370/100.000 ca ngừng tim nội viện và 340/100.000 ca ngừng tim ngoại viện, nhưng tỷ lệ sống sót khi xuất viện vẫn rất thấp: chỉ 6-26% với nội viện và dưới 10% với ngoại viện. Dù có khác biệt giữa các quốc gia, một điểm chung được ghi nhận là những nơi tổ chức cấp cứu ngoại viện tốt, can thiệp sớm và đúng kỹ thuật thì cơ hội sống sót cao hơn rõ rệt.

Tại Việt Nam, lĩnh vực cấp cứu đang chuyển mình theo hướng chăm sóc toàn diện và dựa trên y học chứng cứ, từ xử trí ban đầu tại hiện trường đến hồi sức nâng cao trong bệnh viện. Thực tế cho thấy, mọi bác sĩ, kể cả không chuyên hồi sức - cấp cứu, đều có thể gặp tình huống nguy kịch trong thực hành hằng ngày, khi tai nạn, đột quỵ, sốc hay ngừng tim có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Vì vậy, nhận diện sớm và xử trí đúng ngay từ những phút đầu đang trở thành yếu tố then chốt, phù hợp với xu hướng “can thiệp sớm - cứu sống tốt hơn” của y học hiện đại.

Trong bối cảnh đó, bản cập nhật AHA 2025 đánh dấu một thay đổi quan trọng trong tư duy cấp cứu ngừng hô hấp tuần hoàn. AHA hợp nhất chuỗi sinh tồn nội viện và ngoại viện thành một chuỗi sinh tồn chung gồm 6 bước, từ nhận biết sớm, CPR chất lượng cao theo thứ tự CAB, khử rung tim, hồi sức nâng cao đến chăm sóc sau ngừng tim và theo dõi lâu dài. Thông điệp được nhấn mạnh là: cấp cứu không kết thúc khi tim đập lại.

AHA 2025 cũng tiếp tục cảnh báo rằng CPR tuy là kỹ thuật “ai cũng biết”, nhưng rất dễ làm sai. Ép tim không đúng vị trí, không đủ sâu, không đủ nhanh hoặc bị gián đoạn nhiều sẽ làm giảm nghiêm trọng lưu lượng máu đến não và các cơ quan, khiến người bệnh có thể tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề dù đã tái lập tuần hoàn. Song song đó, khử rung sớm tại hiện trường, với sự hỗ trợ của máy AED - thiết bị dễ sử dụng, không chỉ dành cho nhân viên y tế, được xem là chìa khóa cải thiện tỷ lệ sống sót ngừng tim ngoại viện.

Một điểm nổi bật khác của AHA 2025 là đặt chăm sóc sau ngừng tim ở vị trí trung tâm. Sau khi tái lập tuần hoàn tự nhiên, người bệnh vẫn cần được theo dõi và điều trị tích cực nhằm giảm di chứng thần kinh, hạn chế rối loạn chức năng cơ quan và tìm nguyên nhân gây ngừng tim có thể can thiệp được. AHA nhấn mạnh tiên lượng thần kinh phải được đánh giá theo nhiều thời điểm, tránh kết luận sớm khi chưa đủ dữ liệu.

Đặc biệt, lần đầu tiên AHA xây dựng một chuỗi sinh tồn riêng cho hồi sức sơ sinh, bắt đầu từ giai đoạn thai kỳ, khi người mẹ được khám, tầm soát và theo dõi nguy cơ, tiếp đến là nhận biết sớm trẻ suy hô hấp, ngừng tim và kích hoạt cấp cứu, triển khai hồi sức ban đầu, thông khí, hồi sức nâng cao, chăm sóc sau sinh và theo dõi phục hồi lâu dài. Cách tiếp cận này nhấn mạnh rằng, hồi sức sơ sinh là một quá trình liên tục, không phải can thiệp đơn lẻ tại một thời điểm.

Song song đó, CPR chất lượng cao tiếp tục là nguyên tắc xuyên suốt cho cả người lớn, trẻ em và trẻ sơ sinh. Với trẻ sơ sinh bị tắc nghẽn đường thở do dị vật nghiêm trọng, AHA 2025 khuyến cáo thực hiện chu kỳ lặp lại 5 lần vỗ lưng xen kẽ 5 lần ấn bụng cho đến khi dị vật được đẩy ra ngoài hoặc trẻ không còn phản ứng. Về kỹ thuật ép ngực, guideline ưu tiên kỹ thuật hai ngón tay cái vòng quanh lồng ngực trẻ; nếu không thể vòng quanh lồng ngực, có thể ép ngực bằng gót một tay. AHA đặc biệt lưu ý giảm thiểu tối đa gián đoạn CPR, đảm bảo mỗi lần tạm dừng ép ngực không quá 10 giây.

Tổng thể, AHA 2025 cho thấy cấp cứu ngừng tim không còn là câu chuyện của vài phút “chạy đua với thời gian”, mà là một chuỗi chăm sóc liên tục, nơi mỗi khâu: từ hiện trường, bệnh viện đến theo dõi sau hồi sức - đều có thể tạo ra khác biệt giữa sống và mất, giữa hồi phục và di chứng.