Hotline 24/7
08983-08983

Béo phì có phải chỉ vì ăn nhiều, lười vận động?

Béo phì không đơn thuần là hệ quả của ăn nhiều hoặc ít vận động mà là bệnh mạn tính chịu tác động của nhiều yếu tố. Theo ThS.BS Phạm Linh Đan - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (cơ sở 3), người khó kiểm soát cân nặng cần được đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp quản lý phù hợp.

Không ít người dù ăn không nhiều, thậm chí thường xuyên nhịn bữa tối, cân nặng vẫn tiếp tục tăng. Tình trạng này dễ khiến người bệnh tự ti, cho rằng bản thân thiếu ý chí hoặc tìm đến các chế độ giảm cân cực đoan, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.

Theo ThS.BS Phạm Linh Đan, béo phì thực chất là một bệnh mạn tính phức tạp, cần được đánh giá và quản lý đúng cách, thay vì chỉ nhìn nhận là hậu quả của ăn quá nhiều hay lười vận động.

Nhiều yếu tố cùng tác động đến cân nặng

Theo y học hiện đại, béo phì là tình trạng tích tụ mô mỡ quá mức, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Sự hình thành và tiến triển của bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như di truyền, điều hòa thần kinh - nội tiết, hành vi ăn uống, mức độ hoạt động thể lực, giấc ngủ, môi trường sống và tâm lý xã hội.

Một số bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng cũng có thể tác động đến cân nặng. Vì vậy, không phải tất cả trường hợp béo phì đều có cùng nguyên nhân và có thể áp dụng chung một phương pháp kiểm soát.

Tình trạng thừa mỡ không chỉ thể hiện qua con số trên bàn cân. Một số người béo phì có thể thường xuyên mệt mỏi, giảm khả năng vận động hoặc dễ hụt hơi khi gắng sức.

Nếu không được kiểm soát tốt, béo phì làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, đái tháo đường type 2 và rối loạn lipid máu.

Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, béo phì thuộc chứng “Phì bạng”. Nguyên nhân không chỉ liên quan đến ăn uống quá độ mà còn được xem xét dựa trên thể chất, thói quen sinh hoạt và sự rối loạn công năng tạng phủ, đặc biệt là Tỳ, Vị và Thận.

Khi chức năng vận hóa và chuyển hóa tân dịch bị ảnh hưởng, các trạng thái như đàm, thấp, nhiệt hoặc ứ trệ có thể hình thành. Tùy đặc điểm bẩm sinh, môi trường sống và thói quen sinh hoạt, mỗi người có thể có biểu hiện lâm sàng khác nhau.

ThS.BS Phạm Linh Đan cho biết, một số nhóm biểu hiện thường được xem xét khi biện chứng gồm:

- Vị nhiệt: Ăn nhiều, nhanh đói, khô miệng, đắng miệng và thích uống nước mát.

- Đàm thấp: Cơ thể nặng nề, tay chân mỏi mệt, hay hoa mắt, ngực bụng đầy trướng, thường dùng đồ béo ngọt hoặc rượu bia, thích nằm và ít vận động.

- Khí huyết ứ trệ: Hay thở dài, sắc mặt sạm, môi thâm; ở nữ giới có thể kèm kinh nguyệt không đều, lượng ít, bế kinh hoặc máu kinh sẫm màu, có cục.

- Tỳ hư: Tinh thần mệt mỏi, người nặng nề, ăn uống bình thường hoặc ăn kém nhưng vẫn tăng cân, bụng đầy tức, tay chân dễ phù nhẹ.

- Tỳ Thận dương hư: Sợ lạnh, chân tay lạnh, dễ mệt, thích uống nước nóng, nước tiểu trong và nhiều.

Những biểu hiện trên chỉ có tính chất tham khảo. Việc xác định thể bệnh cần dựa trên thăm khám và Tứ chẩn gồm vọng, văn, vấn, thiết; không nên tự kết luận chỉ từ một vài triệu chứng.

Kiểm soát cân nặng phải bắt đầu từ lối sống

Điều chỉnh lối sống là nền tảng trong quản lý cân nặng. Người bệnh cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, nhiều chất béo; tăng thực phẩm giàu chất xơ; phân bố bữa ăn hợp lý và tránh ăn quá nhiều vào buổi tối.

Hoạt động thể lực cũng cần được duy trì ở mức phù hợp với thể trạng và tình trạng sức khỏe của từng người.

Sau khi được thăm khám, một số thực phẩm hoặc nguyên liệu thường dùng trong Y học cổ truyền có thể được lựa chọn theo từng thể bệnh. Chẳng hạn, người có biểu hiện Vị nhiệt có thể ưu tiên bí đao, củ năng hoặc dưa chuột; thể Đàm thấp có thể lựa chọn cá chép, đậu đỏ hay ý dĩ; thể Tỳ hư thường phù hợp với món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa.

Một số nguyên liệu như hoa hồng, ngó sen, trần bì, sơn tra, phục linh, đảng sâm, nhục quế hoặc đỗ trọng cũng được sử dụng theo các nguyên tắc điều trị khác nhau của Y học cổ truyền.

Tuy nhiên, ThS.BS Phạm Linh Đan lưu ý, các món ăn và nguyên liệu này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chế độ dinh dưỡng kiểm soát năng lượng, vận động và những phương pháp điều trị béo phì được bác sĩ chỉ định.

Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng kết tập tiểu cầu hoặc có bệnh lý đi kèm cần đặc biệt thận trọng với các vị thuốc có tác dụng hoạt huyết. Các loại trà, món ăn phối hợp dược liệu cũng không nên được tự ý sử dụng thường xuyên hoặc kéo dài khi chưa có tư vấn chuyên môn.

Các bài thuốc, dược liệu và liệu pháp Y học cổ truyền cần được bác sĩ có chuyên môn chỉ định hoặc tư vấn. Người bệnh không nên tự áp dụng phương pháp giảm cân hay sử dụng dược liệu dựa trên những thông tin chưa được kiểm chứng.

Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động nhưng cân nặng vẫn khó kiểm soát, hoặc tăng cân kèm theo những vấn đề sức khỏe khác, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và lựa chọn phương pháp quản lý phù hợp.

Thông tin biên tập

Tác giả

Nguồn: Bệnh viện Đại học Y Dược (cơ sở 3)
Ngày đăng: 09:40, 11/09/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X