8 điều cần biết về bệnh Ebola

1. Ebola là bệnh gì?

Ebola là bệnh truyền nhiễm do các virus thuộc họ Filoviridae, chi Orthoebolavirus gây ra. Trên thực tế, “Ebola” là tên gọi chung của một nhóm virus có liên quan gần nhau và có thể gây bệnh cảnh sốt xuất huyết do virus ở người.

Bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt, mệt nhiều, đau đầu, đau cơ, đau họng; sau đó có thể tiến triển sang nôn ói, tiêu chảy, phát ban, rối loạn đông máu, xuất huyết, sốc và suy đa cơ quan.

Các tác nhân từng gây dịch lớn ở người gồm Zaire ebolavirus, Sudan virus và Bundibugyo virus. Mỗi chủng có mức độ gây bệnh và tỷ lệ tử vong khác nhau.

2. Ebola từng gây dịch như thế nào?

Bệnh Ebola được ghi nhận lần đầu năm 1976 tại khu vực gần sông Ebola, nay thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo.

Từ đó đến nay, Ebola đã gây nhiều vụ dịch tại Trung Phi và Tây Phi, kéo dài từ vài tuần đến vài năm. Đợt dịch nghiêm trọng nhất xảy ra tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016 với hơn 28.000 ca mắc và hơn 11.000 ca tử vong.

Tỷ lệ tử vong trung bình của Ebola khoảng 50%, nhưng có thể dao động từ 25-90%, tùy loại virus, thời điểm phát hiện bệnh và chất lượng điều trị.

3. Ebola lây qua đường nào?

Ebola chủ yếu lây khi tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể của người bệnh như chất nôn, phân, nước tiểu, nước bọt, dịch sinh dục…

Virus cũng có thể lây qua quần áo, khăn trải giường, kim tiêm, dụng cụ y tế hoặc bề mặt bị nhiễm dịch cơ thể. Ngoài ra, việc tiếp xúc trực tiếp với thi thể người tử vong do Ebola trong quá trình chăm sóc hoặc mai táng không an toàn cũng là nguồn lây quan trọng.

Tuy nhiên, Ebola không lây dễ qua không khí như cúm, COVID-19 hay sởi. Người bệnh thường chỉ lây cho người khác khi đã xuất hiện triệu chứng.

Thời gian ủ bệnh thường từ 2-21 ngày, trung bình khoảng 8-10 ngày.

4. Triệu chứng bệnh diễn tiến ra sao?

Theo PGS.TS Lê Quốc Hùng, giai đoạn đầu Ebola rất dễ nhầm với nhiều bệnh sốt cấp khác như sốt xuất huyết Dengue, cúm, COVID-19 hoặc nhiễm trùng huyết.

Sau vài ngày, bệnh có thể tiến triển nặng với nôn ói, tiêu chảy nhiều, đau bụng, mất nước, rối loạn điện giải. Một số trường hợp xuất hiện ban đỏ ở thân mình và tứ chi.

Bệnh cũng có thể gây tổn thương gan, thận, rối loạn đông máu, xuất huyết, rối loạn tri giác, co giật và suy đa cơ quan.

Người dễ diễn tiến nặng gồm trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Nguyên nhân tử vong thường do mất dịch nặng, sốc, rối loạn điện giải và suy đa cơ quan.

5. Chẩn đoán Ebola bằng cách nào?

Ebola có thể được nghi ngờ dựa vào triệu chứng kết hợp yếu tố dịch tễ, đặc biệt ở người từng đi về từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với ca nghi ngờ/mắc Ebola trong vòng 21 ngày.

Tuy nhiên, bệnh không thể chẩn đoán xác định chỉ dựa vào triệu chứng mà cần xét nghiệm. Xét nghiệm quan trọng nhất hiện nay là RT-PCR để phát hiện vật liệu di truyền của virus.

Theo Bệnh viện Chợ Rẫy, tại Việt Nam, xét nghiệm xác định Ebola hiện được thực hiện tại các đơn vị đầu ngành như Viện Pasteur TPHCM và Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương.

6. Khi nào cần nghi ngờ mắc Ebola?

Người dân cần nghĩ đến nguy cơ mắc Ebola nếu có sốt, mệt nhiều, đau đầu, nôn ói, tiêu chảy, đau bụng, phát ban hoặc chảy máu bất thường, đồng thời trong vòng 21 ngày trước đó từng đi về từ vùng dịch hoặc tiếp xúc với yếu tố nguy cơ.

Nếu chỉ có yếu tố dịch tễ nhưng chưa có triệu chứng, cần khai báo y tế và theo dõi sức khỏe trong 21 ngày. Nếu đã có yếu tố dịch tễ và xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Các chuyên gia lưu ý người dân không nên tự đi khám nhiều nơi hoặc ngồi chờ chung tại bệnh viện nếu nghi ngờ mắc bệnh, vì có thể làm tăng nguy cơ lây lan.

7. Điều trị Ebola ra sao?

Điều trị Ebola hiện chủ yếu là chăm sóc hỗ trợ tích cực như bù dịch, điều chỉnh điện giải, kiểm soát nôn ói và tiêu chảy, điều trị sốc, hỗ trợ hô hấp và theo dõi chức năng gan, thận, đông máu.

Một số thuốc kháng thể đơn dòng đã được sử dụng với Zaire ebolavirus, nhưng không thay thế vai trò của chăm sóc hỗ trợ.

Ca nghi ngờ Ebola cần được cách ly ngay và điều trị tại cơ sở có khu cách ly, năng lực hồi sức và kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt.

8. Phòng bệnh Ebola như thế nào?

Phòng bệnh Ebola quan trọng nhất là tránh tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể của người nghi ngờ hoặc mắc bệnh.

Người dân cần rửa tay thường xuyên, khai báo trung thực lịch sử đi lại và tiếp xúc, không tự chăm sóc hoặc mai táng người nghi mắc Ebola khi chưa có hướng dẫn y tế.

Hiện đã có vaccine phòng bệnh đối với một số chủng Ebola như Zaire ebolavirus, tuy nhiên vaccine chưa bao phủ đầy đủ tất cả các chủng gây bệnh ở người.