Triglyceride cao: Vì sao chỉ kiêng mỡ động vật vẫn chưa đủ?

Triglyceride khác gì cholesterol?

Triglyceride và cholesterol đều thuộc nhóm lipid trong máu, thường được kiểm tra cùng nhau trong xét nghiệm mỡ máu.

Tuy nhiên, hai thành phần này có chức năng khác nhau.

Triglyceride là dạng chất béo được cơ thể sử dụng để dự trữ năng lượng. Khi lượng năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu, cơ thể có thể chuyển phần dư thừa thành triglyceride để tích trữ.

Trong khi đó, cholesterol tham gia cấu tạo màng tế bào và tổng hợp một số hormone. LDL là loại lipoprotein vận chuyển cholesterol trong máu; nồng độ LDL-cholesterol cao góp phần hình thành mảng xơ vữa động mạch.

Triglyceride tăng cao cũng liên quan đến nguy cơ tim mạch, đặc biệt khi đi kèm LDL-cholesterol cao, HDL-cholesterol thấp hoặc các rối loạn chuyển hóa khác.

Theo Viện Tim, Phổi và Huyết học Quốc gia Hoa Kỳ (NHLBI), triglyceride máu lúc đói ở người trưởng thành được phân loại như sau:

Triglyceride tăng thường không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, nhiều người chỉ phát hiện bất thường khi xét nghiệm máu định kỳ.

Đáng chú ý, khi triglyceride từ 500mg/dL trở lên, nguy cơ viêm tụy cấp bắt đầu trở thành vấn đề cần quan tâm. Nguy cơ này tăng rõ rệt hơn khi nồng độ triglyceride tiếp tục tăng, đặc biệt ở mức khoảng 1.000 mg/dL trở lên.

Vì sao kiêng thịt mỡ nhưng triglyceride vẫn cao?

Một sai lầm phổ biến là cho rằng triglyceride chỉ tăng khi ăn nhiều chất béo động vật.

Thực tế, chế độ ăn nhiều đường và carbohydrate tinh chế cũng có thể góp phần làm tăng triglyceride máu.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), tiêu thụ nhiều đường bổ sung, đặc biệt fructose, có thể làm tăng triglyceride. Các loại thực phẩm như nước ngọt, bánh kẹo, đồ uống nhiều đường và thực phẩm làm từ bột tinh chế là những nguồn cần chú ý.

Khi lượng carbohydrate và năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu, gan có thể tăng tổng hợp triglyceride và vận chuyển chúng vào máu.

Điều này giải thích vì sao một người đã hạn chế thịt mỡ nhưng vẫn thường xuyên uống trà sữa, nước ngọt, ăn nhiều bánh ngọt hoặc cơm trắng với khẩu phần lớn có thể tiếp tục có triglyceride cao.

Tuy nhiên, không phải tất cả thực phẩm chứa carbohydrate đều có tác động giống nhau. Ngũ cốc nguyên hạt, rau củ và các loại đậu cung cấp chất xơ, thường phù hợp hơn với chế độ ăn kiểm soát triglyceride.

Bốn nhóm yếu tố cần rà soát khi triglyceride tăng cao

1. Đường và tinh bột tinh chế

Người bệnh nên xem lại lượng nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, món tráng miệng và các thực phẩm nhiều đường bổ sung đang sử dụng.

Đối với cơm trắng, bánh mì trắng hoặc bún, phở, điều quan trọng là điều chỉnh khẩu phần phù hợp, thay vì kiêng hoàn toàn carbohydrate.

Có thể ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, các loại đậu và thực phẩm giàu chất xơ.

2. Rượu bia

Rượu bia có thể làm tăng triglyceride, đặc biệt ở người đã có rối loạn chuyển hóa lipid.

Vì vậy, việc hạn chế thịt mỡ nhưng vẫn uống bia thường xuyên có thể khiến hiệu quả kiểm soát triglyceride không đạt như mong muốn.

Người có triglyceride rất cao thường cần ngừng rượu bia theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ viêm tụy cấp.

3. Cân nặng và vận động

Thừa cân, béo phì và ít hoạt động thể chất là những yếu tố thường gặp ở người có triglyceride cao.

Giảm cân nếu đang thừa cân, kết hợp vận động đều đặn có thể giúp cải thiện triglyceride và các yếu tố nguy cơ tim mạch khác.

Người bệnh nên lựa chọn hình thức vận động phù hợp với sức khỏe và duy trì lâu dài, thay vì chỉ tập luyện trong thời gian ngắn trước khi xét nghiệm lại.

4. Bệnh lý và thuốc đang sử dụng

Triglyceride cao không phải lúc nào cũng xuất phát từ chế độ ăn uống.

Một số bệnh lý như đái tháo đường chưa được kiểm soát tốt, suy giáp, bệnh gan và bệnh thận có thể góp phần làm tăng triglyceride.

Ngoài ra, một số thuốc điều trị cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ triglyceride máu.

Vì vậy, nếu đã điều chỉnh chế độ ăn nhưng triglyceride vẫn cao, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân, thay vì tiếp tục tự kiêng khem ngày càng nghiêm ngặt.

Triglyceride cao có cần uống thuốc?

Không phải mọi trường hợp triglyceride tăng đều cần sử dụng thuốc ngay. Quyết định điều trị phụ thuộc vào mức tăng triglyceride, nguy cơ tim mạch, bệnh lý đi kèm và nguyên nhân gây tăng.

Với triglyceride tăng nhẹ hoặc trung bình, điều chỉnh lối sống và kiểm soát các bệnh lý liên quan là những biện pháp quan trọng.

Ở người có nguy cơ tim mạch cao, bác sĩ có thể chỉ định statin để kiểm soát nguy cơ xơ vữa động mạch.

Khi triglyceride tăng rất cao, đặc biệt từ 500mg/dL trở lên, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc hạ triglyceride như fibrate hoặc omega-3 kê đơn, kết hợp chế độ ăn phù hợp nhằm giảm nguy cơ viêm tụy cấp.

Cần lưu ý, dầu cá hoặc omega-3 dạng thực phẩm bổ sung bán không kê đơn không tương đương các chế phẩm omega-3 kê đơn được sử dụng để điều trị tăng triglyceride máu.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng các sản phẩm này thay thuốc, cũng không tự ngừng statin hoặc fibrate khi chưa có chỉ định.

Nếu triglyceride đang ở mức rất cao và xuất hiện đau bụng trên dữ dội, buồn nôn hoặc nôn nhiều, cần đến cơ sở y tế cấp cứu để được đánh giá nguy cơ viêm tụy cấp.