Những thắc mắc thường gặp khi bổ sung canxi sau sinh

1. Táo bón khi bổ sung canxi sau sinh có nên đổi sang loại canxi khác?

Thưa bác sĩ, hiện em đang uống một loại canxi khác nhưng bị táo bón kéo dài, dù đã cố gắng uống nhiều nước và ăn thêm rau quả vẫn không cải thiện. Em đang băn khoăn không biết việc chuyển sang một loại canxi khác, chẳng hạn như canxi hữu cơ MCHA, có ảnh hưởng gì đến em bé không? Và khi đổi sang loại canxi dễ hấp thu hơn, mẹ sau sinh cần lưu ý điều gì để vừa an toàn cho con, vừa giảm được tác dụng phụ cho mẹ ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên - Bệnh viện Từ Dũ trả lời: Táo bón là một vấn đề khá thường gặp ở phụ nữ trong giai đoạn hậu sản, đặc biệt khi bổ sung canxi. Như đã đề cập ở các phần trước, nhiều chị em dù đã cố gắng uống đủ nước và tăng cường rau xanh trong chế độ ăn nhưng tình trạng táo bón vẫn không cải thiện. Trong trường hợp này, cần xem xét khả năng loại canxi đang sử dụng có phù hợp với cơ thể hay không.

Hiện nay có nhiều dạng canxi khác nhau để phụ nữ lựa chọn. Trong đó, một số người đã tìm hiểu và biết đến MCHA - một dạng canxi được chiết xuất từ xương tự nhiên, có cấu trúc gần giống với cấu trúc xương của cơ thể. Nhờ đặc điểm này, loại canxi này thường có khả năng hấp thu tốt hơn so với một số dạng canxi khác.

Nếu nghi ngờ tình trạng táo bón liên quan đến loại canxi đang sử dụng, phụ nữ có thể thử chuyển sang một loại canxi khác phù hợp hơn. Một cách đánh giá đơn giản là khi ngừng loại canxi cũ và đổi sang loại mới, nếu tình trạng táo bón cải thiện thì nhiều khả năng nguyên nhân xuất phát từ sản phẩm bổ sung trước đó.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng táo bón có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, nếu đã thay đổi loại canxi, điều chỉnh chế độ ăn uống mà tình trạng táo bón vẫn kéo dài, thậm chí ngay cả khi ngừng bổ sung canxi mà triệu chứng vẫn không cải thiện, phụ nữ nên đến cơ sở y tế để được thăm khám. Khi đó, bác sĩ có thể kiểm tra và đánh giá xem có vấn đề nào liên quan đến hệ tiêu hóa hay không, bởi tác dụng phụ của canxi chỉ là một trong nhiều nguyên nhân có thể gây táo bón.

2. Phân biệt thuốc và thực phẩm chức năng khi bổ sung canxi

Thưa bác sĩ, em thấy trên thị trường có cả thuốc canxi và thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa canxi, hình thức và giá cả cũng rất khác nhau. Với phụ nữ sau sinh như em thì hai loại này khác nhau như thế nào? Nên ưu tiên lựa chọn loại nào để vừa hiệu quả, vừa an toàn cho quá trình hồi phục sau sinh ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Thuốc và thực phẩm chức năng là hai nhóm sản phẩm hoàn toàn khác nhau theo quy định quản lý của Bộ Y tế. Đối với thuốc, khi các công ty dược phẩm đăng ký lưu hành phải trải qua quy trình kiểm soát rất nghiêm ngặt. Những yếu tố như hàm lượng hoạt chất, tác dụng điều trị, tác dụng phụ và mức độ an toàn đều phải được đánh giá và kiểm chứng trước khi được cấp phép. Vì vậy, để một sản phẩm canxi được đăng ký dưới dạng thuốc, sản phẩm đó phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn chặt chẽ theo quy định của Bộ Y tế.

Bên cạnh đó, trên thị trường hiện nay còn có nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng. Có thể hiểu đơn giản rằng thực phẩm chức năng là các sản phẩm được chiết xuất và bào chế từ thực phẩm hoặc các vi chất dinh dưỡng, nhằm giúp việc bổ sung dưỡng chất trở nên thuận tiện và dễ dàng hơn. Thay vì phải ăn một lượng lớn thực phẩm để cung cấp đủ một dưỡng chất nào đó, người dùng có thể bổ sung thông qua viên thực phẩm chức năng để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.

Tuy nhiên, giữa hai nhóm này cũng có sự khác biệt quan trọng trong cách sử dụng. Thuốc thường phải dùng theo chỉ định của bác sĩ. Sau khi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá nhu cầu của từng người bệnh và kê đơn với hàm lượng phù hợp. Thông thường, thuốc chỉ được sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định theo đơn, không nên tự ý dùng kéo dài. Nếu người bệnh tiếp tục mua và sử dụng đơn thuốc cũ trong thời gian dài mà không tái khám, điều này có thể không còn phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại.

Trong khi đó, thực phẩm chức năng chủ yếu đóng vai trò bổ sung vi chất. Vì vậy, việc sử dụng thường linh hoạt hơn và có thể bổ sung trong thời gian dài tùy theo nhu cầu của cơ thể, đồng thời không bị ràng buộc chặt chẽ về chỉ định và thời gian sử dụng như thuốc.

3. Sau khi cai sữa có cần tiếp tục bổ sung canxi?

Thưa bác sĩ, em đang cho con bú và được khuyên nên bổ sung canxi, nhưng em không rõ việc này cần duy trì trong bao lâu. Sau khi cai sữa cho bé thì có cần tiếp tục bổ sung canxi nữa không, hay chỉ cần uống trong vài tháng đầu sau sinh là đủ ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Việc bổ sung canxi trong thời gian cho con bú và sau khi cai sữa là thắc mắc khá phổ biến của nhiều phụ nữ sau sinh. Trên thực tế, việc quan tâm đến bổ sung canxi trong giai đoạn hậu sản, đặc biệt là trong 6 tháng đầu hoặc trong thời gian cho con bú, cho thấy người mẹ đã có ý thức tốt về việc chăm sóc sức khỏe của mình.

Tuy nhiên, có một điểm quan trọng cần lưu ý là nhu cầu canxi của phụ nữ trưởng thành vốn đã ở mức khoảng 1.000-1.200 mg, thậm chí có thể lên đến 1.300 mg mỗi ngày. Trong khi đó, chế độ ăn của nhiều phụ nữ Việt Nam thường chưa đáp ứng đủ nhu cầu này. Nguyên nhân là khẩu phần ăn thường thiếu đạm, ít trứng và ít sử dụng sữa - những nguồn thực phẩm giàu canxi.

Vì vậy, ngay cả sau khi đã qua giai đoạn hậu sản và không còn cho con bú, việc bổ sung canxi vẫn rất quan trọng. Bổ sung canxi từ sớm, khi cơ thể người phụ nữ vẫn còn hoạt động nội tiết ổn định và còn chu kỳ kinh nguyệt, sẽ giúp khả năng hấp thu canxi tốt hơn. Ngược lại, khi bước vào giai đoạn lớn tuổi hoặc sau mãn kinh, nội tiết tố suy giảm khiến khả năng hấp thu canxi của cơ thể cũng giảm theo, dù nhu cầu bổ sung vẫn cao.

Ngoài ra, sau khi cai sữa, nhiều phụ nữ có xu hướng ăn uống kiêng khem để giảm cân và nhanh chóng trở lại vóc dáng trước khi mang thai. Nếu chế độ ăn bị cắt giảm quá mức, cơ thể có thể không được cung cấp đủ các vi chất cần thiết, trong đó có canxi.

Vì vậy, sau khi kết thúc giai đoạn cho con bú, phụ nữ vẫn nên xem xét lại chế độ ăn uống của mình. Nếu nhận thấy khẩu phần ăn chưa cung cấp đủ lượng canxi cần thiết, chẳng hạn không uống được sữa hoặc ăn ít thực phẩm giàu đạm thì vẫn nên tiếp tục bổ sung canxi để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng theo khuyến cáo của bác sĩ.

4. Uống canxi nhiều có gây sỏi thận?

Thưa bác sĩ, em nghe nhiều người nói uống canxi không đúng thời điểm có thể gây sỏi thận nên rất lo. Với canxi hữu cơ như MCHA, nếu uống vào buổi trưa hoặc buổi chiều thì có được không? Và mẹ sau sinh cần lưu ý gì về thời điểm uống để hấp thu tốt mà vẫn an toàn cho thận ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Nhiều phụ nữ thường lo lắng rằng bổ sung canxi trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận. Đây cũng là một quan niệm khá phổ biến trong dân gian. Tuy nhiên, cần hiểu rằng khi bổ sung dinh dưỡng, cơ thể không chỉ tiếp nhận riêng canxi mà còn được cung cấp nhiều vi chất khác đi kèm.

Các bác sĩ sản phụ khoa thường khuyến cáo phụ nữ nên uống canxi trước 15 giờ chiều, tốt nhất là chia thành các lần uống vào buổi sáng hoặc buổi trưa sau bữa ăn, đồng thời cần uống đủ nước.

Việc uống đủ nước đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn hậu sản khi cơ thể người mẹ còn phải tiết sữa để nuôi em bé. Thông thường, phụ nữ nên duy trì lượng nước khoảng 2-3 lít mỗi ngày để đảm bảo nhu cầu của cơ thể. Uống đủ nước không chỉ giúp hạn chế tình trạng táo bón, mà còn hỗ trợ giảm nguy cơ xảy ra một số biến chứng như sỏi thận.

Bên cạnh đó, phụ nữ cũng không nên quá lo lắng rằng việc bổ sung canxi sẽ dễ dẫn đến sỏi thận. Hiện nay, các bằng chứng khoa học vẫn chưa khẳng định việc bổ sung canxi là nguyên nhân trực tiếp gây sỏi thận. Trên thực tế, sỏi thận chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, trong đó yếu tố cơ địa cũng đóng vai trò quan trọng.

5. Làm thế nào để biết việc bổ sung canxi sau sinh đang có hiệu quả?

Thưa bác sĩ, có cách nào để em biết việc bổ sung canxi của mình đang thực sự có hiệu quả hay không? Ngoài việc giảm đau mỏi hay chuột rút, có dấu hiệu nào khác hoặc xét nghiệm nào giúp đánh giá là em đã bổ sung canxi đúng và đủ cho cơ thể sau sinh chưa ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Nhiều phụ nữ sau sinh thường băn khoăn liệu việc bổ sung canxi của mình đã đúng và đủ hay chưa. Trên thực tế, trong giai đoạn hậu sản có khá nhiều dấu hiệu cho thấy cơ thể đang thiếu canxi. Vì vậy, khi bổ sung canxi theo hướng dẫn của bác sĩ, các triệu chứng này thường sẽ giảm dần hoặc biến mất.

Ví dụ, những biểu hiện như đau nhức cơ thể, mỏi xương khớp, rụng tóc, ê buốt chân răng hoặc mất ngủ có thể giảm đi khi cơ thể được cung cấp đủ canxi. Nói cách khác, nếu các dấu hiệu cảnh báo thiếu canxi trước đó dần cải thiện sau một thời gian bổ sung, đây có thể xem là một tín hiệu cho thấy việc bổ sung đang mang lại hiệu quả.

Tuy nhiên, một điểm rất quan trọng là sau một thời gian bổ sung canxi, phụ nữ vẫn nên đi kiểm tra sức khỏe. Thông qua thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá xem lượng canxi bổ sung đã phù hợp với nhu cầu của cơ thể hay chưa. Nếu vẫn còn các dấu hiệu cho thấy tình trạng thiếu canxi, bác sĩ sẽ điều chỉnh phác đồ bổ sung cho phù hợp hơn.

Ngoài ra, trong những trường hợp thiếu hụt canxi kéo dài dẫn đến giảm mật độ xương, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm chuyên sâu để đánh giá tình trạng xương. Từ đó, người bệnh sẽ được tư vấn chế độ bổ sung canxi và các dưỡng chất liên quan phù hợp hơn, đặc biệt đối với những trường hợp đã có dấu hiệu giảm mật độ xương.

>>> Đọc thêm phần 1: Chuột rút, mất ngủ, rụng tóc sau sinh có thể là lời cảnh báo thiếu canxi

>>> Đọc thêm phần 2: Canxi sau sinh đúng và đủ: Giúp mẹ khỏe, nuôi con tốt

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên và Thuốc Canxi Hữu Cơ Úc NextG-Cal đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện series “Canxi đúng chuẩn - Mẹ tròn năng lượng, con vững tương lai”, livestream giải mã các vấn đề xoay quanh việc bảo vệ xương khỏe cho người phụ nữ cũng như cách để canxi hấp thu tối ưu nhất.