Chuột rút, mất ngủ, rụng tóc sau sinh có thể là lời cảnh báo thiếu canxi

1. Giai đoạn hậu sản là thời điểm cơ thể người phụ nữ trải qua nhiều thay đổi lớn

Sau sinh, cơ thể người phụ nữ bước vào một hành trình hồi phục kéo dài chứ không chỉ vài tuần lễ. Dưới góc nhìn y khoa, hành trình hồi phục sau sinh của người mẹ thường diễn ra như thế nào, và vì sao trong giai đoạn này, việc cung cấp đầy đủ dưỡng chất lại đóng vai trò then chốt cho quá trình hồi phục toàn diện, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên - Bệnh viện Từ Dũ trả lời: Đối với phụ nữ, mang thai và sinh nở là một hành trình rất đặc biệt. Sau khi sinh, dù là sinh thường hay sinh mổ, cơ thể người mẹ đều trải qua một biến cố lớn, trong đó có việc mất một lượng máu nhất định trong quá trình sinh.

Đây cũng là giai đoạn vô cùng nhạy cảm, bởi cùng lúc xảy ra nhiều thay đổi quan trọng. Một mặt, gia đình chào đón thêm một em bé; mặt khác, cơ thể người phụ nữ bắt đầu quá trình điều chỉnh để dần trở về trạng thái sinh lý bình thường trước khi mang thai.

Theo chuyên môn sản khoa, quá trình hồi phục cơ bản của cơ thể người phụ nữ sau sinh thường kéo dài khoảng 6 tuần. Tuy nhiên, thời gian này có thể khác nhau ở từng người, phụ thuộc vào chế độ dinh dưỡng cũng như khả năng hồi phục của mỗi cá nhân. Ở một số trường hợp, quá trình hồi phục có thể kéo dài từ 3 đến 6 tháng.

Chính vì vậy, các bác sĩ sản phụ khoa thường khuyến cáo phụ nữ nên tái khám sau sinh khoảng 6 tuần, dù là sinh thường hay sinh mổ. Lý do là sau sinh, cơ thể người mẹ có rất nhiều thay đổi cần được theo dõi. Ví dụ, trong thời kỳ mang thai, tử cung phải giãn lớn để chứa thai nhi; sau sinh, tử cung sẽ dần co hồi để trở về kích thước ban đầu. Thông thường, quá trình co hồi này diễn ra trong khoảng 6 tuần.

Bên cạnh đó, sản dịch sau sinh thường kéo dài khoảng 3-4 tuần. Nếu sản dịch kéo dài quá 4 tuần hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường, phụ nữ nên đi kiểm tra để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Một thay đổi quan trọng khác trong giai đoạn chuyển tiếp từ sinh nở sang hậu sản là việc nuôi con bằng sữa mẹ. Đây là giai đoạn khiến nhiều phụ nữ, đặc biệt là những người sinh con đầu lòng, cảm thấy bỡ ngỡ. Thông thường, sau khoảng 2-3 ngày sau sinh sẽ xuất hiện hiện tượng “lên sữa”, khi đó hai bầu vú có thể căng đau và nhiều mẹ chưa biết cách cho con bú đúng cách.

Ngoài ra, giai đoạn hậu sản còn đi kèm với nhiều thay đổi về sinh lý. Một trong những thay đổi rõ rệt là chu kỳ giấc ngủ. Trước khi sinh, phụ nữ thường có thể ngủ trọn đêm; tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn cho con bú, đặc biệt trong 6 tháng đầu khi trẻ bú mẹ hoàn toàn, chu kỳ ngủ - thức của người mẹ thay đổi đáng kể. Trẻ thường bú mỗi 3-4 giờ, khiến giấc ngủ của người mẹ bị chia nhỏ và đảo lộn hoàn toàn.

Song song đó là những biến đổi lớn về nội tiết. Từ giai đoạn mang thai chuyển sang hậu sản, nội tiết tố trong cơ thể người phụ nữ thay đổi mạnh mẽ. Những biến đổi này có thể ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý, thậm chí dẫn đến tình trạng trầm cảm sau sinh - một vấn đề ngày càng được quan tâm trong chăm sóc sức khỏe phụ nữ.

Chính vì vậy, việc hỗ trợ cơ thể phục hồi trong giai đoạn hậu sản là rất quan trọng. Một trong những yếu tố được nhắc đến nhiều là bổ sung canxi và các vi chất cần thiết. Trong thời kỳ mang thai, bác sĩ sản phụ khoa thường hướng dẫn phụ nữ bổ sung canxi và các dưỡng chất cần thiết. Tuy nhiên, sau khi sinh, nhiều người có xu hướng lơ là, cho rằng chỉ cần bổ sung khi còn mang thai. Thậm chí, có trường hợp dù vẫn còn thuốc nhưng sau khi sinh lại bỏ dở hoặc quên uống vì quá bận rộn chăm sóc em bé.

Trên thực tế, canxi vẫn đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi sức khỏe của phụ nữ sau sinh.

2. Vì sao phụ nữ sau sinh vẫn cần tiếp tục bổ sung canxi?

Nhiều người cho rằng chỉ cần bổ sung dưỡng chất, đặc biệt là canxi, trong thời gian mang thai là đã đủ. Tuy nhiên, vì sao sau sinh người mẹ vẫn tiếp tục cần canxi ạ? Vai trò của canxi trong giai đoạn sau sinh có ý nghĩa như thế nào đối với sức khỏe hiện tại và cả tương lai của người phụ nữ, đặc biệt là nguy cơ loãng xương về sau, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Việc bổ sung canxi không chỉ cần thiết trong thời gian mang thai mà còn đặc biệt quan trọng trong giai đoạn sau sinh. Nhu cầu canxi của một phụ nữ trưởng thành khỏe mạnh hoặc phụ nữ mang thai trung bình khoảng 1.000-1.100 mg mỗi ngày. Tuy nhiên, sau sinh, đặc biệt trong thời gian cho con bú, nhu cầu này có thể còn cao hơn.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời và việc nuôi con bằng sữa mẹ có thể tiếp tục đến khi trẻ 2 tuổi hoặc lâu hơn. Trong giai đoạn này, cơ thể người mẹ không chỉ phục hồi sau sinh mà còn phải cung cấp dinh dưỡng cho em bé thông qua sữa mẹ.

Trên thực tế, nếu người mẹ nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ, mỗi ngày cơ thể phải cung cấp khoảng 300 mg canxi qua sữa cho trẻ. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu canxi trong giai đoạn hậu sản thậm chí còn cao hơn so với bình thường.

Nếu người mẹ không bổ sung đủ canxi, cơ thể sẽ tự động huy động canxi từ hệ xương để đáp ứng nhu cầu sản xuất sữa. Đây chính là cơ chế khiến nhiều phụ nữ sau sinh dễ gặp các vấn đề liên quan đến thiếu hụt canxi.

Trong dân gian từng lưu truyền câu chuyện rằng phụ nữ sinh nhiều con thường dễ bị hư răng hoặc rụng răng sớm. Thực tế, đây có thể xem là một biểu hiện điển hình của tình trạng thiếu canxi kéo dài, khi cơ thể người mẹ phải liên tục “rút” canxi từ xương và răng để cung cấp cho con thông qua sữa mẹ nếu chế độ dinh dưỡng không được bổ sung đầy đủ.

Bên cạnh đó, thiếu canxi còn có thể gây ra nhiều dấu hiệu cảnh báo khác. Tuy nhiên, do bận rộn chăm sóc con nhỏ, nhiều phụ nữ thường bỏ qua các triệu chứng này và không nhận ra cơ thể đang thiếu hụt vi chất quan trọng.

Vì vậy, giai đoạn hậu sản cần được xem là thời điểm rất quan trọng đối với sức khỏe của người mẹ. Trong 6 tháng đầu đời, khi trẻ phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sữa mẹ, người mẹ cần được cung cấp đầy đủ canxi và các dưỡng chất cần thiết để vừa bảo vệ sức khỏe của bản thân, vừa đảm bảo nguồn dinh dưỡng tốt nhất cho con.

3. Đau lưng, tê tay chân sau sinh có thể liên quan đến thiếu canxi

Trong thực tế, không ít phụ nữ sau sinh gặp tình trạng nhức mỏi toàn thân, đau lưng, đau gối, tê tay chân… và thường được lý giải là do “không kiêng cữ kỹ”. Dưới góc nhìn y học hiện đại, những triệu chứng này có thể liên quan như thế nào đến tình trạng thiếu canxi sau sinh, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Hiện nay, nhiều phụ nữ đã bắt đầu quan tâm hơn đến sức khỏe của mình trong giai đoạn hậu sản. Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm xuất hiện nhiều triệu chứng khiến các chị em lo lắng như đau lưng, rụng tóc, mất ngủ hoặc cảm giác mệt mỏi kéo dài.

Trong đó, mất ngủ không chỉ đơn thuần do việc phải thức dậy chăm sóc em bé, mà có những trường hợp người mẹ dù có thời gian nghỉ ngơi vẫn khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc. Đây có thể là một trong những dấu hiệu gợi ý tình trạng thiếu canxi sau sinh.

Ngoài ra, cần lưu ý rằng giai đoạn hậu sản cũng là lúc người phụ nữ bước vào một “công việc” rất đặc biệt đó là chăm sóc em bé mỗi ngày. Việc thường xuyên bế con, ru con ngủ hoặc giữ các tư thế không đúng khi bế bé cũng có thể góp phần gây đau lưng hoặc đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, bên cạnh những yếu tố cơ học này, thiếu canxi vẫn là vấn đề cần được nghĩ đến đầu tiên.

Một nguyên nhân phổ biến khác là chế độ ăn uống sau sinh. Trong thực tế, nhiều phụ nữ Việt Nam có thói quen kiêng khem khá nhiều trong giai đoạn hậu sản. Không ít người chỉ ăn một số món quen thuộc như thịt kho và tránh nhiều thực phẩm giàu dinh dưỡng. Thậm chí, các món như cá, tôm, cua, vốn là nguồn canxi tốt cũng bị kiêng vì lo ngại sẹo lồi hoặc sợ ảnh hưởng đến việc tiết sữa. Nếu chế độ ăn quá kiêng khem và không được bổ sung canxi hợp lý, nguy cơ thiếu canxi sau sinh sẽ tăng lên.

Theo các chuyên gia, nhu cầu canxi của phụ nữ trong giai đoạn hậu sản có thể vào khoảng 1.300-1.500 mg mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ Việt Nam lại không có thói quen uống sữa - một nguồn cung cấp canxi tự nhiên rất tốt. Bên cạnh đó, một số người còn gặp tình trạng không dung nạp lactose, nghĩa là chỉ cần uống một lượng nhỏ sữa tươi cũng có thể bị đau bụng hoặc tiêu chảy. Điều này vô tình trở thành rào cản khiến việc bổ sung canxi không được đầy đủ.

Chính vì vậy, việc bổ sung canxi trong giai đoạn hậu sản đóng vai trò rất quan trọng. Khi cơ thể thiếu canxi, người mẹ có thể gặp nhiều triệu chứng như rụng tóc, đau nhức xương khớp, ê buốt răng hoặc tê bì tay chân. Đây đều là những dấu hiệu cảnh báo cần được lưu ý. Trong những trường hợp rõ rệt hơn, khi đi khám và được kiểm tra chuyên sâu, một số phụ nữ còn có thể được phát hiện tình trạng giảm mật độ xương.

4. Những dấu hiệu giúp nhận biết tình trạng thiếu canxi sau sinh

Ngoài các biểu hiện nhức mỏi, chuột rút hay đau xương khớp, còn những dấu hiệu nào khác cho thấy cơ thể người mẹ đang thiếu hụt canxi sau sinh mà nhiều người thường bỏ qua ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Trong giai đoạn hậu sản, có một số triệu chứng khá điển hình giúp phụ nữ nhận biết khả năng cơ thể đang thiếu canxi. Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy nhất là tình trạng co rút cơ, đặc biệt là chuột rút.

Nhiều phụ nữ từng gặp hiện tượng chuột rút trong thời gian mang thai và tình trạng này có thể kéo dài sang cả giai đoạn sau sinh. Bên cạnh đó, các dấu hiệu khác cũng có thể xuất hiện như mất ngủ, rụng tóc, những triệu chứng đã được các chuyên gia nhắc đến khi nói về tình trạng thiếu canxi.

Ngoài việc nhận biết qua triệu chứng, phụ nữ sau sinh cũng nên xem lại chế độ ăn uống hằng ngày của mình. Trong thực tế, khẩu phần ăn của nhiều phụ nữ Việt Nam thường khá ít đạm. Trong khi đó, đạm, trứng và sữa lại là ba nguồn thực phẩm quan trọng cung cấp canxi trong chế độ dinh dưỡng. Nếu khẩu phần ăn thiếu đạm và đặc biệt là không có thói quen uống sữa, cần lưu ý xem liệu chế độ ăn có đang thiếu hụt canxi hay không.

Theo khuyến cáo, nhu cầu canxi của phụ nữ trong giai đoạn hậu sản khoảng 1.300-1.500 mg mỗi ngày. Có thể hình dung đơn giản rằng nếu một người uống được khoảng 1 lít sữa mỗi ngày thì đã cung cấp gần 1.000 mg canxi. Tuy nhiên, trên thực tế rất ít phụ nữ có thể uống được lượng sữa này, vì vậy tình trạng thiếu canxi khá phổ biến.

Do đó, nếu xuất hiện các dấu hiệu như chuột rút, đau nhức cơ thể, ê buốt chân răng, khó ngủ hoặc rụng tóc, phụ nữ sau sinh nên đi khám để được bác sĩ tư vấn cụ thể. Thông qua thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá mức độ thiếu canxi và hướng dẫn phương pháp bổ sung phù hợp, thông qua điều chỉnh chế độ ăn uống hoặc sử dụng các sản phẩm bổ sung khi cần thiết.

>>> Đọc thêm phần 1: Chuột rút, mất ngủ, rụng tóc sau sinh có thể là lời cảnh báo thiếu canxi

>>> Đọc thêm phần 2: Canxi sau sinh đúng và đủ: Giúp mẹ khỏe, nuôi con tốt

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên và Thuốc Canxi Hữu Cơ Úc NextG-Cal đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện series “Canxi đúng chuẩn - Mẹ tròn năng lượng, con vững tương lai”, livestream giải mã các vấn đề xoay quanh việc bảo vệ xương khỏe cho người phụ nữ cũng như cách để canxi hấp thu tối ưu nhất.