Người bệnh COPD tập thở thế nào khi trời lạnh để tránh khó thở tăng nặng?

Thời tiết lạnh có thể khiến người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) dễ khó thở hơn, đặc biệt khi vận động ngoài trời. Tuy nhiên, hạn chế vận động hoàn toàn không phải giải pháp tốt. Theo thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai, phục hồi chức năng hô hấp kết hợp tập vận động, kỹ thuật thở và làm sạch đường thở có vai trò quan trọng trong chăm sóc người bệnh. Vậy người mắc COPD nên tập thở như thế nào, cần chuẩn bị gì trước buổi tập và khi nào phải dừng lại?

Người bệnh COPD vẫn cần vận động khi trời lạnh

Ở người mắc COPD, đường thở bị tắc nghẽn mạn tính khiến việc đưa không khí ra khỏi phổi gặp khó khăn. Khi tiếp xúc với không khí lạnh, đặc biệt là không khí lạnh và khô, người bệnh có thể bị kích thích đường thở, tăng ho, khò khè hoặc khó thở.

Vì vậy, vào những ngày nhiệt độ xuống thấp, người bệnh nên ưu tiên tập luyện trong nhà, nơi có nhiệt độ dễ chịu và không khí thông thoáng, tránh khói thuốc, bụi và các yếu tố kích thích hô hấp.

Theo thông tin Bệnh viện Bạch Mai công bố ngày 11/11/2026, chương trình phục hồi chức năng hô hấp tại Trung tâm Hô hấp, cơ sở Ninh Bình, được triển khai với nhiều nội dung: tập vận động, tăng sức cơ, hướng dẫn kỹ thuật thở, làm sạch đường thở, tư vấn dinh dưỡng và giáo dục sức khỏe.

Trước mỗi buổi tập, nhân viên y tế đánh giá mạch, nhịp thở và độ bão hòa oxy ngoại vi (SpO₂) để lựa chọn mức vận động phù hợp.

Đối với người bệnh tự tập tại nhà, việc vận động cần dựa trên khả năng gắng sức, mức độ khó thở và kế hoạch phục hồi chức năng đã được nhân viên y tế hướng dẫn. Người đang có đợt cấp COPD không nên tự tăng cường độ tập luyện.

Người mắc COPD nên duy trì vận động phù hợp với thể trạng, ưu tiên môi trường trong nhà khi thời tiết lạnh và tập luyện theo hướng dẫn của nhân viên y tế

Hướng dẫn kỹ thuật thở chúm môi cho người mắc COPD

Thở chúm môi là một trong những kỹ thuật thường được hướng dẫn trong phục hồi chức năng hô hấp cho người bệnh COPD.

Kỹ thuật này giúp làm chậm nhịp thở, kéo dài thời gian thở ra và có thể giảm cảm giác khó thở ở một số người bệnh.

Người bệnh có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Ngồi ở tư thế thoải mái, thả lỏng vai và cổ.

Bước 2: Hít vào nhẹ nhàng bằng mũi trong khoảng 2 giây, không cố hít quá sâu.

Bước 3: Chúm môi như đang chuẩn bị thổi nến, sau đó thở ra chậm và nhẹ nhàng trong khoảng 4 giây.

Bước 4: Lặp lại vài nhịp thở, nghỉ khi cần. Không cố gắng thổi mạnh hoặc nín thở.

Người bệnh có thể áp dụng kỹ thuật thở chúm môi khi cảm thấy khó thở nhẹ lúc vận động, chẳng hạn khi đi bộ hoặc leo cầu thang.

Tuy nhiên, đây là biện pháp hỗ trợ kiểm soát nhịp thở, không thay thế thuốc điều trị COPD hoặc xử trí cấp cứu khi khó thở nghiêm trọng.

Kỹ thuật thở chúm môi gồm hít vào nhẹ nhàng bằng mũi, sau đó thở ra chậm qua đôi môi chúm lại, giúp kéo dài thời gian thở ra và hỗ trợ giảm cảm giác khó thở (Nguồn: Bệnh viện số 3 Vũ Hán, Trung Quốc)

Người bệnh COPD nên chuẩn bị gì trước khi tập?

Để hạn chế nguy cơ khó thở khi tập luyện trong thời tiết lạnh, người bệnh nên chú ý một số nguyên tắc:

Giữ ấm cơ thể: Mặc quần áo đủ ấm, đặc biệt ở vùng cổ và ngực. Nếu phải ra ngoài, có thể dùng khăn hoặc khẩu trang phù hợp che mũi, miệng để hạn chế hít trực tiếp không khí lạnh.
Khởi động nhẹ nhàng: Bắt đầu bằng các động tác vận động tay, chân hoặc đi bộ chậm, sau đó tăng dần theo khả năng.
Tập vừa sức: Có thể chia thời gian vận động thành nhiều đợt ngắn, xen kẽ nghỉ ngơi thay vì cố tập liên tục.
Theo dõi triệu chứng: Chú ý mức độ khó thở, chóng mặt, đau ngực và khả năng nói chuyện trong lúc vận động.
Dùng thuốc đúng chỉ định: Tiếp tục sử dụng thuốc hít duy trì theo đơn. Nếu bác sĩ đã hướng dẫn dùng thuốc giãn phế quản trước vận động, cần thực hiện đúng chỉ định.

Người bệnh được chỉ định oxy dài hạn cần tuân thủ lưu lượng oxy và hướng dẫn vận động của nhân viên y tế, không tự ý điều chỉnh lưu lượng.

Với người có máy đo SpO₂ tại nhà, chỉ số cần được đánh giá trong bối cảnh mức oxy nền và mục tiêu cá thể hóa. Không nên sử dụng một ngưỡng SpO₂ duy nhất để quyết định mức tập luyện cho tất cả người mắc COPD.

Trước khi tập phục hồi chức năng hô hấp, người bệnh COPD cần được đánh giá tình trạng sức khỏe, bao gồm mạch, nhịp thở và SpO₂, để lựa chọn mức vận động phù hợp

Ba dấu hiệu cần dừng tập ngay

Trong quá trình tập luyện, người bệnh cần ngừng vận động ngay khi xuất hiện một trong ba biểu hiện:

1. Khó thở tăng rõ rệt: Cảm giác hụt hơi nhiều hơn mức thường gặp, khó thở không cải thiện sau khi giảm cường độ hoặc nghỉ ngơi.

2. Đau ngực: Đặc biệt khi đau tức ngực xuất hiện đột ngột hoặc kèm khó thở, vã mồ hôi, choáng váng.

3. Chóng mặt: Cảm giác choáng, mất thăng bằng hoặc gần ngất trong lúc tập luyện.

Người bệnh COPD phải ngừng tập ngay nếu khó thở tăng rõ, đau ngực hoặc chóng mặt. Trường hợp đau ngực kéo dài, khó thở nghiêm trọng hoặc ngất cần được cấp cứu

Khi xuất hiện các dấu hiệu trên, người bệnh cần ngừng tập, ngồi nghỉ ở tư thế dễ thở và báo cho nhân viên y tế nếu đang tham gia chương trình phục hồi chức năng.

Nếu khó thở nghiêm trọng, đau ngực kéo dài, ngất, tím tái hoặc không thể nói thành câu vì khó thở, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế ngay. Không cố tiếp tục tập hay chỉ dựa vào kỹ thuật thở chúm môi để xử trí.

Ngoài ra, khi ho, khạc đờm hoặc khó thở tăng so với thường ngày, đờm thay đổi màu sắc hay xuất hiện sốt, người bệnh cần được đánh giá khả năng xảy ra đợt cấp COPD trước khi tiếp tục chương trình vận động.

Phục hồi chức năng hô hấp là một phần quan trọng trong quản lý COPD lâu dài. Duy trì vận động phù hợp, thực hành kỹ thuật thở đúng cách và nhận biết sớm dấu hiệu bất thường có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong sinh hoạt, đặc biệt vào những ngày thời tiết lạnh.