Không tìm thấy bệnh nhưng vẫn bất an: Hiểu về rối loạn lo âu dạng ám ảnh bệnh tật

Khi nỗi lo về sức khỏe vượt khỏi giới hạn bình thường

Ai trong chúng ta cũng từng lo lắng khi cơ thể xuất hiện triệu chứng lạ: một cơn đau đầu kéo dài, cảm giác hồi hộp, hay đau âm ỉ vùng bụng. Việc đi khám để kiểm tra là hoàn toàn hợp lý. Tuy nhiên, với một số người, nỗi lo ấy không dừng lại ngay cả khi đã có kết luận y khoa rõ ràng.

Rối loạn lo âu dạng ám ảnh bệnh tật (illness anxiety disorder) là tình trạng người bệnh liên tục tin rằng mình đang mắc một bệnh lý nghiêm trọng, dù các thăm khám và xét nghiệm không phát hiện tổn thương thực thể. Nỗi lo này kéo dài ít nhất 6 tháng, chiếm nhiều thời gian, năng lượng và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống.

Vì sao người bệnh “không tin” vào kết quả bình thường?

Điểm đặc trưng của rối loạn này không nằm ở việc giả vờ bệnh hay “tưởng tượng vô cớ”, mà là cách não bộ diễn giải các tín hiệu cơ thể.

Những cảm giác rất nhỏ và thường gặp như đau cổ vai gáy, buồn nôn, đầy bụng, hồi hộp… với người bình thường có thể chỉ là mệt mỏi thoáng qua. Nhưng với người bị lo âu ám ảnh bệnh tật, các cảm giác này nhanh chóng bị gán cho những chẩn đoán nghiêm trọng như ung thư, đột quỵ, bệnh thần kinh.

Dù được bác sĩ giải thích và trấn an, cảm giác yên tâm chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Sau đó, nỗi lo lại quay trở lại, thậm chí mạnh hơn, khiến người bệnh tiếp tục đi khám, làm thêm xét nghiệm “cho chắc chắn”.

Vòng xoáy khám bệnh - trấn an - lo âu

Nhiều người nghĩ rằng: “Cứ làm thêm xét nghiệm là sẽ yên tâm hơn”. Nhưng thực tế, với rối loạn lo âu dạng ám ảnh bệnh tật, điều này lại tạo ra một vòng xoáy:

Xuất hiện triệu chứng → Đi khám, làm xét nghiệm → Kết quả bình thường → Tạm yên tâm →

Lại chú ý quá mức đến cơ thể → Nỗi lo tái diễn và mạnh hơn.

Theo các bác sĩ chuyên khoa tâm thần, lạm dụng xét nghiệm không giúp giảm lo âu, thậm chí còn củng cố niềm tin sai lệch rằng “phải kiểm tra liên tục mới an toàn”.

Stress - “chất xúc tác” làm triệu chứng nặng hơn

Một yếu tố thường gặp ở người mắc rối loạn này là stress kéo dài. Áp lực công việc, gia đình, mất ngủ, lo lắng tích tụ khiến hệ thần kinh luôn trong trạng thái căng thẳng.

Stress không chỉ làm tăng lo âu mà còn gây ra các triệu chứng cơ thể thật sự như đau đầu, đau vai gáy, rối loạn tiêu hóa, hồi hộp, mệt mỏi. Điều này khiến người bệnh càng tin rằng mình đang mắc bệnh nặng, dù nguyên nhân chính lại đến từ tâm lý.

Rối loạn này có “chữa được” không?

Tin vui là rối loạn lo âu dạng ám ảnh bệnh tật hoàn toàn có thể điều trị và kiểm soát tốt nếu được nhận diện đúng.

Điều trị thường bao gồm:

• Liệu pháp tâm lý, đặc biệt là liệu pháp nhận thức - hành vi, giúp người bệnh học cách nhận diện và điều chỉnh những suy nghĩ sai lệch về sức khỏe
• Thuốc điều trị lo âu hoặc trầm cảm khi cần thiết, theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa
• Giảm dần hành vi tìm kiếm trấn an quá mức, hạn chế khám và xét nghiệm không cần thiết
  
  

Quan trọng nhất là người bệnh cần được lắng nghe, thấu hiểu, thay vì bị trách móc là “lo xa” hay “nghĩ nhiều”.

Khi nào nên nghĩ đến rối loạn lo âu ám ảnh bệnh tật?

Bạn hoặc người thân có thể cân nhắc trao đổi với bác sĩ tâm thần khi:

• Lo lắng về bệnh tật kéo dài trên 6 tháng
• Đi khám nhiều lần dù kết quả bình thường
• Luôn chú ý quá mức đến các cảm giác cơ thể nhỏ
• Thường xuyên tìm kiếm thông tin bệnh trên mạng và càng đọc càng lo
• Nỗi lo ảnh hưởng đến công việc, giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày
  
  

Lời kết

Rối loạn lo âu dạng ám ảnh bệnh tật không phải là yếu đuối hay “bệnh tưởng”, mà là một rối loạn tâm thần thực sự, cần được điều trị đúng cách. Khi cơ thể không tìm ra bệnh, đôi khi điều cần chăm sóc lại chính là tâm trí.

Hiểu đúng, can thiệp sớm và điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh thoát khỏi vòng xoáy lo âu, tìm lại sự an tâm và một cuộc sống nhẹ nhõm hơn.