Chat với bác sĩ

TS.BS Trần Anh Tuấn hướng dẫn cách xử trí triệu chứng ho, sốt của trẻ trong mùa dịch COVID-19

Trong chương trình tư vấn tối ngày 24/4, Thầy thuốc Ưu tú, TS.BS Trần Anh Tuấn - Trưởng khoa Hô hấp, Bệnh viện Nhi đồng 1 giải đáp rất nhiều thông tin bổ ích về vấn đề được các ông bố, bà mẹ quan tâm nhất trong thời điểm dịch bệnh: Làm sao nhận diện ho, sốt do bệnh đường hô hấp hay bệnh COVID-19? Mời bạn xem toàn văn buổi tư vấn cùng chuyên gia trong bài viết dưới đây.

PHẦN 1: ĐỐI THOẠI MC - CHUYÊN GIA

1. Thưa TS.BS Trần Anh Tuấn, trên cương vị trưởng khoa Hô hấp tại 1 trong 3 bệnh viện Nhi lớn của thành phố, ông có đánh giá như thế nào về tình trạng trẻ bị mắc bệnh hô hấp trong mùa dịch COVID0-19 như hiện nay? So với những năm trước có sự thay đổi, biến chuyển gì không thưa bác sĩ?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Vào thời điểm này, không chỉ riêng Bệnh viện Nhi đồng 1, Nhi đồng 2 hay Nhi đồng Thành phố mà tất cả các bệnh viện Nhi ở các tỉnh phía Nam trẻ đến khám và nhập viện đều giảm rõ rệt. Theo tôi thì có những lý do chính như sau:

- Thứ nhất là theo quy luật tự nhiên hàng năm, bệnh hô hấp có xu hướng diễn ra theo mùa và đỉnh điểm thường rơi vào các tháng mùa mưa, từ tháng 6, 7 và đỉnh cao là từ tháng 8 - tháng 11. Khi qua Tết, khí hậu ôn hòa sẽ là thời điểm bệnh hô hấp thấp điểm nhất trong năm. Các bệnh viện ít quá tải nhất vì bệnh hô hấp.

- Thứ hai khi có dịch bệnh COVID-19, chúng ta thực hiện giãn cách xã hội theo đúng chỉ thị của Thủ tướng. Trẻ em nghỉ học ở nhà nên cũng có mặt tích cực, đó là được chăm lo sức khỏe, giữ gìn vệ sinh tốt nhất nên ít bệnh. Đây là điều kiện rất quan trọng giúp bảo vệ trẻ chống lại các bệnh hô hấp thông thường, chứ không chỉ riêng COVID-19. Chưa kể khi các bé đi học thường có xu hướng lây bệnh cho nhau, ở nhà thì khả năng lây bệnh cũng ít đi.

Đây là 2 lý do mà theo tôi vào thời điểm này bệnh hô hấp ở trẻ em thấp nhất mọi năm. Đây cũng là một điểm đáng mừng trong dịch bệnh COVID-19.

TS.BS Trần Anh Tuấn hướng dẫn cách xử trí triệu chứng ho, sốt của trẻ trong mùa dịch COVID-19

2. Thưa bác sĩ, một vấn đề được rất nhiều ông bố bà mẹ quan tâm trong thời điểm này, đó là COVID-19. Vì cùng nằm trong nhóm bệnh gây ảnh hưởng đến đường hô hấp nên thường dễ nhầm lẫn triệu chứng mắc COVID-19 với các loại bệnh hô hấp thông thường khác. Nhất là các triệu chứng ho, sốt, khó thở ở các bệnh như cảm cúm, viêm phổi… đều có sự tương đồng với COVID-19. Xin hỏi bác sĩ:

- Viêm đường hô hấp khác gì với viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2?

- Làm sao phân biệt ho, sốt, khó thở do viêm phổi nói riêng và các bệnh đường hô nói chung với bệnh COVID-19?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Đây là câu hỏi thực tế và rất lý thú. COVID-19 là trường hợp viêm hô hấp cấp tính do tác nhân đặc biệt là virus thuộc nhóm Coronavirus thế hệ mới được đặt tên là SARS-CoV-2 gây ra, triệu chứng tương tự như viêm hô hấp cấp tính khác, nên rất khó phân biệt đâu là viêm hô hấp cấp thông thường, đâu là COVID-19 nếu chỉ dựa trên một vài triệu chứng đơn lẻ.

Hơn nữa, đây là virus mới, người ta chưa biết nhiều về nó nền phải một thời gian sau khi có nhiều kinh nghiệm hơn thì mới đúc kết được đâu là triệu chứng cơ bản nhất để phân biệt COVID-19 và nhiễm trùng hô hấp khác.

Tuy nhiên, qua những nghiên cứu trên thế giới, xuất phát đầu tiên từ Trung Quốc - nơi có nhiều bệnh nhân COVID-19, sau đó là Hoa Kỳ và các nước châu Âu khác thì người ta thấy bệnh nhân COVID-19 có những triệu chứng thông thường hàng đầu là sốt chiếm 85% các trường hợp, ho chiếm 80%. Ngoài ra, còn có triệu chứng mệt mỏi, khó chịu toàn thân trong những trường hợp nặng, thậm chí là có khó thở ở 1/4 các trường hợp.

Riêng đối với trẻ em, có một điểm rất may mắn mà đến nay vẫn chưa có câu trả lời. Đó là tuy COVID-19 gây ra vấn nạn toàn cầu nhưng rất ít mắc bệnh. Thực tế các nghiên cứu từ Trung Quốc, Hoa Kỳ thì tỷ lệ trẻ em mắc COVID-19 chỉ khoảng 2-3% và nếu có thì biểu hiện cũng rất nhẹ, ít trường hợp nặng. 80% các trường hợp là trẻ chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không biểu hiện bên ngoài.

Như vậy, điểm mấu chốt là chúng ta phải nêu cao tinh thần cảnh giác, vì COVID-19 có các triệu chứng giống với mọi trường hợp cảm, ho của viêm hô hấp khác.

Để định hướng được bệnh nhi có khả năng là COVID-19 hay viêm hô hấp thông thường, chúng ta dựa trên yếu tố dịch tễ, chẳng hạn như các bé có tiếp xúc gần gũi với người từ vùng dịch tới, nghi hoặc xác nhận bị COVID-19 không hay các bé đến từ vùng dịch. Điều này rất quan trọng.

Tôi lưu ý, ở trẻ em 80-100% các trường hợp COVID-19 trên thế giới đều có nguồn lây từ chính người thân trong gia đình. Vì vậy, thường các bác sĩ sẽ hỏi thêm về yếu tố dịch tễ, tình hình người trong gia đình như thế nào. Nếu người trong gia đình có triệu chứng đã kể trên thì đó là dấu chứng cảnh giác với COVID-19.

- Trong thời điểm dịch bệnh COVID-19 vẫn đang phức tạp, các bậc phụ huynh không biết có nên đưa trẻ đến bệnh viện không. Vậy trẻ ho, sốt, khó thở, khi nào cần đến bệnh viện, khi nào có thể chăm sóc tại nhà? Việc chăm sóc tại nhà cần lưu ý gì thưa bác sĩ?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Trong tình huống này, Chính phủ cũng khuyên là không nên đưa các cháu vào bệnh viện - chỗ đang có dịch bệnh trong trường hợp không cần thiết.

Vì vậy, chúng ta cần lưu ý rằng trong các trường hợp sau nên đưa bé vào bệnh viện:

- Nếu trẻ có dấu hiệu bệnh nguy hiểm như ngủ li bì, không thể lay gọi, đánh thức được; trẻ bệnh đến mức không thể uống nước được, uống bao nhiêu ói bấy nhiêu, lặp lại nhiều lần; các bé bị co giật, nặng hơn là bị tím tái thì phải đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

- Thứ hai là trẻ khó thở. Các bậc phụ huynh nếu quan sát thấy nhịp thở bé nhanh hơn bình thường. Đặc biệt khi bé nằm yên mà nhìn vào phần dưới lồng ngực bị hóp vào khi thở thì cần phải đến bệnh viện ngay. Vì một bé bình thường khi thở lồng ngực phải nở ra đều đặn để tiếp đón oxy. Trong trường hợp bé bệnh nặng, chẳng hạn như viêm phổi nặng thì lúc đó lồng ngực, phổi bị đặc cứng, các bé phải hóp lồng ngực lại mới thở được. Đây là dấu hiệu nặng.

Nói tóm lại, nếu trẻ không có các dấu hiệu bệnh nặng như đã nói ở trên, không khó thở, thì có khả năng chăm sóc tại nhà. Còn nếu trẻ liên tục sốt cao từ 39 độ trở lên, kéo dài 2-3 ngày dù dùng thuốc hạ sốt cũng không cắt được cơn sốt thì chúng ta cần có ý kiến tư vấn từ bác sĩ. Chúng ta cần lưu ý rằng ngoài dịch bệnh COVID-19 thì ở miền Nam các bé còn bị đe dọa bởi bệnh khác như sốt xuất huyết chẳng hạn. Vì vậy, chúng ta đừng quên những căn bệnh này vào thời điểm dịch bệnh COVID-19.

3. Vì sao trẻ ho hoài không khỏi hoặc khỏi rồi vẫn dễ bị tái phát, nguyên nhân do đâu thưa BS?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Bình thường, trẻ em dưới 5 tuổi dù sức khỏe đầy đủ, sống trong môi trường sạch sẽ thì một năm vẫn sẽ bị viêm đường hô hấp từ 5-8 lần. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó chúng ta biết rằng bên ngoài có rất nhiều tác nhân gây bệnh khác nhau, hàng trăm, hàng ngàn virus, vi khuẩn tấn công vào trẻ độ tuổi này chưa có sức đề kháng nên rất dễ mắc bệnh.

Qua mỗi lần mắc bệnh, cơ thể của trẻ sẽ sinh ra và tích lũy kháng thể, tạo sức đề kháng để các bé vượt qua ngưỡng 5 tuổi thì số lần mắc bệnh đường hô hấp, số lần bị ho giảm đi đáng kể. Đó là trường hợp bình thường.

Còn nếu trẻ sống trong điều kiện bất lợi, chẳng hạn như nhà cửa chật chội, đông đúc, vệ sinh không được tốt, đặc biệt nếu trong nhà sử dụng bếp than củi cùng với những yếu tố xấu từ môi trường như hít khói thuốc lá thụ động thì con số này còn lớn hơn rất nhiều.  Ngay cả trong trường hợp cơ thể trẻ có khiếm khuyết nhất định, chẳng hạn như suy dinh dưỡng, thiếu một số vi chất chất dinh dưỡng, có dị tật bẩm sinh khác nhau như bị tim, não... thì khả năng này đương nhiên sẽ tăng hơn.

Hiện nay, trẻ vẫn chưa đi học lại, do dịch bệnh COVID-19 nên ít đường ra ngoài hít thở không khí. Vậy xin hỏi bác sĩ, trong gia đình nên xây dựng không gian sống như thế nào? Nhất là trong thời tiết nắng mưa thất thường như hiện nay.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Chúng ta nên dọn dẹp chỗ sinh hoạt chính của trẻ thật gọn gàng, càng ít bày biện đồ đạc càng tốt, thường xuyên lau dọn để tránh bụi bặm, nếu nhà có cửa sổ thì nên mở cho thoáng, không khí được lưu thông.

Đặc biệt, các gia đình sử dụng máy lạnh, máy điều hòa thường có xu hướng đóng cửa để đảm bảo hơi lạnh và tiết kiệm điện thì đây sẽ là nơi không khí tụ đọng, vì vậy chúng ta lại càng phải lưu ý vệ sinh thật kỹ khu vực đó thì mới giúp cho trẻ sống trong điều kiện tương đối thuận lợi để tránh bệnh hô hấp nói chung và bệnh COVID-19 nói riêng.

Nhất là trong thời điểm thay đổi thời tiết, hay còn gọi là khúc giao mùa như hiện nay, tất cả mọi người kể cả người lớn hay trẻ đều càng dễ mắc bệnh hơn nữa. Đặc biệt, ở trẻ nhỏ khi khả năng thích ứng vẫn chưa quen với sự thay đổi khắc nghiệt như thế, nên sẽ không thích ứng kịp.

Bệnh đường hô hấp trong dịch bệnh COVID-19

4. Thưa BS, có nhiều trẻ chỉ bị ho nhẹ, không sốt mà khi đi khám vẫn được chẩn đoán là viêm phổi, điều này khiến không ít bậc phụ huynh bất ngờ. Bởi các anh chị luôn nghĩ rằng chỉ khi trẻ ho sù sụ và phải kèm sốt mới là triệu chứng bắt buộc của viêm phổi.

Xin hỏi BS có phải trẻ càng ho nhiều là bệnh càng nặng và ho ít là bệnh nhẹ không ạ? Có cách nào bắt bệnh qua tiếng ho của bé không thưa bác sĩ? Vì có bé thì tiếng ho nghe khàn khàn, có bé lại ho có đờm, ho khan về đêm, lại có bé ho mà tiếng khò khè, rít.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Đây là vấn đề ngộ nhận của nhiều người. Khi nói về hô hấp, dân gian thường có xu hướng lấy việc ho ít hay nhiều để đánh giá mức độ nặng nhẹ của trẻ. Đối với viêm phổi thì hoàn toàn không chính xác. Các trường hợp viêm phổi thường không ho nhiều bằng các trường hợp viêm hô hấp trên.

Ngay cả trong thực tế, có nhiều trường hợp bé bị viêm phổi rất nặng, đã biến chứng có mủ nhưng không hề ho một tiếng.

Vì vậy, mong các bậc phụ huynh xin nhớ giùm chúng tôi đừng đánh giá mức giá mức độ nặng nhẹ bệnh hô hấp ở trẻ em qua việc bé ho ít hay ho nhiều mà chúng ta phải căn cứ trên chuyện khác.

Đó là em bé thở ra sao? Có dấu hiệu nguy hiểm hay không? Trên nguyên tắc em bé không có dấu hiệu nguy hiểm như đã nói ở trên, không khó thở thì chúng ta có thể yên tâm là bệnh không nặng.

5. Vừa rồi bác sĩ có nhắc đến việc trẻ mắc bệnh nặng hay nhẹ phải xem nhịp thở của trẻ. Vậy nhịp thở thế nào là bình thường, thế nào là bất thường, có sự khác biệt giữa trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ và trẻ lớn không ạ? Bác sĩ có thể chia sẻ giúp quý khán giả đang theo dõi chương trình cách đếm nhịp thở, phát hiện những dấu hiệu bất thường ở trẻ? Nếu có bất thường thì nên xử trí như thế nào thưa bác sĩ?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đúc kết từ nhiều công trình nghiên cứu quy mô trên thế giới và rút ra 2 dấu hiệu vô cùng quan trọng mà ngày này người ta xem là cuộc cách mạng trong lĩnh vực hô hấp Nhi. Nhờ 2 dấu hiệu mà giúp nhận diện một kẻ thù rất sớm đối với trẻ, đó là bệnh viêm phổi hay còn gọi là sưng phổi. Đồng thời, còn giúp chúng ta biết được khi nào có thể chăm sóc trẻ ở nhà, khi nào phải nhập viện.

Đầu tiên là thở nhanh, đây là triệu chứng xuất hiện sớm nhất khi trẻ từ viêm đường hô hấp trên bình thường chuyển sang viêm phổi. Dấu hiệu này xuất hiện sớm hơn tất cả các dấu hiệu mà bác sĩ nghe phổi bằng ống nghe, thậm chí là sớm hơn cả những dấu hiệu mà chụp X-quang ghi nhận được để phát hiện viêm phổi.

Vấn đề phát hiện dấu hiệu thở nhanh còn mang ý nghĩa thực tế. Nếu muốn nghe phổi chúng ta phải mất 6 năm học y khoa, muốn chụp phim phổi không phải nơi nào cũng có, đó là chưa kể nếu chụp nhiều quá bé còn bị ăn tia X-quang.

Các bậc phụ huynh chỉ cần sử dụng đồng hồ có kim dây hoặc điện thoại di động mà bộ đếm giờ thì đều có thể đếm được nhịp thở của trẻ, hoàn toàn không khó. Tốt nhất các bậc phụ huynh nên xem nhịp thở lúc bé nằm yên, không khóc, không bú. Chúng ta nhìn vào phần bụng của trẻ, mỗi lần ngực bụng nhấp nhô là một nhịp. Chúng ta đếm trong vòng 60 giây xem bao nhiêu lần nhấp nhô thì sẽ biết được một phút các bé thở bao nhiêu nhịp.

Sau đó, đối chiếu với ngưỡng thở nhanh. Tuổi càng nhỏ thì thở càng nhanh. Đối với em bé dưới 2 tháng tuổi, ngưỡng thở nhanh là 60 lần/ phút, hay nói cách khác nếu một em bé dưới 2 tháng tuổi mà đếm được trong 1 phút từ 60 nhịp trở lên là thở nhanh. Nếu em bé từ 2 tháng đến 1 tuổi thì trong 1 phút nếu nhịp thở đếm được từ 50 lần trở lên là thở nhanh. Đối với em bé trên 1 tuổi, nếu 1 phút đếm được 40 lần trở lên là thở nhanh.

Tóm lại có 3 con số dễ nhớ để phát hiện nhịp thở nhanh, đó là: 60 với trẻ dưới 2 tháng, 50 với trẻ dưới 1 tuổi và 40 với những trẻ trên 1 tuổi.

Nếu kiểm tra thấy bé thở nhanh thì nên đưa đi khám ngay, vì có khả năng đã xuất hiện triệu chứng đầu tiên của viêm phổi. Lưu ý với các bậc phụ huynh, đối với bệnh viêm phổi, các bé được phát hiện sớm bao nhiêu thì kết quả điều trị càng tốt bấy nhiêu.

Triệu chứng thứ 2 đó là quan sát xem khi thở bé có bị bị co lõm lồng ngực hay không? Đây là dấu hiệu giúp cha mẹ nhận định bé có nên nhập viện hay chưa. Để quan sát dấu hiệu này, bắt buộc phải cho các bé nằm (trên giường càng tốt, nếu không thì có thể cho bé nằm trong lòng mẹ). Điều quan trọng và cần thiết phải làm là vén cao áo để quan sát đầy đủ phần ngực, dưới lồng ngực của bé thở như thế nào. Bình thường khi bé thở thì phần dưới lồng ngực vẫn nở ra để tiếp nhận oxy. Trong trường hợp nếu phần dưới lồng ngực mỗi lần bé hít vào thấy hóp, lõm thì khi đó là dấu hiệu thở co lõm lồng ngực, cảnh báo bé đã bị viêm phổi nặng và cần nhập viện ngay.

Nói tóm lại, đối với bé mắc bệnh hô hấp, ngoài vấn đề ho thì chuyện quan trọng hơn cần lưu ý là xem em bé thở như thế nào. Trên thực tế, chúng tôi thấy một số tình huống, các ông bố bà mẹ thường có thói quen khi thấy con ho là mặc 2-3 lớp áo vì sợ gió, nhưng khi lớp áo dày quá sẽ không quan sát được khi nào bé bắt đầu khó thở. Có nhiều trường hợp các bà mẹ đưa con đến bệnh viện trong tình trạng bé thở rất nhiều và không thể trả lời được cho chúng tôi em bé bắt đầu khó thở từ khi nào, chỉ vì bé mặc đồ quá dày.

Thuốc ho thảo dược Prospan, AloBacsi

6. Ngoài việc nhận biết các bệnh mà trẻ mắc phải thông qua lắng nghe nhịp thở, chúng ta còn có thể nhận biết bệnh thông qua màu sắc của đờm khi trẻ bị ho có đờm. Bác sĩ có thể chia sẻ rõ hơn về dấu hiệu đoán biết các bệnh thông qua màu đờm để cha mẹ có thể nhận biết sớm và có phương pháp điều trị kịp thời?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Trẻ ho có đàm là triệu chứng chung của nhiều bệnh hô hấp khác nhau. Trong trường hợp đàm bình thường thì không có gì đáng ngại. Nhưng nếu trong một số tình huống đàm đặc, màu sắc giống như mủ hoặc hôi, khạc đàm lẫn máu thì có khả năng bé đã mắc bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nặng, đòi hỏi sự điều trị đặc biệt, thậm chí là điều trị lao nữa.

Vì vậy, các trường hợp bé ho ra có đàm đặc, dơ, xấu, mùi hôi như mủ hoặc đàm lẫn máu thì phải đưa bé vào bệnh viện khám ngay.

7. Với những trẻ nhỏ, việc tiêm chủng luôn được đặc biệt quan tâm trong những năm tháng đầu đời. Tuy nhiên, có nên đi tiêm ngừa cho trẻ trong mùa dịch COVID-19 là thắc mắc thường gặp trong thời điểm hiện nay. Vắc xin nào có thể tiêm trễ, vắc xin nào không nên dời lịch hẹn thưa BS? Việc tiêm ngừa trễ có ảnh hưởng gì đến hiệu quả bảo vệ của vắc xin không ạ?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Chủng ngừa là một biện pháp hiệu quả để phòng bệnh phổ biến ở trẻ em, đặc biệt là các bệnh hô hấp.

Chủng ngừa theo lịch là tốt nhất, vì đây là thời gian lý tưởng để tạo cho trẻ một khả năng đáp ứng miễn dịch đủ mạnh, chống lại các tác nhân gây bệnh. Chỉ trừ một số tình huống đặc biệt như hiện nay đang giãn cách xã hội thì có thể đẩy lùi thời gian chủng ngừa mà không lo ảnh hưởng đến hiệu quả.

Theo nguyên tắc, chúng ta không được chủng ngừa sớm hơn thời gian quy định mà thôi. Như vậy, trong thời gian giãn cách xã hội phải tránh đến bệnh viện khi không thực sự cần thiết thì các bậc phụ huynh nên tuân thủ, sau khi hết quy định này thì chúng ta nên đưa con em đi chủng ngừa càng sớm càng tốt. Điều này vẫn đảm bảo hiệu quả như thường.

Trẻ bị ho hoài không dứt

8. Với những trẻ lớn hơn trong độ tuổi đi học: Sắp tới, học sinh nhiều tỉnh thành sẽ đi học trở lại. Điển hình như Hà Nội - một trong những điểm nóng của dịch bệnh dự kiến sẽ cho học sinh đi học trở lại vào nửa đầu tháng 5. Xin hỏi BS, khi học sinh nhập học trở lại, nhất là trẻ em ở độ tuổi cấp 1 thì cha mẹ cần hướng dẫn, hay lưu ý để đảm bảo an toàn cho trẻ trong thời điểm này?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Đây là vấn đề ưu tư của phải của riêng các bậc cha mẹ mà cả Chính phủ, ngành Y tế đều quan tâm. Đúng là với trẻ nhỏ chưa có ý thức tự bảo vệ mình. Chính vì vậy, vai trò của các bậc cha mẹ, thầy cô ở trường rất quan trọng. Các bậc phụ huynh nên làm một số khuyến cáo như sau:

- Phải biết tự kiểm soát sức khỏe của trẻ ở nhà. Chẳng hạn cha mẹ nên kiểm tra thân nhiệt mỗi ngày, quan sát xem trẻ có biểu hiện sốt, ho, khó thở hay không. Nếu có các triệu chứng này thì cần xin ý kiến của các chuyên gia, bác sĩ để quyết định chúng ta làm gì tiếp theo. Trong tình huống này, nếu bé sốt, ho, thậm chí xấu hơn là khó thở thì nên cho bé ở nhà, không nên đi học và đưa đến cơ sở y tế để chẩn đoán, xác định không phải COVID-19 mà là bệnh khác để yên tâm điều trị cho đến nơi đến chốn.

- Chú ý tăng cường giữ vệ sinh. Không chỉ là giữ vệ sinh cơ thể mà còn cả môi trường bé sinh sống. Cha mẹ nên tập cho trẻ thói quen rửa tay. Tùy theo độ tuổi mà có những biện pháp giúp bé hứng thú hơn với công việc này. Ví dụ như giờ đang có "trend" rửa tay theo bài hát Ghen Cô Vy rất thú vị mà cha mẹ có thể áp dụng để giúp bé thích thú hơn với việc tay.

Tôi tin là các ông bố bà mẹ sẽ tìm ra đặc điểm của con em mình để có chìa khóa cổ vũ cho bé rửa tay thường xuyên. Và chúng ta đừng quên chính người lớn cũng phải làm gương, rửa tay thường xuyên để bé noi theo.

Ngoài rửa tay, chúng ta đừng quên hướng dẫn cho trẻ đeo khẩu trang, đây cũng là một vấn đề khó nhằn. Trong thời gian gần đây tôi cũng thấy chuyện đáng mừng là các bậc cha mẹ đã biết cách hướng dẫn, thuyết phục trẻ đeo khẩu trang nhiều hơn. Mặt khác, trên thị trường hiện nay bán rất nhiều loại khẩu trang dễ thương, màu sắc bắt mắt khiến trẻ thích thú với việc đeo khẩu trang hơn rất nhiều. Mặc dù chỉ là khẩu trang vải nhưng với trẻ vậy là đủ rồi, cũng đã góp phần bảo vệ trẻ khỏi các tác nhân ô nhiễm từ bên ngoài. Khi vào trường lớp thì cần phối hợp với thầy cô giáo để giúp các bé có thể sinh hoạt cả ngày ở trường mà vẫn có thể đeo khẩu trang.

Bên cạnh đó, cần dọp dẹp nhà cửa ngăn nắp, tránh bụi bặm. Đặc biệt là ở những nơi virus, vi khuẩn hay bám vào như nắm cửa, điện thoại phải được lau chùi thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn có cồn.

Đeo khẩu trang bảo vệ sức khỏe trong mùa dịch COVID-19Các bậc phụ huynh nên tập cho trẻ thói quen đeo khẩu trang

- Trẻ em cũng có sự hiếu động nhất định. Trong thời điểm này phải thay đổi một số thói quen, hạn chế tiếp xúc với những người khác. Chẳng hạn như người lớn thường có thói quen gặp em bé dễ thương thì hay nựng, ôm hôn, chuyện này rất không nên.

- Khi vào trường thì vai trò của thầy cô trong trường rất quan trọng. Theo quy định hiện nay, trẻ đi học phải ngồi cách xa nhau, lý tưởng là 1,5m, còn tùy theo điều kiện của trường lớp, cũng phải tránh tiếp xúc gần gũi với nhau, đặc biệt là người lạ.

- Phải xây dựng chế độ dinh dưỡng, ăn uống đầy đủ chất bảo đủ chất bột đường, chất đạm, chất béo, đặc biệt là hoa quả nhiều vitamin để tăng sức đề kháng nâng cao thể trạng, chống lại tác nhân gây bệnh nói chung chứ không chỉ riêng COVID-19. Một điều quan trọng mà chúng ta không để ý, đó là cho các bé uống nước đầy đủ. Các nghiên cứu đã chứng minh, nước giúp tạo độ ẩm trong đường thở, đây là yếu tố quan trọng để chống lại sự xâm nhập của các vi khuẩn, virus khác nhau, trong đó có SARS-CoV-2.

- Tập cho bé thói quen sinh hoạt, lối sống khoa học, lành mạnh. Không nên cho bé thức khuya, chơi game, xem tivi quá nhiều. Ăn, ngủ đúng giờ giấc. Ngoài ra, có thể cho trẻ tập thể dục tại nhà, cả gia đình cùng luyện tập thì càng tốt. Đối với trẻ lớn có thể cho súc miệng bằng nước muối mỗi ngày.

PHẦN 2: BẠN ĐỌC HỎI - BÁC SĨ TRẢ LỜI

1. Kim Chi - Hà Nội

Con em 4 tuổi, đợt tết bé bị ho, khó thở, đi bệnh viện được chẩn đoán viêm phổi. Đã uống thuốc do bác sĩ kê và khỏi. Từ đợt dịch bệnh diễn ra bé chỉ ở nhà, ít ra ngoài, nhưng do thời tiết khá lạnh nên bé tiếp tục có triệu chứng của viêm phổi. Thể trạng bé hơi còi so với bạn bè cùng tuổi. Có nên dùng lại đơn thuốc cũ không ạ, hay nhất định phải tới bệnh viện? Mong bác sĩ tư vấn giúp cháu ạ.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Viêm phổi là trường hợp nặng của viêm hô hấp cấp tính ở trẻ em. Bé bị tới lần thứ 2 thì không phải bình thường nữa.

Mẹ lưu ý, mỗi lần bé bị như vậy, không lần nào giống nhau cả nên mẹ tuyệt đối không được dùng toa thuốc lần trước, dù cho toa đó uống có hiệu quả. Đó là điều tối kị đối với lĩnh vực y tế.

Đối với trường hợp bệnh, đặc biệt viêm phổi trở lên, nhất thiết các cháu cần phải được thăm khám và điều trị đầy đủ thì kết quả mới hết.

Để điều trị hết viêm phổi thì chú ý phải điều trị tận gốc cho khỏi mới thôi.  Không chỉ em bé hết triệu chứng lâm sàng mà phải điều trị cho tiệt căn luôn các vi khuẩn gây bệnh, chúng phải được tiêu diệt hoàn toàn, thì khả năng tái phát mới giảm thiểu tối đa.

Thứ 2, trong 1 thời gian ngắn mà cháu bị viêm phổi 2 lần thì đây là trường hợp viêm phổi tái phát. Theo nhiều nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam quan sát 70-80% các trường hợp các cháu có tình trạng viêm phổi tái phát như vậy là có 1 nguyên nhân bệnh nền bên dưới.

Nếu chúng ta phát hiện và khống chế nó được thì mới tránh được việc tái phát trong tương lai. Còn chúng ta chỉ đợi các cháu viêm phổi rồi điều trị mà không phát hiện được bệnh nền bên dưới thì khả năng còn tái phát dài dài.

Thứ 3, đối với trẻ em nguyên nhân hàng đầu ở lứa tuổi này khiến các cháu hay bị viêm phổi tái đi tái lại nhiều lần là phải cảnh giác với bệnh hen suyễn.

2. Nhung Phạm - tvsnhung…@gmail.com

Chào bác sĩ, bé nhà em 16 tháng tuổi, thường bị ho nên em pha mật ong với nước ấm cho bé uống, ngày khoảng 3-5 muỗng. Xin bác sĩ cho biết bé sử dụng mật ong như thế có ảnh hưởng gì không, có tốt không? Sử dụng thường xuyên có được không ạ? Cám ơn bác sĩ nhiều.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Thực ra mật ong cũng là 1 trong những dược chất trong dân gian chúng ta đã sử dụng từ lâu đời, không chỉ Việt Nam mà cả trên thế giới.

Trong một số trường hợp nhiễm hô hấp cấp tính nhẹ thì nó cũng có hiệu quả nhất định. Nên chúng ta có thể sử dụng bài thuốc này cho con em mình nếu trường hợp các cháu bị bệnh nhẹ.

Tuy nhiên, nếu sử dụng mật ong chúng ta cần lưu ý:

- Không sử dụng mật ong nguyên chất, lấy từ trong rừng… cho trẻ nhỏ dưới 1 tuổi. Vì khi em bé sử dụng sẽ có nguy cơ nhiễm khuẩn, tác hại xấu đến sức khỏe.

- Nên sử dụng mật ong đã được chế biến từ các công ty dược có uy tín.  Khi đó mật ong đã qua 1 quy trình sản xuất, được tinh chế và khử khuẩn diệt những bầm bệnh và các chất gây hại, nhưng vẫn giữ được nồng độ mật ong nhất định để  sử dụng cho em bé 1 cách hữu dụng.

3. Nguyen Thi Mong Tam - tamnguyen6…@gmail.com

Con em từ lúc 1,5 tháng cho đến nay bé tự dưng bị triệu chứng ọc sữa. Có khi ọc ngay khi đang bú, hoặc sau khi bú, dù em đã cho bé ợ hơi. Trong cổ họng bé em nghe âm thanh khò khè như bị vướng đàm, dù bé không có sổ mũi, thỉnh thoảng kèm theo 1-2 tiếng ho. Theo bác sĩ, bé nhà em đang mắc bệnh gì (về hô hấp hay tiêu hóa) và làm gì để giảm tình đờm ạ? Em có thể cho bé uống thuốc ho thảo dược giúp long đờm được không? Em cảm ơn.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Trong y khoa thấy rằng đây là trường hợp rất phổ biến ở trẻ em, mà trong chuyên môn gọi là chứng trào ngược dạ dày thực quản. Nói nôm na khi các cháu bú xong sữa vào trong bao tử thì miệng bao tử phải đóng kín lại sữa mới không bị trào lên.

Đối với các cháu nhỏ như thế thì cơ vòng dưới thực quản giống miệng túi còn yếu, hở ra. Bao tử em bé có 1 chút không thể chứa được nhiều và bao tử lại nằm ngang không xuôi dọc như người lớn nên rất thường xảy ra chuyện này.

Lưu ý tác hại của nó không chỉ do hiện tượng sữa sặc qua đường thở mà nghiên cứu cho thấy chỉ cần luồng sữa, luồng chất từ bao tử trào lên 1/3 dưới thực quản đã đủ gây phản xạ làm cho em bé khò khè.

Trường hợp này cần được tư vấn và điều trị trào ngược dạ dày thực quản cho bé thì mọi chuyện sẽ được giải quyết.

Về điều trị đối với trẻ em là bằng chế độ dinh dưỡng, chế độ ăn uống. Cha mẹ phải tính toán lại lượng sữa cho các cháu uống không quá nhiều chỉ vừa đủ cho em bé thôi. Thứ 2, khoảng cách về các cữ sữa phải giãn ra cho đủ dài, trung bình là 3 tiếng.  Như vậy khi em bé bú bao tử trống thì mới có khả năng tiếp nhận lượng sữa sau đủ nhiều mà không bị trào ra ngoài.

Khi cho bé bú xong có thể ẵm bé nằm ở tư thế đầu cao, dân gian hay gọi là vác em bé lên cũng là 1 cách. Đặc biệt, nếu có điều kiện thì một số cửa hàng dụng cụ y khoa có bán gối chống trào ngược bằng cao su có độ dốc khoảng 30-45 độ thì cho các bé nằm ở tư thế đó, thì sữa ít bị trào hơn ra ngoài.

Trường hợp nếu đã áp dụng các biện pháp trên mà em bé vẫn còn bị ọc sữa nhiều và có những tác hại khác làm em bé khò khè hay biểu hiện hô hấp khác thì nhất thiết cha mẹ phải đưa đi khám bác sĩ.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới và Bộ Y  tế Việt Nam nên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc từ thảo dược an toàn. Thảo dược vì có thể tránh được độc chất có thể tốt cho người lớn nhưng trẻ em không dung nạp được.

Thứ 2, phải được kiểm chứng từ các nghiên cứu khác nhau trong và ngoài nước, đặc biệt là dân gian đã sử dụng  từ hàng  ngàn năm nay, ví dụ sản phẩm từ lá, cụ thể lá thường xuân cũng là bài thuốc sử dụng được cho trẻ em.

4. B.Khanh - khanhshin…@gmail.com

Con tôi được 3 tháng 23 ngày tuổi. Khi sinh ra sức khỏe cháu bình thường. Khoảng một tuần nay tôi thấy cháu bị khò khè, ba ngày trở lại đây cháu khò khè nhiều hơn, hơi thở hơi mệt như có đàm trong cổ thỉnh thoảng có ho vài tiếng. Cháu quấy khóc khó chịu không bú và chỉ bú khi ngủ. Cháu ốm hẳn đi. Ông bà lại bảo lấy nước cây nhọ nhồi pha với mật ong cho cháu uống. Như vậy có đúng không và tôi phải làm sao để trị hết chứng khò khè cho bé. Cảm ơn bác sĩ.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Đây là vấn đề thường gặp ở trẻ em và lứa tuổi như con của bạn.

Đầu tiên chúng ta phải biết có thật sự bé bị khò khè hay không, vì lứa tuổi này các bé thường thở bằng mũi, rất ít khi thở bằng miệng. Vì vậy, chỉ cần 1 tắc mũi nhỏ thôi cũng làm cho em bé thở khó khăn, cho nên rất nhiều ông bố bà mẹ nghĩ con mình bị khò khè, cuối cùng thì chỉ là nghẹt mũi thôi.

Để giải quyết bài toán này rất dễ, phụ huynh có thể dùng nước muối sinh lý nhỏ mũi cho bé vài giọt rồi sau đó hút sạch mũi.  Làm vài lần như thế, nếu đúng là ngạt mũi thì sẽ hết. Ngược lại nếu đã làm vệ sinh mũi kỹ cho bé mà vẫn còn nghe tiếng thở của bé khò khè như vậy thì cần cảnh giác chuyện khác.

Ở lứa tuổi này (dưới 3 tháng) mà bị khò khè thì đa phần các bé mắc 1 chứng bệnh đặc biệt gọi là viêm tiểu phế quản thì không thể coi thuờng, nhất thiết phải thu xếp cho bé đi bác sĩ ngay để điều trị tích cực.

Còn đối với nhọ nhồi thì không đủ khả năng điều trị khỏi bệnh khò khò ở trẻ.

Lau dọn nhà cửa trong mùa COVID-19Trong thời điểm dịch bệnh, cha mẹ cũng đừng quên vệ sinh nhà cửa, nhất là vị trí, vật dụng thường xuyên tiếp xúc như nắm cửa, điện thoại...

5. Hung Cuong  -  cuongseven…@gmail.com

Kính thưa các bác sĩ! Con gái tôi năm nay 6 tuổi, đêm nào cũng khoảng 12 giờ đêm ho, giật mình tỉnh dậy, hoảng loạn tinh thần và ói. Không biết nguyên nhân gì. Ngoài lúc đó ra, cháu hoàn toàn bình thường. Kính mong các bác sĩ cho 1 lời khuyên.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Trường hợp này để xác định được bệnh thì tôi phải hỏi bệnh cho đầy đủ chi tiết, thăm khám và nhiều khi phải làm xét nghiệm cận lâm sàng khác để chẩn đoán thích hợp.

Nhưng qua kinh nghiệm, tôi có thể trao đổi để người nhà bé có hướng như sau. Đối với em bé chỉ có buổi tối mới có biểu hiện ho như thế thì chúng ta cần cảnh giác 2 việc:

Thứ nhất là ở trẻ lớn như thế vẫn còn có hiện tượng trào ngược dạ dày thực quản chứ không phải không. Trường hợp này cha mẹ cần lưu ý, buổi tối không nên cho các cháu ngủ trong tình trạng bụng quá no. Vì thường cha mẹ muốn dinh dưỡng cho con mình tốt nên trước khi ngủ ép cho bé uống 1 ly sữa đầy, đây là điều kiện thuận cho các cháu khi ngủ bị trào ngược dạ dày thực quản. Và chính nguồn sữa, nguồn thức ăn mà ta ép con quá nhiều vào buổi tối gây hiện tượng ho sặc sụa, nôn, khó chịu.

Thứ 2, một bệnh khiến các cháu ban ngày không sao, ban đêm cứ bị ho và ho tới mức không ngủ  được  nhưng  tới sang là hết đó là bệnh hen suyễn, phải thật cảnh giác.

6. Trúc Nhân - Nhandinht...@gmail.com

Chào bác sĩ, cho em hỏi bé nhà em 3 tuổi, trước có đi khám bác sĩ có nói là viêm phế quản, nhưng do dịch COVID-19 nên em chưa đưa bé đi khám được. Tuy nhiên em thấy bé sau khi uống thuốc có giảm rõ rết, em muốn mua thêm thuốc thảo dược siro Prospan cho bé sử dụng kèm với thuốc bác sĩ kê có được không ạ, mong bác sĩ tư vấn giúp em.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Câu trả lời là hoàn toàn được, nếu bạn thấy trước đó bé được điều trị và nay tình trạng bé cải thiện rồi, còn vài triệu chứng đơn giản như ho thôi thì sử dụng các loại thuốc ho, trong đó như siro Prospan làm từ thảo dược.

7. FB Hòa Ph

Bé nhà em năm nay 45 tháng, tiền sử bé hay bị viêm phế quản tái đi tái lại. . Đợt này em thấy bé thường bị húng hắng ho khi bắt đầu đi ngủ và mới thức dậy. Nếu bé nằm ngửa thì hơi khò khè, nhưng nằm nghiêng thì không sao. Sáng thức dậy thì ho có kèm theo một ít đờm nhầy. Bác sĩ cho em hỏi đó có phải là dấu hiệu tái lại của bệnh viêm phế quản không ạ? Em cần lưu ý chăm sóc bé như thế nào để giảm tình trạng này cho bé ạ?

TS.BS Trần Anh Tuấn: Viêm phế quản là một bệnh cũng khá phổ biến. Nếu người lớn hay có bệnh viêm phế quản mãn tính kéo dài liên tục nhiều ngày nhiều tháng thì trẻ em lại ít có vấn đề này, mà thường là tái đi tái lại nhiều lần.

Trường hợp tái lại nhiều lần ở em bé 45 tháng tuổi thì phải cảnh giác nguyên nhân hàng đầu đó là bệnh hen suyễn. Nếu được chẩn đoán và điều trị đúng mức thì kết quả tốt không ngờ.

8. Dang Phuong - dangphuongnguyen…@gmail.com

Xin cho hỏi bé 2 tháng tuổi bị đờm có uống thuốc ho Prospan được không? Làm thế nào để giảm bớt đàm cho bé. Rất mong hồi âm sớm của bác sĩ.

TS.BS Trần Anh Tuấn: Nói về thuốc thì Prospan là một thảo dược có thể sử dụng cho cả trẻ sơ sinh một cách hiệu quả và an toàn nên bạn có thể yên tâm dùng.

Thứ 2, làm sao để tránh có đàm ở bé thì cần cho bé uống đủ nước, nhưng nếu bé bú sữa mẹ thì tốt vì trong chính sữa mẹ đã có nước rồi chúng ta yên tâm.

Còn nếu bé bú sữa bình bên ngoài thì ngoài lượng sữa đó chúng ta nên cho uống thêm 1 lượng nước nhất định.

Chính nhờ nước mà đàm nếu có sẽ loãng ra và long đàm dễ dàng. Thật ra nếu 1 bệnh nhân có đàm việc chúng ta cung cấp nước đầy đủ dù chỉ bằng đường uống thôi hiệu quả cũng tương đương với các loại thuốc long đàm khác nhau bán ngoài thị trường.

TS.BS Trần Anh Tuấn - Trưởng khoa Hô hấp - Bệnh viện Nhi đồng 1

Trân trọng cảm ơn TS.BS Trần Anh Tuấn - Trưởng khoa Hô hấp - Bệnh viện Nhi đồng 1 đã dành thời gian giải đáp cặn kẽ các vấn đề được ông bố, bà mẹ quan tâm nhất trong thời điểm hiện nay.

Trân trọng cảm ơn Thuốc ho thảo dược Prospan đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.

Đôi nét về TS.BS Trần Anh Tuấn

Thầy thuốc ưu tú, TS.BS Trần Anh Tuấn sinh năm 1964, tốt nghiệp Đại học Y Dược TPHCM năm 1989. Năm 1994, ông hoàn thành khoá Đào tạo chuyên sâu về Hồi sức -  Cấp cứu Nhi tại Đại học René-Descartes (Pháp).

TS.BS Trần Anh Tuấn hiện là bác sĩ cao cấp, Trưởng khoa Hô hấp Bệnh viện Nhi đồng 1, Phó Chủ tịch Hội Hô hấp Nhi Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM, Phó Chủ tịch Chi hội Miễn dịch - Dị ứng Nhi Việt Nam.

Ngoài ra, ông còn làm giảng viên thỉnh giảng tại trường Đại học Y Dược TPHCM, Trường Đại học Y Khoa Phạm Ngọc Thạch, Khoa Y trường Đại học Quốc gia TPHCM.

AloBacsi.com
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường

Chủ đề

Tư vấn bệnh hô hấp ở trẻ

Mới cập nhật