Bữa phụ đúng cách: “Trợ thủ” giữ đường huyết ổn định

1. Bữa phụ cho người đái tháo đường không chỉ để chống đói

Hiện nay, có nhiều sản phẩm bữa phụ được thiết kế riêng cho người ăn kiêng hoặc người đái tháo đường, với thành phần như chất xơ, vitamin, và sử dụng các loại đường thay thế.

- Từ góc độ chuyên môn, bác sĩ có thể chia sẻ: đâu là những tiêu chí quan trọng để đánh giá một bữa phụ là “an toàn” cho người đái tháo đường?

- Nhờ BS có thể gợi ý thực đơn 1 ngày cho người bệnh đái tháo đường dễ hình dung và áp dụng vào thực tế ạ?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp - Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM, Phó Chủ tịch Hiệp Hội Y học TPHCM trả lời: Đối với người mắc đái tháo đường, bữa phụ cần đáp ứng một số tiêu chí nhất định. Thông thường, bữa phụ sẽ cung cấp khoảng 5-10% tổng năng lượng trong ngày. Đây là tiêu chí đầu tiên cần đảm bảo. Nếu bữa phụ chỉ gồm một lượng thực phẩm quá ít năng lượng thì sẽ không đạt được mục tiêu bổ sung thêm chất dinh dưỡng và hỗ trợ duy trì đường huyết.

Trong thành phần của bữa phụ, người mắc đái tháo đường cần có ít nhất một số nhóm chất dinh dưỡng cung cấp năng lượng cho cơ thể, trong đó có chất bột đường. Nguồn chất bột đường này có thể đến từ bột mì, bột gạo hoặc các loại củ như khoai.

Ngoài ra, bữa phụ cần bổ sung vitamin và khoáng chất. Nếu có thêm chất đạm hoặc chất béo thì vẫn phù hợp vì đây đều là các nhóm chất sinh năng lượng cho cơ thể. Bữa phụ cũng là một cách giúp bổ sung thêm chất xơ vào khẩu phần ăn hằng ngày.

Với người mắc đái tháo đường, thành phần chất béo cần được lưu ý kỹ hơn, đặc biệt là hạn chế các loại chứa cholesterol. Với các sản phẩm có vị ngọt, nên ưu tiên sử dụng các loại đường thay thế thay cho đường sucrose thông thường. Khi lựa chọn sản phẩm, người bệnh cũng cần quan tâm đến hàm lượng chất xơ và thành phần đường trong sản phẩm.

Bên cạnh tiêu chí về dinh dưỡng, yếu tố an toàn thực phẩm cũng cần được đảm bảo, bao gồm công nghệ sản xuất, điều kiện bảo quản và chất lượng sản phẩm.

Về lựa chọn thực phẩm, người mắc đái tháo đường có thể sử dụng các sản phẩm dành riêng cho người bệnh như bánh xốp, bánh quy, các sản phẩm ngũ cốc hoặc sản phẩm dạng thanh đã được nghiên cứu và xây dựng phù hợp cho kiểm soát đường huyết. Các sản phẩm này thường được chia theo từng khẩu phần riêng biệt để thuận tiện cho việc sử dụng.

Thực tế, việc lựa chọn bữa phụ phù hợp không quá phức tạp và hoàn toàn có thể linh hoạt theo thói quen sử dụng hằng ngày.

2. Đường thay thế có thể giúp làm chậm tốc độ tăng đường huyết sau ăn

Trong đó, một số sản phẩm sử dụng các loại đường thay thế như isomalt - có nguồn gốc từ củ cải đường và vị ngọt dịu. Vậy về mặt chuyển hóa, isomalt khác gì so với đường thông thường, và vì sao nó có thể phù hợp hơn với người cần kiểm soát đường huyết?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Hiện nay có nhiều loại đường khác nhau được sử dụng trong công nghệ thực phẩm để tạo vị ngọt. Với người mắc đái tháo đường, việc phải hạn chế đường trong chế độ ăn đôi khi tạo cảm giác khó chịu vì vị ngọt vốn là vị đem lại cảm giác dễ chịu và thoải mái.

Một trong những giải pháp hiện được áp dụng là thay thế đường mía bằng Isomalt. Đây là loại đường có nguồn gốc tự nhiên, được chiết xuất từ củ cải đường và trải qua quá trình xử lý để tạo thành Isomalt.

Về cảm quan, Isomalt vẫn tạo được vị ngọt tương tự đường thông thường, tuy nhiên vị ngọt có xu hướng thanh hơn. Điểm khác biệt nằm ở giá trị năng lượng và tốc độ chuyển hóa trong cơ thể.

Trong khi đường thông thường cung cấp khoảng 4 kcal cho mỗi gram thì Isomalt cung cấp khoảng 2 kcal cho mỗi gram. Vì vậy, khi sử dụng Isomalt, sản phẩm sẽ có mức năng lượng thấp hơn.

Ngoài ra, Isomalt được chuyển hóa chậm hơn. Trong khi đường sucrose thông thường có thể hấp thu nhanh, Isomalt cần xuống đến ruột non mới tiếp tục được chuyển hóa thành dạng cơ thể có thể hấp thu.

Đây cũng là lý do khi xảy ra tình trạng hạ đường huyết, việc sử dụng nước đường có thể giúp cải thiện nhanh chóng do đường sucrose hấp thu rất nhanh. Trong khi đó, với Isomalt, quá trình chuyển hóa diễn ra chậm hơn nên sẽ không làm tăng nhanh đường huyết sau ăn.

3. Bữa phụ phù hợp không chỉ giúp giảm đói mà còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết

Từ những tiêu chí đó, có thể lấy ví dụ như một số sản phẩm bữa phụ chuyên biệt như Quasure Light - có chỉ số GI thấp, sử dụng isomalt và bổ sung thêm chất xơ, vitamin. Dưới góc độ dinh dưỡng, một bữa phụ như vậy có thể hỗ trợ người bệnh như thế nào trong việc: soát đường huyết sau ăn; duy trì năng lượng ổn định trong ngày và phòng ngừa các biến chứng lâu dài, thưa BS?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Trong thành phần của các sản phẩm dành cho người đái tháo đường, nhóm chất đầu tiên cần có là chất bột đường nhằm cung cấp năng lượng cho cơ thể, đồng thời hỗ trợ giảm nguy cơ hạ đường huyết xa bữa ăn.

Bên cạnh đó, chất xơ cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa chất dinh dưỡng. Chất xơ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thu tại ruột non, đồng thời làm chậm tốc độ thức ăn rời khỏi dạ dày. Nhờ đó, quá trình chuyển hóa diễn ra chậm hơn, hỗ trợ kiểm soát đường huyết tốt hơn, đặc biệt ở người mắc đái tháo đường - nhóm đối tượng cần hạn chế tình trạng đường huyết tăng nhanh sau ăn.

Ngoài ra, thành phần Isomalt vẫn giúp cung cấp một phần năng lượng nhưng ở mức thấp hơn, đồng thời tạo vị ngọt cho thực phẩm. Đây là loại đường có nguồn gốc tự nhiên nên phù hợp với quá trình sử dụng.

Bên cạnh chất bột đường, chất xơ và Isomalt, các sản phẩm này còn bổ sung thêm vitamin và khoáng chất nhằm tăng thêm nguồn vi chất cho người sử dụng.

Với công thức được thiết kế dành riêng cho người đái tháo đường, những sản phẩm này không chỉ giúp hỗ trợ kiểm soát và điều hòa đường huyết, mà còn cung cấp thêm năng lượng cho cơ thể. Khi đường huyết được duy trì ổn định trong thời gian dài, các biến chứng của đái tháo đường cũng có xu hướng xuất hiện chậm hơn, đồng thời sức khỏe của người bệnh cũng được cải thiện tốt hơn.

Như vậy, lợi ích không chỉ dừng lại ở việc bổ sung một bữa phụ để giảm cảm giác đói mà còn liên quan đến nhiều yếu tố khác trong quá trình kiểm soát bệnh.

4. Người đái tháo đường vẫn có thể sống khỏe nếu kiểm soát đúng cách

Nếu chỉ gói gọn trong một lời khuyên, BS sẽ nói gì để người bệnh không còn cảm thấy “bị gò bó” mà vẫn có thể xây dựng một chế độ ăn linh hoạt, dễ duy trì và kiểm soát tốt đường huyết mỗi ngày?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Đái tháo đường là bệnh lý mạn tính, vì vậy quá trình điều trị luôn cần phối hợp nhiều giải pháp gồm dùng thuốc, dinh dưỡng và vận động.

Trong đó, một chế độ dinh dưỡng phù hợp sẽ hỗ trợ kiểm soát đường huyết tốt hơn, đồng thời giúp giảm nguy cơ biến chứng và làm chậm thời gian xuất hiện các biến chứng của bệnh. Người mắc đái tháo đường hoàn toàn có thể duy trì sức khỏe tốt nếu thực hành đúng chế độ dinh dưỡng và điều trị.

Để xây dựng chế độ ăn phù hợp, người bệnh cần tìm hiểu thông tin từ các nguồn chính thống nhằm áp dụng đúng cách. Trong thực hành dinh dưỡng, nguyên tắc quan trọng là duy trì sự điều độ trong ăn uống, lựa chọn đa dạng thực phẩm và hạn chế những thực phẩm chứa quá nhiều đường, quá nhiều chất béo hoặc quá nhiều muối.

Bên cạnh đó, chế độ ăn cần đảm bảo sự cân đối giữa các nhóm thực phẩm. Trong mỗi bữa ăn vẫn cần có đầy đủ các nhóm chất gồm chất bột đường, chất đạm và chất béo. Tuy nhiên, lượng chất bột đường cần được giảm bớt phù hợp. Với chất đạm, nên lựa chọn các nguồn có giá trị sinh học cao từ cả động vật và thực vật. Với chất béo, nên ưu tiên nguồn gốc thực vật và sử dụng trong mức phù hợp với độ tuổi và nhu cầu của cơ thể.

Ngoài ra, người mắc đái tháo đường cần tăng cường rau, sử dụng trái cây hợp lý và duy trì thói quen uống nước điều độ.

Song song với chế độ ăn, việc theo dõi đường huyết, khám sức khỏe định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ và tuân thủ điều trị cũng đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh.

Khi phối hợp đầy đủ các giải pháp này, người mắc đái tháo đường vẫn có thể duy trì sức khỏe ổn định và sống khỏe mạnh cùng bệnh.

>>> Đọc thêm phần 1: Cạm bẫy "ăn lành mạnh" sai cách khiến đường huyết người tiểu đường mãi bất ổn

>>> Đọc thêm phần 2: Làm chủ đường huyết bắt đầu từ nguyên tắc ăn đúng loại, đủ lượng

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp và Quasure Light (Bibica) đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.