Hotline 24/7
08983-08983

Bí quyết phối hợp mỡ động vật và dầu thực vật để bảo vệ gan, tim mạch

Không có loại chất béo nào hoàn toàn xấu hay tốt tuyệt đối. BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM sẽ chỉ ra cách tính toán khẩu phần mỡ động vật dễ hấp thu cùng tiêu chuẩn chọn dầu thực vật chất lượng cao giúp tim mạch khỏe mạnh và hỗ trợ chức năng gan.

1. Chất béo động vật và thực vật khác nhau về axit béo và cholesterol

Sau khi đã nhận diện những chất béo cần hạn chế, câu hỏi tiếp theo chắc chắn là: Vậy chúng ta nên lấy chất béo từ đâu, thưa BS? Trong bữa ăn hằng ngày, chất béo đến từ cả nguồn động vật và thực vật. Hai nguồn này khác nhau như thế nào và chúng ta nên phối hợp ra sao để có một khẩu phần cân đối ạ?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Theo nguồn gốc, chất béo được chia thành hai nhóm: chất béo có nguồn gốc động vật và chất béo có nguồn gốc thực vật.

Chất béo động vật đến từ mỡ của các loại động vật thường dùng trong chế độ ăn hằng ngày. Ngay trong một miếng thịt cũng có mỡ, chẳng hạn mỡ heo, mỡ bò, mỡ gà. Mỡ từ các loại cá cũng rất phổ biến. Ngoài ra, nhóm này còn có bơ và phô mai, những sản phẩm lấy từ sữa động vật.

Chất béo thực vật đến từ các loại hạt có dầu và quả có dầu. Các loại hạt được ép lấy dầu cho những loại dầu ăn phổ biến như dầu đậu phộng, dầu mè, dầu đậu nành. Các loại quả như ô liu, dừa, cọ cũng được ép thành dầu ăn.

Cả hai nhóm đều chứa nhiều chất béo. Tuy nhiên, chất béo động vật chứa nhiều axit béo bão hòa nên dễ đông cứng ở nhiệt độ môi trường. Chất béo thực vật có tỷ trọng axit béo chưa bão hòa cao hơn nhiều nên giữ được cấu trúc vật lý ở dạng lỏng tại nhiệt độ môi trường.

Một khác biệt cơ bản khác là chất béo thực vật không chứa cholesterol, trong khi chất béo động vật có cholesterol.

Cả chất béo động vật và thực vật đều có axit béo bão hòa, axit béo không bão hòa, với các chuỗi ngắn, chuỗi trung bình và chuỗi dài, nhưng tỷ trọng khác nhau. Đây là những đặc điểm dễ nhận diện trong đời sống hằng ngày.

Một số loại hạt có dầu còn cung cấp chất béo mà không ép thành dầu, chẳng hạn hạt điều, hạt hạnh nhân, hạt óc chó. Những loại hạt này đều chứa nhiều chất béo.

Nguồn chất béo đến từ những thực phẩm phổ biến, quen thuộc trong chế độ ăn hằng ngày.

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM

2. Chất béo động vật cần được phối hợp cân đối trong chế độ ăn

Như vậy, thay vì “tẩy chay” hoàn toàn mỡ động vật hay chỉ sử dụng dầu thực vật, điều quan trọng vẫn là biết chọn trong từng nhóm. Với chất béo động vật, đâu là những nguồn có thể lựa chọn và đâu là những nguồn nên hạn chế?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Chất béo có nguồn gốc động vật không chỉ đến từ mỡ đã thắng để chiên, xào, mà còn có trong thành phần các loại thực phẩm. Chẳng hạn, thịt cốt lết, thịt thăn nạc của heo có lượng chất béo ít, khoảng 7-8%; phần thịt vừa có nạc vừa có mỡ có thể chứa tới 30% chất béo. Cần nhận diện lượng chất béo trong từng loại thực phẩm.

Các loại chất béo động vật cần được ăn cân đối, phối hợp trong chế độ ăn để không vượt quá lượng chất béo cần thiết hằng ngày. Với người trưởng thành, chất béo cần chiếm 20-25% tổng năng lượng hằng ngày, không quá 30%.

Để tính số gam chất béo cần ăn mỗi ngày, trước hết cần biết tổng năng lượng ăn vào. Lấy tổng năng lượng nhân với tỷ lệ chất béo để tính số kilocalorie từ chất béo, sau đó chia cho 9 sẽ ra tổng số gam chất béo.

Tiếp theo, cần tính lượng chất béo đã có trong thực phẩm. Thực phẩm có nguồn gốc động vật thường chứa khoảng 20% chất béo. Trừ lượng này khỏi tổng lượng chất béo cần thiết sẽ tính được số muỗng cà phê mỡ hoặc dầu ăn dùng thêm cho vừa đủ.

Không cần loại bỏ loại chất béo động vật này hay loại khác khỏi chế độ ăn. Cơ thể cần axit béo từ động vật vì nguồn này có nhiều axit béo thiết yếu và độ hấp thu tốt hơn rất nhiều, giúp thể hiện vai trò của chúng tốt nhất. Vì vậy, không nên loại bỏ hoàn toàn chất béo có nguồn gốc động vật.

Điều này càng quan trọng đối với trẻ em và phụ nữ mang thai, bởi các axit béo thiết yếu tham gia cấu tạo nhiều bộ phận, cơ quan quan trọng của cơ thể.

3. Chọn dầu thực vật theo thành phần, công nghệ và thương hiệu

Còn với chất béo thực vật, người tiêu dùng nên dựa vào những tiêu chí nào để lựa chọn?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Khi lựa chọn dầu thực vật đã được sản xuất, cần dựa trên ba tiêu chí: thành phần phù hợp, công nghệ phù hợp và thương hiệu của nhà sản xuất phù hợp.

Trước hết, cần xác định nhu cầu của cơ thể và tình trạng sức khỏe. Người có mục tiêu can thiệp về sức khỏe hoặc các yếu tố nguy cơ về sức khỏe cần chọn loại dầu thực vật phù hợp.

Chẳng hạn, những người có bệnh lý liên quan đến bất thường trong dẫn truyền các xung động thần kinh, như động kinh hoặc Alzheimer, thường cần chọn dầu thực vật có nhiều axit béo chuỗi trung bình, gọi tắt là MCT. Việc lựa chọn cần căn cứ vào nhu cầu của bản thân và các thành viên trong gia đình, xác định hoạt chất hoặc chất cần thiết trong nhóm chất béo.

Tiêu chí thứ hai liên quan đến nhà sản xuất và công nghệ. Nhà sản xuất áp dụng công nghệ mới, tạo ra dầu ăn tinh khiết nhất, ít tạp chất nhất và ít bị biến đổi nhất trong quá trình sản xuất là một tiêu chí quan trọng.

Nếu công nghệ ép dầu làm biến đổi hoặc mất đi những chất có lợi trong dầu thực vật, việc lựa chọn mới chỉ lấy được chất béo, chưa lấy được những thành phần có lợi của chất béo.

Thực vật chứa các chất chống oxy hóa và chất hóa thực vật (phytochemical). Những chất này có nhiều trong các loại hạt có dầu.

Ví dụ, miền Nam Việt Nam có nhiều vùng trồng dừa. Cùi dừa được dùng để nấu nhiều món ăn, nhưng một số người không dám ăn vì sợ chứa nhiều chất béo. Tuy nhiên, dầu dừa có các chất chống oxy hóa như polyphenol, tocopherol; tocopherol thuộc nhóm vitamin E. Đây là những chất chống oxy hóa rất tốt, bảo vệ tế bào rất tốt.

Nếu ép dầu bằng cách quá thô, vitamin E và các vitamin tan trong dầu có thể bị phá vỡ, đồng thời sản sinh những chất không có lợi. Vì vậy, công nghệ có vai trò quan trọng trong việc giữ lại các chất có lợi.

Tiêu chí thứ ba là thương hiệu. Thương hiệu càng uy tín, chất lượng, các quá trình sản xuất, bảo quản, chế biến và phân phối càng được kiểm soát tốt.

Không thể xem mọi loại dầu đều rất tốt hoặc đều rất xấu. Việc lựa chọn cần phù hợp với nhu cầu của cơ thể và tình trạng sức khỏe.

4. Độ dài chuỗi axit béo quyết định tốc độ hấp thu và chuyển hóa

Thưa BS, ngoài sự khác biệt giữa chất béo bão hòa và không bão hòa, độ dài chuỗi carbon của axit béo ảnh hưởng thế nào đến quá trình tiêu hóa và chuyển hóa các loại dầu trong cơ thể?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Theo độ dài chuỗi carbon, axit béo được chia thành ba loại: axit béo chuỗi ngắn có dưới 6 carbon; axit béo chuỗi trung bình thường có từ 6–11 carbon; axit béo chuỗi dài có trên 11 carbon.

Về sức khỏe, sự khác biệt giữa ba loại nằm ở tốc độ chuyển hóa. Chuỗi axit béo càng ngắn càng dễ hấp thu. Axit béo được hấp thu từ ruột vào máu, theo máu về gan, sau đó được tổng hợp, chuyển hóa và đưa đến các tế bào để sử dụng. Chuỗi càng ngắn, quá trình hấp thu và đưa vào cơ thể để sử dụng càng nhanh.

Axit béo chuỗi dài cần nhiều thời gian hơn. Do kích thước lớn, axit béo chuỗi dài phải được dưỡng chấp hóa, được chất béo khác bao quanh để vận chuyển đến nơi cần sử dụng.

Có thể hình dung quá trình này như xe chở hàng siêu trường, siêu trọng, không thể chạy nhanh. Ngược lại, hàng nhỏ có thể vận chuyển bằng xe nhỏ. Chẳng hạn, phần quà của chương trình dù rất có giá trị nhưng không phải hàng siêu trường, siêu trọng, có thể xách theo và chỉ cần một chiếc taxi để vận chuyển.

Như vậy, chuỗi axit béo càng ngắn càng dễ hấp thu, dễ chuyển hóa và nhanh được sử dụng. Chuỗi càng dài, tốc độ hấp thu và chuyển hóa càng chậm, thời gian đưa vào sử dụng cũng lâu hơn. Đây là sự khác biệt cơ bản giữa các loại axit béo theo độ dài chuỗi.

5. Dầu dừa chứa nhiều MCT và axit lauric có tính kháng khuẩn

Thưa bác sĩ, axit lauric chiếm tỷ lệ đáng kể trong dầu dừa có đặc điểm gì về cấu trúc và chuyển hóa? Với hàm lượng chất béo bão hòa cao, dầu dừa nên được sử dụng thế nào cho phù hợp trong khẩu phần?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Khi tìm hiểu dầu dừa, cần quan tâm đến các loại chất béo trong thành phần, trong đó có độ dài chuỗi axit béo: chuỗi ngắn, chuỗi trung bình và chuỗi dài. Dừa là loại trái cây phổ biến, rất đặc trưng ở Việt Nam.

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và báo cáo tại các hội nghị ở nhiều quốc gia, tôi có điều kiện đến những vùng trồng dừa và trải nghiệm các loại dừa khác nhau. Không chỉ vì quen uống nước dừa Việt Nam, tôi thực sự nhận thấy dừa Việt Nam rất ngon. Bạn bè quốc tế và các thầy cô là bác sĩ cũng nhận xét nước dừa ở Việt Nam ngon hơn ở các quốc gia khác.

Sự khác biệt nằm ở hương vị, được tạo nên bởi tổ hợp các axit béo. Đây là một chi tiết để tự hào về sản phẩm của Việt Nam.

Ngoài nước dừa để uống, cùi dừa để làm mứt, quả dừa còn tạo ra nhiều sản phẩm khác, làm tăng thêm giá trị.

Dầu dừa chứa nhiều axit béo chuỗi trung bình, gọi là MCT. Trong tên gọi này, M là medium, C là chain, T là glyceride. Người tập gym có thể thấy chữ MCT trên các loại thực phẩm dùng trong quá trình tập luyện. MCT được chiết xuất nhiều nhất từ dừa và cũng có nhiều trong sữa mẹ.

Axit lauric là một loại axit béo có nhiều trong dầu dừa, đồng thời có nhiều trong sữa mẹ. Đặc điểm nổi bật của axit lauric là tính kháng khuẩn.

Sau khi vào cơ thể, axit lauric được chuyển hóa thành monolaurin. Chất này bám vào màng của vi khuẩn và virus, đặc biệt là virus, làm vỡ màng khiến chúng không hoạt động được. Tính kháng khuẩn này là lý do dầu dừa được sử dụng rộng rãi để làm nước súc miệng, đồng thời là một vai trò rất đặc biệt của axit lauric trong dầu dừa. Dầu dừa có nhiều điểm tốt mà người sử dụng có thể chưa biết.

Một đặc điểm khác của dầu dừa là tỷ trọng MCT rất cao. Với chuỗi trung bình, MCT có thể hấp thu nhanh chóng từ ruột non vào máu mà không cần đi qua gan, dễ dàng cung cấp năng lượng cho cơ thể.

MCT còn giúp cơ thể mau no, có tương tác với việc kiểm soát cân nặng.

Ngoài ra, MCT được sử dụng trong chế độ ăn keto, thường áp dụng cho người bị động kinh hoặc người cần kiểm soát cân nặng. Chế độ ăn này giảm lượng carbohydrate và sử dụng MCT. MCT làm tăng cảm giác no, giúp người ăn giảm lượng ăn vào.

MCT còn sản xuất ketone, loại đường thay thế glucose, giúp quá trình chuyển hóa, hấp thu và điều tiết những phản ứng thái quá của hệ thần kinh trung ương phù hợp hơn. Đây là một ứng dụng rất tốt.

MCT cũng thường được sử dụng cho người có bệnh lý gan. Do không chuyển hóa qua gan, MCT hỗ trợ bảo vệ tế bào gan.

Hiểu những đặc điểm này giúp nhận thấy lợi ích của dầu dừa thay vì lo sợ.

6. Tinh khiết, hữu cơ và ép lạnh khác nhau thế nào?

Còn khi lựa chọn một sản phẩm dầu dừa, ngoài thành phần dinh dưỡng, người tiêu dùng cũng thường gặp những khái niệm như “tinh khiết”, “ép lạnh”, “hữu cơ”. Thưa BS, những thuật ngữ này nên được hiểu như thế nào? Công nghệ ép lạnh có ý nghĩa gì đối với đặc tính của sản phẩm và người tiêu dùng nên quan tâm thêm những tiêu chí nào về nguồn nguyên liệu, thành phần, chất lượng và chứng nhận?

BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp trả lời: Tinh khiết, hữu cơ và ép lạnh là ba yếu tố cần phân biệt khi tìm hiểu dầu dừa.

Tinh khiết có nghĩa là không có tạp chất và những chất không mong muốn.

Hữu cơ được hiểu là hoàn toàn tự nhiên, không có sự tham gia của thuốc bảo vệ thực vật, chất kích thích tăng trưởng; nói đơn giản là không có thuốc trừ sâu và phân bón. Cây phải lớn lên trên những vùng đất đạt tiêu chuẩn về môi trường, không có hóa chất hoặc các yếu tố tác động đến quá trình trưởng thành.

Cây dừa có thể mọc tự nhiên, nhưng vùng nguyên liệu vẫn rất quan trọng. Nếu khu vực xung quanh sử dụng nhiều thuốc trừ sâu, chất kích thích tăng trưởng hoặc phân bón, vùng nguyên liệu đó không đạt yêu cầu hữu cơ. Yếu tố hữu cơ nhằm loại trừ những yếu tố không an toàn từ môi trường tác động vào sản phẩm.

Ép lạnh là yếu tố công nghệ. Để có dầu dừa, cần trải qua quá trình ép. Ép lạnh sử dụng nhiệt độ thấp nên thời gian ép lâu. Không sử dụng nhiệt độ cao giúp các chất chống oxy hóa, vitamin, chất khoáng và những chất dinh dưỡng quan trọng không bị phá hủy.

Ngược lại, nhiệt độ rất cao có thể phá hủy gần hết vitamin E trong dầu dừa, các tiền chất vitamin E trong cùi dừa trước khi ép, cùng các polyphenol và phytochemical. Khi đó, tác dụng bảo vệ tế bào, chống oxy hóa gần như không còn.

Ép lạnh mất nhiều thời gian hơn, đồng thời đòi hỏi máy móc có tiêu chí cao hơn và giá trị cao hơn. Đây là lý do cần quan tâm đến công nghệ ép dầu.

Ép có gia nhiệt diễn ra nhanh, năng suất cao, nhưng lượng chất dinh dưỡng còn lại không nhiều như ép lạnh.

>>> Đọc thêm phần 1: Kiêng chất béo quá mức có thể bị xuất huyết não, suy kiệt, trẻ chậm phát triển

>>> Đọc thêm phần 3: Dùng một loại dầu cho mọi món ăn: Sai lầm biến chất béo tốt thành chất độc hại

Cảm ơn BS.CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp và thương hiệu Vietcoco của Công ty TNHH Chế Biến Dừa Lương Quới đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện chương trình này.

Thông tin biên tập

Tác giả

Minh Anh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 18:03, 09/10/2026Cập nhật: 18:14, 09/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X