Bệnh viện Bình Dân: 70 năm giữ hồn ngoại khoa, mở đường chinh phục chuẩn mực quốc tế

Năm 2025 cũng là năm Bình Dân đi qua hàng loạt cột mốc: dẫn đầu bảng xếp hạng quản lý chất lượng của ngành y tế TPHCM, đưa tòa nhà trung tâm vào vận hành, và vượt mốc 3.800 trường hợp phẫu thuật robot, thực hiện hơn 31.000 ca phẫu thuật, trong đó hơn 5.000 ca siêu phẫu và hơn 17.000 ca loại I. Hơn 700.000 lượt khám ngoại trú, 77.000 lượt điều trị nội trú - tất cả gói gọn trong nhịp vận hành khổng lồ của một trung tâm ngoại khoa chuyên sâu.

Những con số ấy không tự nhiên xuất hiện trong một năm bứt phá. Chúng là kết tinh của một hành trình bền bỉ suốt 7 thập kỷ - nơi mỗi thế hệ đi qua đều đặt thêm một viên gạch vào nền móng ngoại khoa. Nhưng để hiểu vì sao Bình Dân có thể đứng ở điểm cao ấy, phải lần theo một câu chuyện bắt đầu từ một sân bệnh viện bốn dãy nhà trệt mái ngói giữa Sài Gòn xưa - nơi “Bình Dân” được đắp xây bằng một cam kết mộc mạc: trân trọng tính mạng con người là tối thượng.

Khởi nguyên từ một bệnh viện do người dân dựng nên đến chiếc nôi ngoại khoa

Từ những ngày đầu thành lập, Bệnh viện Bình Dân gắn liền với những sự kiện lịch sử lớn và nhiều biến động của đất nước. Giữa lòng Sài Gòn xưa, bệnh viện được hình thành từ một sáng kiến mang dáng dấp của lòng trắc ẩn: Bác sĩ Tân Hàm Nghiệp - Bộ trưởng Bộ Y tế thời bấy giờ - cùng 178 nhà hảo tâm miền Nam chung tay dựng nên một cơ sở y tế với mục tiêu khiêm tốn mà lớn lao: chăm sóc sức khỏe miễn phí cho người nghèo, với sự tham gia điều trị vô vị lợi của các bác sĩ tại Sài Gòn.

Ngày 23/9/1953, Bệnh viện Bình Dân chính thức khởi công xây dựng. Cấu trúc ban đầu rất đơn giản: một khoảng sân rộng ở giữa, chung quanh là bốn dãy nhà trệt, tường gạch, mái ngói - mộc mạc như chính tên gọi sau này của nó. Khi mới thành lập, bệnh viện được chia thành nhiều khu; mỗi khu do một bác sĩ trưởng khu phụ trách, với sự hỗ trợ của đội ngũ điều dưỡng.

Ngay từ thuở ban sơ, Bình Dân đã có một lựa chọn mang tính nền tảng: hợp tác với Trường Đại học Y khoa Sài Gòn, nhờ đó các khu được trang bị những thiết bị tối tân nhất thời bấy giờ. Từ rất sớm, Bình Dân đã không chỉ muốn “có chỗ chữa”, mà muốn “chữa cho đúng”.

Tháng 3/1955, bệnh viện chính thức mở cửa khám bệnh. Đến tháng 10/1955, với một số lượng lớn dụng cụ chuyên môn được viện trợ, bệnh viện bắt đầu nhận bệnh nhân điều trị nội trú. Và điều quan trọng nhất: tất cả đều hoàn toàn miễn phí cho người dân. “Bình Dân” - hai tiếng giản dị ấy gói trọn tâm nguyện của những người thầy thuốc thế hệ sáng lập: xây dựng một bệnh viện cho đại chúng, nơi không có ranh giới giữa sang và hèn. Ai có tài, có đức, có tâm nguyện phụng sự cho ngành y đều được chào đón, trọng dụng.

Những bậc Thầy kiến tạo và truyền thừa một trường phái nhân bản

Từ nền móng ban đầu, Bình Dân sớm trở thành một trung tâm phẫu thuật lớn trước năm 1975 - nơi quy tụ nhiều “đại đao” ngoại khoa như: GS Phạm Biểu Tâm chuyên ngoại tiêu hóa, sinh dục trong, bướu giáp; GS Nguyễn Hữu chuyên phẫu thuật tim hở, mạch máu, lồng ngực, thực quản…; GS Hoàng Tiến Bảo về xương khớp, cột sống; GS Trần Ngọc Ninh về ngoại nhi và xương khớp; GS Ngô Gia Hy về thận niệu - sinh dục; GS Đào Đức Hoành về ung thư và tạo hình; GS Trịnh Văn Tuất về răng - miệng; GS Nguyễn Đình Cát về mắt…Những nhà kiến thiết mang tinh thần tiên phong - được các thế hệ tiếp nối noi theo không chỉ bởi tài năng, mà bởi đức độ, tinh thần học hỏi, phụng sự y học và tận tâm phục vụ người bệnh.

Họ nổi tiếng mổ nhanh, mổ khéo, mổ chính xác. Nhưng điều làm nên “trường phái Bình Dân” không chỉ là kỹ thuật, mà là cách ứng xử với sự sống: hạn chế tối đa mất máu, giảm nhiễm trùng, tôn trọng từng cấu trúc giải phẫu, không tùy tiện can thiệp vào cơ thể người bệnh. Trong mỗi đường dao là một nguyên tắc: kỹ thuật phải đi cùng nhân bản.

Bằng nền tảng đào tạo bài bản từ Pháp và quá trình tu nghiệp ở các nước phát triển, các Thầy đã xây dựng Bình Dân thành bệnh viện ngoại khoa đầu tiên của miền Nam thực hiện nhiều phẫu thuật kinh điển, đồng thời là cơ sở thực hành trọng điểm của Trường Đại học Y khoa Sài Gòn. Ngay từ những năm đầu, bệnh viện đã có khu giải phẫu phổi - tim và Phòng thí nghiệm Cơ thể Bệnh lý; đến năm 1967, 8/16 khu bệnh lý của Trường Y đặt tại đây - một minh chứng sớm cho mô hình Viện - Trường gắn kết.

Nhưng di sản lớn nhất mà các Thầy gầy dựng nên đó chính là đào tạo nên lớp kế cận xuất sắc, được truyền thừa tinh hoa và nối nghiệp hành trình kiến tạo của những người đi trước. Ở Bình Dân, mỗi ca mổ là một bài học sống động. Từ “Lò Bình Dân”, nhiều cựu nội trú trưởng thành thành những tên tuổi lớn của y học Việt Nam và quốc tế: GS.TS.BS Nghiêm Đạo Đại trở thành chuyên gia ghép tụy tạng tại Hoa Kỳ; GS.TS.BS Văn Tần ghi dấu trong ca mổ tách song sinh Việt - Đức; GS.TS.BS Nguyễn Chấn Hùng là biểu tượng ngành ung bướu; PGS.TS.BS Võ Văn Thành, GS.TS.BS Võ Thành Phụng đặt nền móng cho chấn thương chỉnh hình phía Nam; trong lĩnh vực tiết niệu, PGS.TS.BS Vũ Lê Chuyên, PGS.TS.BS Đào Quang Oánh, PGS.TS.BS Nguyễn Phúc Cẩm Hoàng… tiếp tục khẳng định vị thế chuyên môn.

Những người thầy thuốc ấy mang theo kỷ luật phòng mổ, tinh thần học thuật và nền tảng nhân bản được hun đúc tại Bình Dân để đi mở những trung tâm chuyên khoa mới, dựng nên những “địa chỉ” y khoa uy tín. Và ở mỗi nơi họ đặt chân đến, ngọn lửa nghề lại được trao truyền. Chính vòng tròn truyền nghề - truyền lửa ấy khiến “trường phái Bình Dân” không khép lại trong một thế hệ, mà tiếp tục được nhân lên qua nhiều lớp thầy thuốc tận tâm, tận tụy - những người vừa vững vàng kỹ thuật, vừa giữ trọn sự trân trọng với từng sinh mệnh.

Trường đoạn của những người giữ nhịp sinh tồn: Gây mê hồi sức - nền tảng của mọi cuộc mổ

Nhắc đến ngoại khoa Bình Dân mà bỏ qua gây mê hồi sức là một thiếu sót. Trước năm 1975, đây là bệnh viện dân sự duy nhất có bác sĩ chuyên về gây mê. Giáo sư Nguyễn Khắc Minh cùng cộng sự đã đặt nền móng bài bản cho chuyên ngành này ở phía Nam, từ chuẩn hóa quy trình gây mê -  hồi sức đến đào tạo điều dưỡng chuyên sâu, với một kỷ luật phòng mổ nghiêm ngặt.

Trong phòng mổ, phẫu thuật viên xử lý tổn thương; còn bác sĩ gây mê giữ ổn định sự sống. Nhịp tim, huyết áp, hô hấp -  từng biến động nhỏ đều được kiểm soát trong suốt nhiều giờ đại phẫu. Một sai lệch dù rất nhỏ cũng có thể làm thay đổi cục diện.

Chính từ nền tảng ấy, Bình Dân không chỉ nổi danh về ngoại khoa, mà còn góp phần hình thành và phát triển chuyên ngành Gây mê Hồi sức phía Nam. Nơi đây từng là trụ sở của Hiệp hội Gây mê Việt Nam, xuất bản tập san chuyên ngành và đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ. Mỗi ca mổ thành công, vì thế, không chỉ là thành quả của bàn tay cầm dao, mà là kết tinh của một hệ thống phối hợp chính xác - nơi gây mê hồi sức giữ vai trò điều phối sinh tồn.

Từ “bản sắc Bình Dân” đến 6 trụ cột bứt phá: khi di sản trở thành động cơ của thời đại mới

Trải dài 70 năm, Bình Dân định vị mình bằng 5 dấu ấn bản sắc - như nền tảng để các nhà ngoại khoa vươn tầm quốc tế.

Thứ nhất là bản sắc bệnh viện ngoại khoa chuyên nghiệp - chuyên sâu, với hệ thống điều trị được tổ chức như một “bản đồ chuyên môn” mạch lạc: Khoa Lồng ngực - Mạch máu, 7 khoa Ngoại tổng quát, 9 khoa Ngoại Tiết niệu, cùng các khoa lâm sàng hỗ trợ giúp người bệnh được theo dõi và chăm sóc toàn diện trước - trong - sau phẫu thuật. Đây là nền tảng để bệnh viện duy trì một tỷ lệ được xem như “thước đo bản lĩnh”: phẫu thuật đặc biệt và loại I chiếm hơn 2/3 trên tổng số hơn 32.000 trường hợp mỗi năm và trong lòng người dân, thương hiệu “ngoại khoa Bình Dân” từ lâu đã trở thành một bảo chứng cho chất lượng và sự an tâm.

Thứ hai là lựa chọn dám bước lên “đỉnh”: tiên phong làm chủ đỉnh cao công nghệ. Quyết định triển khai phẫu thuật robot từ năm 2016 là một bước đi táo bạo. Đến nay, bệnh viện đạt mốc hơn 3.800 trường hợp phẫu thuật robot, đồng thời các bác sĩ Bình Dân được mời chuyển giao kỹ thuật tại những bệnh viện lớn trong khu vực như Philippines. Quan trọng hơn, Bình Dân không dừng ở việc “nhập khẩu công nghệ”, mà đi thêm một bước: làm chủ và “xuất khẩu” tri thức, hướng tới mục tiêu trở thành Trung tâm đào tạo phẫu thuật robot chuẩn quốc tế.

Thứ ba là đào tạo nhân lực chất lượng cao. Tại Bình Dân, đào tạo không chỉ là “dạy mổ”, mà hướng tới xây dựng nhà ngoại khoa toàn diện: vững vàng chuyên môn, thấu cảm người bệnh và có tư duy quản trị. Bệnh viện chủ trương đưa các kỹ năng giao tiếp, kết nối xã hội vào đào tạo nội trú - Sáng thứ Bảy và sinh hoạt chuyên môn Chiều thứ Năm - để bác sĩ trẻ học cách nhìn người bệnh từ nhiều góc độ.

Bản sắc thứ 4 là vươn tầm vị thế học thuật quốc tế. Mô hình Viện - Trường kiểu mẫu là bệ phóng cho nghiên cứu khoa học theo định hướng: nghiên cứu để ứng dụng vào thực tiễn điều trị. Thông qua hợp tác đa trung tâm với các đối tác Âu - Mỹ, qua các hội nghị khoa học uy tín như CISE - Kết nối chuyên gia ngoại khoa quốc tế và các hội thảo huấn luyện chuyên sâu, bệnh viện liên tục cập nhật và chia sẻ tri thức.

Thứ năm là bản sắc phát triển bền vững: giản dị ở hình thức nhưng cốt lõi ở giá trị; chân phương trong thái độ nhưng quyết liệt trong hành động.

Từ di sản đến thập kỷ bản lề 2015-2025: Ngoại khoa chuyển mình trong kỷ nguyên quản trị hiện đại

Chính từ 5 nền tảng bản sắc ấy, giai đoạn 2015-2025 không phải một bước rẽ ngẫu nhiên, mà là sự phát triển tất yếu - khi triết lý được cụ thể hóa thành chiến lược, và di sản được chuyển hóa thành một hệ thống vận hành hiện đại. Bệnh viện Bình Dân bước qua thập kỷ bản lề bằng một chuyển dịch rõ rệt: từ mô hình ngoại khoa truyền thống phát triển theo hướng chuyên nghiệp - chuyên sâu, sang giai đoạn mà công nghệ cao và quản trị hiện đại trở thành “nhiên liệu” để đi xa hơn. 6 trụ cột dưới đây không đứng tách rời, mà liên kết như những bánh răng trong cùng một cỗ máy.

Trụ cột đầu tiên là chiến lược chuyên sâu: tái thiết để nâng tầm điều trị ngoại khoa. Bình Dân kiên trì phát triển theo chiều sâu - tách các chuyên khoa nền tảng thành những “mũi nhọn” tinh nhuệ, thay vì mở rộng dàn trải. Ở Ngoại Tiết niệu, trong 10 năm hình thành 4 chuyên khoa chuyên sâu: Niệu nữ - Niệu chức năng; Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu; Phẫu thuật Điều trị sỏi thận chuyên sâu; Phẫu thuật Tạo hình Niệu đạo. Mục tiêu được định hình rất rõ: phẫu thuật triệt căn - nạo hạch chuẩn xác - bảo tồn cơ quan và chức năng. Những phẫu thuật lớn như cắt tuyến tiền liệt tận gốc, cắt bàng quang tận gốc và tạo hình bằng ruột, cắt một phần thận dần trở thành thường quy; song song là các kỹ thuật ít xâm lấn như PCNL, RIRS để điều trị sỏi triệt để mà vẫn bảo vệ tối đa chức năng đường tiết niệu. Đặc biệt, Khoa Phẫu thuật Tạo hình Niệu đạo tạo dấu ấn riêng nhờ hợp tác bền bỉ với GS Joel Gelman (Hoa Kỳ), điều trị các ca hẹp niệu đạo phức tạp, giúp hàng ngàn người bệnh thoát cảnh tiểu khó hoặc đeo túi nước tiểu, tỷ lệ thành công 98%.

Ở Khối Ngoại Tổng quát, chiến lược chuyên sâu cũng tạo ra bước chuyển mạnh: triển khai thường quy các kỹ thuật điều trị ung thư đường tiêu hóa như cắt thực quản nạo hạch hai vùng, cắt toàn bộ mạc treo trong ung thư đại trực tràng, cùng các can thiệp nội soi tiêu hóa cao cấp EMR, ESD, ERCP. Chỉ trong 6 năm, 3 chuyên khoa mũi nhọn hình thành: Phẫu thuật U gan; Phẫu thuật Đại trực tràng; Phẫu thuật Tim - Mạch máu - vừa điều trị mạch máu, vừa làm “bệ đỡ” cho các đại phẫu ung thư xâm lấn mạch máu lớn.

Trụ cột thứ 2 chính là phẫu thuật robot, mở ra kỷ nguyên ngoại khoa xâm lấn tối thiểu công nghệ cao. Thực tiễn điều trị ghi nhận nhiều ưu thế trong bảo tồn chức năng cơ quan, rút ngắn hồi phục - đặc biệt ở ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thận, ung thư đường tiêu hóa. Từ ứng dụng lâm sàng, Bình Dân chuẩn hóa quy trình đào tạo và được hãng daVinci® (Hoa Kỳ) ủy nhiệm là cơ sở đào tạo phẫu thuật robot tại Việt Nam; giai đoạn 2016-2025 đã đào tạo 23 kíp phẫu thuật và chuyển giao cho các bệnh viện trong khu vực như Philippine General Hospital (Philippines) và University Putra (Malaysia).

Trụ cột thứ 3 là sự cộng hưởng Nội - Ngoại, tăng năng lực điều trị ca phức tạp. Trong thập kỷ 2015-2025, Bình Dân đẩy mạnh tư duy “ngoại khoa chuyên sâu phải có nội khoa vững”. Khối Nội trở thành hậu phương trực tiếp cho tiền tuyến phẫu thuật: Nội Tổng hợp, Nội Tim mạch, Nội thận - Lọc máu được đầu tư để kiểm soát bệnh nền trước - trong - sau mổ; riêng Nội thận - lọc máu giúp chu trình lọc máu chu phẫu không bị gián đoạn. Khoa Dinh dưỡng tham gia quy trình ngoại khoa qua chương trình ERAS, góp phần rút ngắn thời gian nằm viện trung bình từ 6,5 ngày (2017) xuống 5,6 ngày (2025).

Trụ cột thứ tư là hạ tầng hiện đại và quản trị số hóa. Dấu mốc quan trọng là hoàn thành và vận hành Tòa nhà Trung tâm (8 tầng nổi, 2 tầng hầm, hơn 20.000 m², 240 giường nội trú) cùng 11 phòng mổ tiêu chuẩn quốc tế, phòng mổ hybrid, hệ thống CT 128 lát cắt, MRI 1.5 Tesla ứng dụng AI và nội soi full HD tạo nền tảng kỹ thuật hiện đại. Hồ sơ bệnh án điện tử (EMR) được triển khai trước mốc 30/9/2025 theo yêu cầu Bộ Y tế. Đầu năm 2025, bệnh viện xếp hạng cao nhất trong 124 cơ sở y tế TPHCM theo công bố của Sở Y tế.

Trụ cột thứ năm là vị thế học thuật, điểm sáng nghiên cứu và đào tạo. Trong 5 năm, bệnh viện công bố 65 bài báo quốc tế; nhiều công trình ứng dụng nhận giải thưởng: Giải Nhất Y tế Thông minh TPHCM 2019, Giải Ba Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật Toàn quốc lần thứ 17 (2023), Giải Nhì Giải thưởng Sáng tạo TPHCM lần thứ 4 (2025). Chiến lược kết nối ngoại khoa quốc tế được duy trì với 12 hội thảo khoa học quốc tế trong 5 năm; tiêu biểu là CISE 2025 với hơn 1.600 đại biểu, 328 báo cáo, 35 diễn giả quốc tế. Tháng 12/2025, bệnh viện phối hợp tổ chức VSOI 2025 về hình ảnh học ung thư vùng bụng - chậu; đồng thời là nơi đặt văn phòng đại diện của EAU, HUNA, VSOI. Trong đào tạo, bệnh viện tiếp tục là cơ sở thực hành của các trường y khoa lớn tại TPHCM; hợp tác chuyên sâu với EAU và ISSM, song song duy trì sinh hoạt học thuật tại bệnh viện.

Trụ cột thứ sáu khép lại thập kỷ bứt phá bằng một câu chuyện vừa chuyên môn vừa nhân văn: lan tỏa y nghiệp và hội tụ đội ngũ tinh hoa. Tháng 9/2025, Bình Dân hỗ trợ thiết lập phòng mổ tại Trung tâm Y tế Quân dân y Đặc khu Côn Đảo, thực hiện các ca phẫu thuật nội soi cấp cứu kịp thời. Năm 2025, bệnh viện tuyển dụng 12 bác sĩ nội trú và duy trì 65 bác sĩ nội trú trong chương trình thực hành - một minh chứng cho sức hút của môi trường ngoại khoa chuyên sâu.

Dấu son Huân chương Lao động hạng Nhì , lời hứa 70 năm và “Bình Dân ngày mới”

Huân chương Lao động hạng Nhì đón nhận cuối năm 2025 không chỉ đánh dấu một cột mốc thành tựu. Đây là sự xác nhận cho một hành trình dài - nơi ngoại khoa được tôi luyện bằng kỷ luật phòng mổ, bằng tinh thần Viện - Trường gắn chặt thực tiễn, và bằng sự tận hiến lặng thầm của nhiều thế hệ “Người Bình Dân”.

Kế thừa nền móng ấy, “Bình Dân ngày mới” khoác lên mình một diện mạo khang trang, hiện đại và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Ngoại khoa công nghệ cao, phẫu thuật robot, chuyên sâu hóa đến tận cùng, hạ tầng hiện đại và quản trị số hóa không còn là những mảnh ghép riêng lẻ, mà trở thành một cấu trúc đồng bộ. Mỗi bước đi đều được đặt trong một trục giá trị nhất quán: chuyên nghiệp - chuyên sâu - phát triển bền vững, lấy người bệnh làm trung tâm.

Trong dòng chảy y học đương đại, Bình Dân vẫn giữ vai trò của một chiếc nôi - nơi ngoại khoa Việt Nam được tôi luyện, nâng chuẩn và vươn tầm. Hiện đại hóa không làm bệnh viện xa rời cội rễ; trái lại, đó là cách Bình Dân gìn giữ “hồn cốt” giản dị, chân phương nhưng quyết liệt trong hành động - để càng tiến xa, càng không đánh mất bản sắc.

PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng - Giám đốc Bệnh viện Bình Dân: “Nguồn nhân lực là nền tảng của mọi bước tiến” Là người đứng đầu một bệnh viện chuyên khoa hạng I đầu ngành về Ngoại khoa, PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng khẳng định: phát triển nhân lực y tế chất lượng cao là chiến lược xuyên suốt trong hành trình 70 năm của Bệnh viện Bình Dân. “Muốn nâng cao chất lượng điều trị, trước hết phải đào tạo nhân lực chuẩn mực - từ kiến thức nền tảng đến kỹ năng chuyên môn. Đào tạo tốt thì chỉ định mới đúng, và điều trị mới hiệu quả" - chuyên gia nhấn mạnh. Theo Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, định hướng phát triển của đơn vị là xây dựng mô hình bệnh viện hàn lâm, tiên phong trong ngoại khoa, tiệm cận chuẩn mực khu vực và quốc tế. Ba giá trị cốt lõi được duy trì nhất quán gồm: Chuyên nghiệp - Chuyên sâu - Phát triển bền vững. Ông cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu đó, bệnh viện tập trung vào đào tạo bài bản và liên tục; tuyển dụng đúng người phù hợp định hướng hàn lâm; chuyên sâu hóa từng chuyên khoa; tạo môi trường làm việc có thầy - có đàn anh - có điều kiện thực hành; đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ mới. “Ngành ngoại khoa Việt Nam hoàn toàn có khả năng thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu. Khi được đầu tư đồng bộ về con người và trang thiết bị, tiềm năng ấy sẽ được phát huy tối đa, mang lại lợi ích thiết thực cho người bệnh và góp phần nâng chuẩn ngoại khoa Việt Nam".

Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, AloBacsi trân trọng gửi lời tri ân sâu sắc đến tập thể lãnh đạo, Quý Thầy, Cô, cùng toàn thể viên chức, người lao động Bệnh viện Bình Dân. Kính chúc Quý Thầy, Cô luôn dồi dào sức khỏe, vững vàng tâm sáng, tiếp tục gìn giữ “hồn cốt” Bình Dân - giản dị mà lớn lao, bình dị mà phi thường - để mỗi ánh đèn phòng mổ không chỉ thắp lên kỹ thuật, mà thắp lên niềm tin và hy vọng cho cộng đồng.