Viêm xoang: Vì sao có người chữa khỏi, có người phải mang bệnh suốt đời?

1. Viêm xoang: Khi nào có thể chữa khỏi, khi nào phải sống chung lâu dài?

Rất nhiều bệnh nhân đã chấp nhận rằng viêm xoang là bệnh mãn tính dai dẳng, “không thể chữa dứt điểm” và sẽ đi theo họ suốt đời. Điều này có đúng không, và viêm xoang có thực sự chữa khỏi hoàn toàn được không, thưa BS?

BS.CK1 Lưu Tú Anh - Chuyên khoa Tai Mũi Họng, Hệ thống Y khoa chuyên sâu Quốc tế Bernard trả lời:

Viêm xoang, theo quan niệm của nhiều người, thường được xem là một bệnh mạn tính và không thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, quan niệm này chưa hoàn toàn chính xác.

Thực tế, có những trường hợp viêm xoang có thể chữa khỏi, nhưng cũng có những trường hợp không thể điều trị dứt điểm. Để hiểu rõ điều này, cần phân tích vì sao viêm xoang thường bị xem là bệnh “không chữa khỏi”.

Thứ nhất, viêm xoang có xu hướng tái viêm nhiều lần.

Thứ hai, nhiều trường hợp được phát hiện muộn hoặc người bệnh không chú ý điều trị ngay từ giai đoạn đầu.

Thứ ba, viêm xoang thường đi kèm với các yếu tố nền, như viêm mũi dị ứng, hoặc bất thường giải phẫu vùng mũi xoang (ví dụ lệch vách ngăn, cuốn mũi phì đại, polyp mũi).

Ngoài ra, ở những người viêm xoang đã kéo dài nhiều năm, niêm mạc xoang bị tổn thương nặng, hệ thống nhung mao bị phá hủy, khiến chức năng tự làm sạch của mũi xoang không còn, thì những trường hợp này hầu như không thể chữa khỏi hoàn toàn. Khi đó, hướng điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng và học cách sống chung với bệnh.

Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp viêm xoang có thể chữa khỏi. Ví dụ, viêm xoang do nhiễm khuẩn cấp, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng ngay từ đầu, thì có thể điều trị khỏi hoàn toàn.

Hoặc viêm xoang xuất phát từ viêm mũi dị ứng ở giai đoạn nhẹ, khi xác định được tác nhân dị ứng và loại trừ nguyên nhân, thì viêm xoang cũng có thể khỏi.

Ngoài ra, những trường hợp viêm xoang được kiểm soát tốt từ giai đoạn cấp, chưa chuyển sang mạn tính, nếu điều trị đúng phác đồ, thì hoàn toàn có khả năng chữa khỏi.

Ngay cả với những trường hợp không thể chữa dứt điểm, điều đó không có nghĩa là buông xuôi. Người bệnh vẫn có thể kiểm soát triệu chứng tốt, giảm tái phát, và sống khỏe, sinh hoạt gần như người bình thường nếu được theo dõi và điều trị đúng cách.

2. Bảy lý do khiến viêm xoang mạn khó chữa dứt điểm

Vậy lý do nào khiến viêm xoang mạn lại khó điều trị dứt điểm như vậy? Những yếu tố nào khiến bệnh dễ tái phát ạ?

BS.CK1 Lưu Tú Anh trả lời:

Viêm xoang khó chữa khỏi hoàn toàn và dễ tái phát không phải vì thiếu thuốc, mà do nhiều yếu tố khiến tình trạng viêm kéo dài và tái diễn.

Thứ nhất, niêm mạc xoang đã bị viêm và tổn thương nặng. Khi niêm mạc xoang bị viêm lâu ngày, các nhung mao và tổ chức bảo vệ bị tổn thương, làm mất chức năng tự làm sạch và tự bảo vệ của xoang. Trong tình huống này, đáp ứng điều trị sẽ kém hơn rất nhiều so với giai đoạn sớm.

Thứ hai, tắc nghẽn đường dẫn lưu xoang. Tình trạng tắc nghẽn này có nhiều nguyên nhân, bao gồm bất thường giải phẫu (như lệch vách ngăn), viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc viêm lâu ngày khiến niêm mạc dày lên, dịch ứ đọng nhiều. Khi đường dẫn lưu bị tắc, dịch không thoát ra được, ứ đọng trong xoang và gây viêm tái phát.

Thứ ba, vi khuẩn tồn tại mạn tính và hình thành biofilm. Vi khuẩn trong viêm xoang mạn có thể ẩn náu lâu ngày và tạo nên một lớp màng bảo vệ gọi là biofilm. Lớp màng này che chắn vi khuẩn, khiến kháng sinh khó tiêu diệt triệt để, dẫn đến viêm xoang dễ tái đi tái lại.

Thứ tư, viêm xoang kèm viêm mũi dị ứng nhưng không kiểm soát được dị nguyên. Nếu chỉ điều trị viêm xoang mà không loại trừ tác nhân dị ứng, thì tình trạng viêm vẫn tiếp diễn, khiến bệnh tái phát thường xuyên.

Thứ năm, điều trị không đúng hoặc không đủ. Một số trường hợp tự ý ngưng thuốc sớm, không tuân thủ phác đồ, khiến vi khuẩn chưa được tiêu diệt hoàn toàn, tạo điều kiện cho bệnh tái phát và chuyển sang mạn tính.

Thứ sáu, môi trường sống và thói quen sinh hoạt bất lợi có thể tạo điều kiện thuận lợi cho viêm xoang tái phát.

Thứ bảy, tồn tại các ổ viêm lân cận chưa được xử lý, điển hình là viêm răng hàm trên. Nếu ổ viêm răng không được điều trị triệt để, tình trạng viêm có thể lan sang xoang, gây viêm xoang tái đi tái lại nhiều lần.

3. Điều trị viêm xoang mạn có phải chỉ là “sống chung với bệnh”?

Nếu viêm xoang mạn tính chủ yếu là kiểm soát triệu chứng chứ khó mà trị dứt điểm, vậy hiện nay mục tiêu điều trị viêm xoang cho bệnh nhân là gì, thưa BS? Có phải chúng ta chỉ cố gắng kiểm soát lâu dài thay vì chữa khỏi hoàn toàn?

BS.CK1 Lưu Tú Anh trả lời:

Điều trị viêm xoang mạn không chỉ là “cắt cơn” mà dựa trên bốn mục tiêu chính:

- Làm giảm và kiểm soát tốt các triệu chứng của viêm xoang, giúp người bệnh đỡ nghẹt mũi, đau đầu, chảy mũi, sinh hoạt dễ chịu hơn.

- Duy trì và tạo độ thông thoáng cho các xoang, nhằm đảm bảo dẫn lưu dịch tốt, hạn chế ứ đọng, vốn là yếu tố nền khiến viêm xoang dễ tái phát.

- Giảm tần suất và mức độ các đợt tái phát, để người bệnh không bị viêm xoang lặp đi lặp lại nhiều lần trong năm, tránh chuyển nặng.

- Giảm nguy cơ biến chứng nặng do viêm xoang, đây là mục tiêu rất quan trọng trong điều trị lâu dài.

Khi nói “sống chung với viêm xoang” không có nghĩa là buông xuôi hay chịu đựng bệnh, mà là chuyển tư duy từ điều trị từng cơn cấp sang quản lý bệnh mạn tính. Mục tiêu là giữ cho triệu chứng ở mức nhẹ và ổn định, giúp người bệnh học tập, làm việc và sinh hoạt gần như bình thường, dù vẫn đang mang bệnh nền viêm xoang.

4. Phẫu thuật xoang có giúp khỏi hẳn viêm xoang?

Nhiều bệnh nhân thường hy vọng phẫu thuật sẽ là giải pháp “thần kỳ” giúp khỏi hẳn viêm xoang. BS có thể cho biết, phẫu thuật xoang (như phẫu thuật nội soi mũi xoang) liệu có giúp chữa khỏi hoàn toàn bệnh viêm xoang không? Hay phẫu thuật xong vẫn có nguy cơ tái phát ạ?

BS.CK1 Lưu Tú Anh trả lời:

Đây là một hiểu lầm phổ biến. Hiện nay, phẫu thuật mũi xoang, chủ yếu là phẫu thuật nội soi mũi xoang (FESS), thường được xem như một phương pháp “thần kỳ”, nhưng thực tế không đơn giản như vậy.

Phẫu thuật chỉ là một bước trong toàn bộ quá trình điều trị viêm xoang, chứ không phải là giải pháp điều trị dứt điểm duy nhất. Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần phối hợp nhiều biện pháp điều trị khác.

Nếu viêm xoang liên quan đến dị ứng, thì bắt buộc phải loại trừ tác nhân dị ứng. Bên cạnh đó, người bệnh cần chăm sóc mũi xoang tốt, rửa mũi định kỳ, duy trì sức đề kháng, tuân thủ điều trị sau phẫu thuật, và kiểm soát các đợt viêm tái phát. Khi làm tốt những yếu tố này, mới có thể giảm nguy cơ tái phát và tránh làm bệnh nặng thêm. Phẫu thuật xoang không đồng nghĩa với chữa khỏi hoàn toàn viêm xoang.

Có thể hình dung phẫu thuật mũi xoang giống như việc khai thông một đường ống nước bị tắc. Khi khai thông xong mà không bảo trì, không vệ sinh định kỳ, thì nước bẩn vẫn có thể tràn vào trở lại. Viêm xoang cũng tương tự như vậy.

Sau phẫu thuật, chúng ta giải quyết được tình trạng tại thời điểm đó, bao gồm khai thông lỗ thông xoang, lấy dịch viêm trong xoang, và xử lý các yếu tố gây tắc nghẽn như lệch vách ngăn, cuốn mũi phì đại, polyp mũi, giúp xoang trở nên thông thoáng hơn.

Mục tiêu chính của phẫu thuật mũi xoang là đưa tình trạng viêm xoang về trạng thái dễ kiểm soát và dễ điều trị nhất, chứ không phải là phẫu thuật xong là bệnh chấm dứt hoàn toàn. Nếu không tuân thủ điều trị và chăm sóc sau phẫu thuật, thì viêm xoang vẫn có nguy cơ tái phát.

5. Bỏ mặc viêm xoang: Nguy cơ viêm tai giữa, biến chứng mắt và viêm màng não

Rõ ràng viêm xoang là bệnh khó trị dứt, nhưng nếu không điều trị hoặc bỏ mặc thì có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. BS có thể chia sẻ thêm về những biến chứng nguy hiểm của viêm xoang nếu không được điều trị kiểm soát tốt?

BS.CK1 Lưu Tú Anh trả lời:

Các biến chứng của viêm xoang thường xuất hiện khi người bệnh không tuân thủ điều trị hoặc bỏ mặc bệnh trong thời gian dài.

Biến chứng đầu tiên là biến chứng tại chỗ ở vùng mũi xoang. Khi viêm kéo dài, niêm mạc xoang bị phù nề, làm tắc nghẽn các lỗ thông xoang, khiến dịch viêm ứ đọng nhiều hơn, tạo vòng xoắn bệnh lý khiến viêm xoang ngày càng nặng và tái phát liên tục.

Biến chứng thứ hai là lan sang vùng tai và họng. Dịch viêm trong mũi xoang có thể làm bít lỗ vòi nhĩ (lỗ thông giữa tai sang mũi). Khi lỗ này bị tắc, người bệnh dễ bị viêm tai giữa, gây ù tai, nghe kém. Ngoài ra, dịch xoang chảy xuống họng, đi qua họng - thanh quản, có thể gây viêm họng mạn, viêm thanh quản, và ảnh hưởng đến phổi.

Biến chứng nặng hơn là biến chứng về mắt. Biến chứng này không thường gặp, nhưng khi xảy ra thì thường do bệnh nhân không điều trị hoặc bỏ quên bệnh trong thời gian dài. 

Về mặt giải phẫu, xoang hàm trên, xoang trán và xoang sàng nằm rất gần ổ mắt. Khi viêm nặng, dịch viêm có thể lan sang vùng ổ mắt hoặc lan theo đường tĩnh mạch, gây sưng nề mắt, đỏ mắt, thậm chí nhìn mờ. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, người bệnh cần đi khám ngay, vì đây là biến chứng nguy hiểm.

Nguy hiểm nhất là biến chứng về não và hệ thần kinh. Vùng mũi xoang, đặc biệt là xoang sàng, xoang bướm và xoang trán, nằm rất gần não và màng não. 

Khi viêm không được kiểm soát, nhiễm trùng có thể lan lên não, gây viêm màng não hoặc các biến chứng thần kinh khác. Đây là tình trạng cực kỳ nguy hiểm và người bệnh phải được cấp cứu ngay lập tức.

6. Làm sao kiểm soát viêm xoang lâu dài và hạn chế tái phát?

Vậy BS có lời khuyên gì cho những người đang bị viêm xoang, về cách kiểm soát bệnh lâu dài và phòng ngừa tái phát hiệu quả?

BS.CK1 Lưu Tú Anh trả lời:

Với viêm xoang, để chấp nhận sống chung với bệnh, điều quan trọng là đưa bệnh về trạng thái được quản lý tốt, tức là ở mức dễ chịu nhất, để người bệnh vẫn có thể học tập, làm việc và sinh hoạt gần như người bình thường.

Người bệnh cần hiểu viêm xoang xoay quanh bốn yếu tố: Tắc - Ứ - Viêm - Tái phát. Chỉ cần một trong bốn yếu tố này còn tồn tại, thì vòng xoắn viêm xoang sẽ lặp đi lặp lại, khiến bệnh dễ tái phát.

Để dự phòng và kiểm soát viêm xoang lâu dài, người bệnh cần tuân theo một số nguyên tắc quan trọng:

- Thay đổi tư duy từ “chữa cơn” sang “quản lý bệnh mạn tính thông minh”. Viêm xoang không chỉ xử lý khi có triệu chứng, mà cần theo dõi và kiểm soát lâu dài.

- Điều trị đúng và đủ nguyên nhân. Người bệnh cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ, điều trị đúng căn nguyên gây viêm xoang, tránh tự ý ngưng thuốc hoặc điều trị không đầy đủ.

- Vệ sinh mũi xoang thường xuyên và đúng cách. Có thể rửa mũi định kỳ bằng nước muối sinh lý hoặc nước muối biển sâu, giúp làm sạch dịch viêm và dị nguyên trong hốc mũi xoang.

- Duy trì sức đề kháng tốt là yếu tố quan trọng trong việc giảm các đợt nhiễm trùng và tái phát viêm xoang.

- Đảm bảo môi trường sống ổn định và sạch sẽ. Không gian sống cần hạn chế khói bụi, ô nhiễm và các tác nhân kích ứng, vì đây là yếu tố thuận lợi khiến viêm xoang tái phát.

- Kiểm soát và điều chỉnh các bệnh lý nền liên quan. Ví dụ, viêm nhiễm vùng răng hàm trên nếu không được điều trị tốt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến xoang hàm và làm viêm xoang tái phát.

- Kiểm soát các đợt tái phát và khám định kỳ. Người bệnh cần theo dõi triệu chứng, đi khám đúng lịch, để phát hiện sớm và xử lý kịp thời khi bệnh có dấu hiệu tái phát.

Tóm lại, sống chung với viêm xoang không đồng nghĩa với sống khổ. Nếu quản lý đúng cách, người bệnh vẫn có thể có chất lượng sống tốt, dù không phải lúc nào cũng chữa khỏi hoàn toàn.