Viêm não mô cầu: Dấu hiệu dễ nhầm với cảm cúm nhưng có thể gây tử vong trong 24 giờ

1. Viêm não mô cầu có thể gây tử vong chỉ sau 6 đến 24 giờ

Thưa BS, nhiều người vẫn nghĩ viêm não mô cầu là bệnh hiếm gặp. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng gần đây ghi nhận nhiều ca diễn tiến rất nhanh, tử vong chỉ trong vòng 24 giờ. Điều gì khiến căn bệnh này trở nên nguy hiểm đến vậy?

BS Trương Hữu Khanh - Phó chủ tịch thường trực LCH Truyền nhiễm TPHCM trả lời:

Khi nói về não mô cầu, chúng ta đang đối mặt với một bệnh lý cấp tính cực kỳ nguy hiểm. Dù các ca bệnh thường xuất hiện lẻ tẻ, nhưng sự nguy hiểm nằm ở độc lực của vi khuẩn. Khi vi khuẩn từ vùng hầu họng xâm nhập vào máu, nó sẽ gây ra tình trạng nhiễm trùng huyết.

Bệnh cảnh này có hai thể là nhiễm trùng huyết cấp và tối cấp. Trong đó, thể tối cấp diễn tiến nhanh đến mức không tưởng. Vi khuẩn tấn công và giải phóng độc tố cực mạnh, khiến cơ thể rơi vào tình trạng sốc nhiễm khuẩn sâu, kèm theo các tử ban (vết xuất huyết hoại tử) lan rộng nhanh chóng. Tình trạng này rất khó điều trị, bệnh nhân có thể tử vong chỉ trong vòng 6 - 12 giờ, hoặc tối đa là 24 giờ.

2. Cách nhận diện dấu hiệu viêm não mô cầu

Ở giai đoạn khởi phát, người dân cần chú ý những dấu hiệu cảnh báo sớm nào?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: 

Đa số các trường hợp não mô cầu sẽ sốt cao đột ngột ngay từ đầu, ít khi sốt nhẹ rồi mới tăng dần. Trong những giờ đầu, người bệnh thường sốt kèm đau nhức mình mẩy dữ dội, triệu chứng rất giống với nhiễm siêu vi nặng hoặc cảm cúm.

Dấu hiệu đặc trưng nhất là trong vòng 24 giờ đầu (có khi chỉ sau 6 tiếng), trên da sẽ xuất hiện các ban máu. Đặc điểm của tử ban là màu tím sẫm, hình răng cưa và lan ra rất nhanh. 

Để phát hiện sớm, khi thấy người thân sốt cao ngày đầu kèm đau nhức khó chịu, chúng ta phải chủ động quan sát kỹ bề mặt da để tìm các nốt ban này. Nếu đợi đến lúc ban lan khắp cơ thể thì thường bệnh nhân đã rơi vào trạng thái sốc, việc cứu chữa khi đó là rất khó khăn.

3. Vì sao viêm não mô cầu dễ nhầm lẫn với cảm cúm?

Vì sao người bệnh và người nhà thường dễ nhầm lẫn viêm não mô cầu với cảm cúm thông thường, thưa bác sĩ?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: 

Sự nhầm lẫn thường xảy ra ở giai đoạn sớm khi tử ban chưa xuất hiện rõ, hoặc ban nổi ở những vùng da kín mà chúng ta bỏ sót khi thăm khám. Lúc này, vì triệu chứng chỉ là sốt và mệt mỏi nên dễ bị đánh đồng với cảm cúm.

Thực tế, chỉ cần có sự xuất hiện của tử ban trên da, một bác sĩ có kinh nghiệm và ý thức cảnh giác về não mô cầu sẽ nhận diện được ngay. Do đó, mấu chốt nằm ở việc phải kiểm tra da ngay khi bệnh nhân có biểu hiện sốt cao bất thường.

4. Đối tượng nào dễ mắc bệnh viêm não mô cầu?

Có quan niệm cho rằng chỉ trẻ nhỏ mới dễ mắc bệnh này, điều này có chính xác không? Người lớn có nguy cơ hay không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: 

Hoàn toàn không phải chỉ trẻ nhỏ mới mắc bệnh. Nhóm tuổi có tỉ lệ mắc cao nhất thực tế lại là thanh thiếu niên.

Vi khuẩn não mô cầu đặc biệt dễ lây lan trong môi trường tập thể như: khu nội trú, ký túc xá sinh viên hay các doanh trại quân đội. Với trẻ nhỏ, nếu trẻ chỉ ở nhà mà vẫn mắc bệnh thì nguồn lây thường là từ người lớn hoặc trẻ lớn đi ra ngoài, mang vi khuẩn trong hầu họng về lây cho trẻ.

5. Sai lầm khiến bệnh nhân nhập viện trễ

Trong thực tế điều trị, những sai lầm nào khiến bệnh nhân nhập viện trễ, làm tăng nguy cơ biến chứng và tử vong?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: 

Sai lầm lớn nhất chính là sự chủ quan. Khi thấy sốt, người dân thường tự theo dõi tại nhà vì nghĩ là cảm cúm thông thường mà không chú ý tìm kiếm tử ban. Đến khi nhìn thấy rõ các vết hoại tử thì bệnh đã chuyển sang giai đoạn sốc, quá trễ để can thiệp hiệu quả.

Bên cạnh đó, nếu bác sĩ thăm khám ban đầu không có sự cảnh giác cao, không kiểm tra kỹ da bệnh nhân hoặc không dặn dò người nhà theo dõi sát các nốt ban máu, cũng sẽ dẫn đến việc nhập viện muộn.

6. Chủ động phòng bệnh bằng phát hiện sớm và tiêm vaccine

Bác sĩ có lời khuyên nào giúp người dân chủ động phòng bệnh và bảo vệ gia đình trước căn bệnh nguy hiểm này?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: 

Tuy là bệnh lẻ tẻ nhưng vì tỉ lệ tử vong rất cao và nhanh, chúng ta cần lưu ý:

Thứ nhất cần phát hiện sớm, khi có người sốt cao, lừ đừ, cần quan sát kỹ toàn thân để tìm các nốt tử ban ngay trong 24 giờ đầu.

Thứ hai là kiểm soát ổ dịch, khi phát hiện ca nghi ngờ não mô cầu, bác sĩ phải báo ngay cho y tế địa phương để những người tiếp xúc gần được uống thuốc dự phòng kịp thời, tránh lây lan ca thứ hai.

Thứ ba, tiêm ngừa là phương pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất. Mọi người nên thực hiện tiêm vaccine phòng não mô cầu theo khuyến cáo của ngành y tế để có lá chắn bảo vệ tốt nhất.