Vẹo cổ bẩm sinh ở trẻ là gì? Dấu hiệu nhận biết sớm cha mẹ dễ bỏ qua

Vẹo cổ bẩm sinh là gì?

Vẹo cổ bẩm sinh là tình trạng đầu trẻ nghiêng về một bên và cằm xoay về phía ngược lại do cơ ức - đòn - chũm ở cổ bị co rút hoặc xơ hóa ngay từ khi sinh ra. Đây là nhóm cơ giúp xoay và giữ thăng bằng đầu.

Nguyên nhân thường liên quan đến tư thế thai nhi trong tử cung, sang chấn khi sinh hoặc tình trạng thiếu máu nuôi cơ cổ trước sinh. Một số trẻ có thể xuất hiện khối cứng nhỏ ở vùng cổ trong vài tuần đầu đời - dấu hiệu đặc trưng của vẹo cổ cơ bẩm sinh.

Theo các chuyên gia phục hồi chức năng nhi khoa, đa số trường hợp nếu được phát hiện sớm trong 3–6 tháng đầu đời có thể cải thiện tốt bằng các bài tập vật lý trị liệu đơn giản, không cần can thiệp phẫu thuật.

Dấu hiệu nhận biết sớm cha mẹ dễ bỏ qua

Ở giai đoạn sơ sinh, biểu hiện vẹo cổ thường khá kín đáo nên nhiều phụ huynh chỉ phát hiện khi đầu trẻ đã bị méo rõ rệt. Một số dấu hiệu cảnh báo sớm gồm:

1. Trẻ luôn quay đầu về một phía

Cha mẹ có thể nhận thấy trẻ thích nhìn về một bên khi nằm ngửa, bú mẹ hoặc khi ngủ. Khi cố xoay đầu sang phía còn lại, trẻ tỏ ra khó chịu hoặc hạn chế vận động.

2. Đầu nghiêng nhẹ nhưng khó nhận ra

Đầu trẻ có thể nghiêng nhẹ sang một bên, đặc biệt khi quan sát từ phía trước. Do mức độ ban đầu rất nhẹ nên thường bị cho là tư thế nằm quen thuộc của bé.

3. Mặt hoặc hộp sọ bắt đầu mất cân đối

Nếu tình trạng kéo dài, một bên đầu có thể bị bẹp (bẹp đầu tư thế), mắt và má hai bên không cân xứng. Đây là dấu hiệu muộn hơn nhưng khá phổ biến khi bệnh chưa được phát hiện sớm.

4. Sờ thấy khối cứng ở cổ

Khoảng 2–4 tuần sau sinh, cha mẹ có thể sờ thấy một khối nhỏ như hạt đậu hoặc quả ô liu ở vùng cổ bên bị co rút. Khối này thường không gây đau nên dễ bị bỏ qua.

5. Trẻ chậm lẫy hoặc vận động không đều

Do hạn chế xoay cổ, trẻ ít quay đầu theo âm thanh hoặc đồ vật, dẫn đến giảm kích thích vận động hai bên cơ thể.

Vì sao cần phát hiện sớm?

Trong những tháng đầu đời, xương sọ của trẻ còn mềm và dễ định hình. Nếu cổ bị lệch kéo dài, áp lực tỳ đè không đều sẽ làm biến dạng hộp sọ và khuôn mặt. Về lâu dài, trẻ có thể gặp các vấn đề như:

- Lệch mặt, mắt - tai không cân đối

- Gù hoặc lệch cột sống cổ

- Hạn chế vận động vùng cổ vai

- Ảnh hưởng thẩm mỹ và tư thế khi trưởng thành

Điều đáng nói là nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi trẻ 1–2 tuổi, lúc này việc điều trị trở nên khó khăn hơn và có thể cần can thiệp ngoại khoa.

Điều trị và chăm sóc ra sao?

Tin vui là hơn 90% trẻ vẹo cổ bẩm sinh đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn nếu can thiệp sớm.

Các biện pháp thường được áp dụng gồm:

- Vật lý trị liệu kéo giãn cơ cổ theo hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng

- Thay đổi tư thế nằm: khuyến khích trẻ quay đầu về phía yếu bằng cách đặt đồ chơi hoặc nguồn sáng phù hợp

- Bế trẻ đúng cách, giúp kéo giãn tự nhiên cơ cổ bị co rút

- Tăng thời gian nằm sấp khi thức để tăng sức mạnh cơ cổ và vai.

Trong trường hợp điều trị bảo tồn không hiệu quả sau 12–18 tháng, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật kéo dài cơ cổ, tuy nhiên tỷ lệ này khá thấp.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa nhi hoặc phục hồi chức năng khi nhận thấy:

- Trẻ luôn quay đầu về một phía sau 2–3 tuần tuổi

- Khó xoay cổ sang hai bên như nhau

- Đầu trẻ bắt đầu méo hoặc mặt lệch

- Sờ thấy khối bất thường vùng cổ.

Khám sớm không chỉ giúp chẩn đoán chính xác mà còn loại trừ các nguyên nhân khác như bất thường cột sống cổ, vấn đề thần kinh hoặc thị giác.

Vẹo cổ bẩm sinh không phải là bệnh nguy hiểm nếu được phát hiện kịp thời, nhưng lại dễ bị bỏ sót vì biểu hiện ban đầu rất nhẹ. Quan sát thói quen quay đầu và tư thế nằm của trẻ trong những tháng đầu đời chính là “chìa khóa vàng” giúp cha mẹ nhận diện sớm, tạo cơ hội cho trẻ phát triển cân đối và khỏe mạnh.