U nang buồng trứng và những "nỗi oan" của đậu nành, sữa

1. Người bị u nang buồng trứng có cần chế độ ăn riêng?

U nang buồng trứng là tình trạng khá phổ biến ở phụ nữ, nhiều người phát hiện tình cờ khi đi khám phụ khoa định kỳ. Khi được chẩn đoán, không ít chị em lập tức lo lắng và bắt đầu kiêng khem đủ thứ. Trước hết, bác sĩ có thể giúp khán giả hiểu rõ u nang buồng trứng là gì, và vai trò của dinh dưỡng trong việc theo dõi, kiểm soát bệnh quan trọng đến đâu?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai - Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: U nang là một khối ở bên trong có thể chứa dịch, mô đặc hoặc nước. Hiện nay, u nang buồng trứng được chẩn đoán khá phổ biến ở phụ nữ.

U nang buồng trứng được chia thành nhiều loại khác nhau như u nang cơ năng và u thực thể. U nang cơ năng thường liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt và có thể tự thoái triển. Còn u thực thể là loại không thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, bên trong có thể chứa dịch hoặc mô, đồng thời có thể là lành tính hoặc ác tính.

Khi phát hiện u nang buồng trứng, bác sĩ sản phụ khoa sẽ đánh giá cụ thể bản chất của khối u, xác định đó là u lành tính hay ác tính, cơ năng hay thực thể. Dựa vào đặc điểm của khối u cũng như kích thước u nang, bác sĩ sẽ đưa ra hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

Nhiều người quan tâm đến chế độ dinh dưỡng dành cho người bị u nang buồng trứng. Tuy nhiên, hiện chưa có một chế độ ăn đặc biệt áp dụng riêng cho nhóm bệnh nhân này.

Dinh dưỡng có thể tác động gián tiếp đến tình trạng u nang thông qua các yếu tố như tăng đề kháng insulin, thừa cân, béo phì hoặc rối loạn nội tiết. Những thay đổi liên quan đến đề kháng insulin, cân nặng hoặc nội tiết tố có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển của u nang.

Việc ăn nhiều hay ít một nhóm thực phẩm không trực tiếp làm khối u tăng hoặc giảm kích thước. Sự tác động chủ yếu diễn ra thông qua các cơ chế như thừa cân, béo phì, đề kháng insulin và những thay đổi nội tiết trong cơ thể.

Cái này sẽ chặt hơn: bỏ hết cụm mang tính hội thoại, câu ngắn hơn, nối ý logic hơn nhưng vẫn giữ nguyên ý bác sĩ.

2. Dinh dưỡng ảnh hưởng đến u nang buồng trứng như thế nào?

Một băn khoăn rất thường gặp là: u nang buồng trứng có phải do ăn uống mà ra không? Các yếu tố như ăn nhiều đồ ngọt, tăng cân, rối loạn nội tiết hay lối sống ít vận động có liên quan thế nào đến sự hình thành và phát triển của u nang?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Dinh dưỡng không tác động trực tiếp đến u nang buồng trứng mà ảnh hưởng thông qua các cơ chế liên quan trong cơ thể. Chế độ ăn chứa nhiều đường nhanh, tiêu thụ quá nhiều tinh bột hoặc chất béo có thể làm tăng cân.

Tăng cân làm gia tăng tình trạng đề kháng insulin, từ đó gây bất thường về progesterone và androgen trong cơ thể. Những thay đổi này là các yếu tố liên quan đến sự hình thành và phát triển của u nang buồng trứng.

Do đó, việc sử dụng một nhóm thực phẩm không trực tiếp làm xuất hiện u nang. Tuy nhiên, nếu chế độ ăn khiến cơ thể tăng cân, làm gia tăng đề kháng insulin do tiêu thụ quá nhiều tinh bột hoặc đường nhanh, cơ chế liên quan đến sự phát triển của u nang buồng trứng sẽ bị tác động.

Những yếu tố này vừa có thể là nguyên nhân, vừa có thể là hậu quả. Điển hình là hội chứng buồng trứng đa nang - tình trạng xuất hiện nhiều nang thay vì một nang đơn lẻ - thường gặp ở những người thừa cân, béo phì. Thừa cân, béo phì, đề kháng insulin và rối loạn nội tiết tố là các yếu tố liên quan đến sự hình thành hội chứng buồng trứng đa nang.

3. Người bị u nang buồng trứng có cần kiêng đậu nành?

Trong dân gian, nhiều người truyền tai nhau rằng phụ nữ bị u nang buồng trứng nên kiêng đậu nành, đậu hũ vì sợ “tăng estrogen, làm u to hơn”. Dưới góc nhìn khoa học, quan niệm này đúng hay sai, và người bệnh có cần kiêng hoàn toàn các thực phẩm từ đậu nành, thưa BS?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Quan niệm phụ nữ bị u nang buồng trứng cần kiêng đậu nành hoặc đậu hũ vì lo ngại tình trạng tăng estrogen làm khối u phát triển lớn hơn là không có cơ sở.

Estrogen trong đậu nành không phải estrogen nội sinh của cơ thể mà thuộc nhóm phytoestrogen có hoạt tính sinh học thấp. Hoạt chất này không có hoạt tính tương tự estrogen nội sinh, đồng thời có vai trò điều hòa estrogen và progesterone trong cơ thể.

Phytoestrogen còn liên quan đến tác dụng giảm viêm. Việc sử dụng đậu nành với lượng phù hợp như uống một cốc sữa đậu nành hoặc ăn một bìa đậu hũ mỗi ngày không làm thay đổi đáng kể nồng độ estrogen trong cơ thể.

Quá trình hình thành hoặc thoái triển của u nang liên quan đến các yếu tố như giảm viêm, điều chỉnh rối loạn chuyển hóa và kiểm soát cân nặng. Việc sử dụng hay kiêng hoàn toàn đậu nành không phải yếu tố quyết định sự phát triển của u nang.

4. Người bị u nang buồng trứng có cần kiêng sữa và chất béo?

Không chỉ đậu hũ, các thực phẩm như trứng, sữa, phô mai hay đồ ăn nhiều chất béo cũng thường bị “liệt vào danh sách cấm”. BS có thể giúp phân biệt đâu là thực phẩm cần hạn chế thật sự, đâu là những hiểu lầm khiến người bệnh kiêng khem quá mức, dẫn đến thiếu chất?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Các thực phẩm như trứng, sữa, sản phẩm từ sữa hoặc chất béo không tác động trực tiếp đến u nang buồng trứng. Tuy nhiên, trong sữa và một số sản phẩm từ sữa như phô mai vẫn chứa chất béo no. Một số loại đồ uống như trà sữa cũng chứa kem béo thực vật và các loại chất béo giàu năng lượng.

Hàm lượng năng lượng cao từ các thực phẩm này có thể làm tăng nguy cơ tăng cân và gây rối loạn nội tiết tố. Sự tác động đến u nang không xuất phát từ việc sử dụng sữa hay chất béo mà liên quan đến tình trạng thừa cân, béo phì do sử dụng quá mức.

Người bị u nang buồng trứng không cần kiêng hoàn toàn sữa hoặc các sản phẩm từ sữa. Tuy nhiên, ở những trường hợp u nang buồng trứng đi kèm thừa cân, béo phì và cần kiểm soát cân nặng, việc lựa chọn thực phẩm cần phù hợp hơn.

Các sản phẩm sữa tách béo có thể được ưu tiên sử dụng. Nguồn chất béo cũng cần được lựa chọn phù hợp hơn, thay cho mỡ động vật hoặc các chất béo bão hòa như dầu dừa, bơ margarine. Chất béo từ các loại hạt hoặc dầu thực vật giúp điều hòa nội tiết tố, kiểm soát năng lượng đưa vào cơ thể và hỗ trợ kiểm soát tình trạng u nang.

>>> Đọc thêm phần 2: U nang buồng trứng: Đừng để nỗi lo khiến việc ăn uống phản tác dụng