U nang buồng trứng: Đừng để nỗi lo khiến việc ăn uống phản tác dụng

1. Giảm cân quá mức có thể khiến u nang buồng trứng nặng hơn

Nhiều phụ nữ u nang buồng trứng có xu hướng ăn kiêng cực đoan để giảm cân với hy vọng làm u “tự nhỏ lại”. Việc giảm cân và kiểm soát cân nặng có vai trò như thế nào trong u nang buồng trứng, và giảm cân sai cách có thể gây ra những hệ quả gì cho nội tiết ạ?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai - Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Quan điểm ăn kiêng cực đoan để giảm cân với hy vọng làm khối u tự nhỏ lại là không phù hợp. Các phương pháp giảm cân khắc nghiệt như nhịn ăn hoàn toàn, áp dụng chế độ ăn quá nghiêm ngặt hoặc chỉ sử dụng riêng một nhóm thực phẩm để giảm cân không mang lại hiệu quả như mong muốn đối với u nang buồng trứng.

Giảm cân quá nhanh có thể tác động ngược trở lại lên trục hạ đồi - tuyến yên, từ đó ảnh hưởng đến các hormone sinh dục. Tình trạng này không chỉ gây rối loạn nội tiết tố mà còn làm tăng androgen trong cơ thể.

Ở những người giảm cân quá nhanh, tình trạng mất kinh hoặc thiểu kinh có thể xuất hiện, đồng thời làm tình trạng u nang buồng trứng trở nên nặng hơn thay vì giúp khối u nhỏ lại.

Việc kiểm soát cân nặng cần được thực hiện theo hướng từ từ để cơ thể có thời gian điều hòa lại nội tiết tố, bao gồm estrogen, progesterone và androgen. Mức giảm cân khoảng 5-10% cân nặng trong vòng 6 tháng được xem là phù hợp hơn so với việc giảm cân quá nhanh trong thời gian ngắn.

Trong quá trình giảm cân, chế độ ăn vẫn cần đảm bảo đầy đủ các nhóm chất gồm đạm, đường và chất béo. Việc cắt hoàn toàn một nhóm thực phẩm như tinh bột hoặc chất béo không mang lại hiệu quả bền vững. Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ giúp quá trình giảm cân ổn định hơn, đồng thời hỗ trợ kiểm soát và điều trị u nang buồng trứng hiệu quả hơn.

2. Thực phẩm nhiều đường ảnh hưởng đến u nang buồng trứng ra sao?

Về nhóm tinh bột và đồ ngọt, nhiều người thắc mắc liệu ăn nhiều đường, bánh kẹo, nước ngọt có làm u nang phát triển nhanh hơn không ạ? Mối liên hệ giữa đường huyết, kháng insulin và u nang buồng trứng được y học hiện nay nhìn nhận ra sao?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Đề kháng insulin có mối liên quan đến việc sử dụng thường xuyên các thực phẩm chứa nhiều đường hoặc có chỉ số đường huyết cao như nước ép trái cây, nước ngọt, bánh kẹo và các thực phẩm chứa đường nhanh.

Những thực phẩm này khi đưa vào cơ thể có thể làm tăng đường huyết nhanh, kéo theo tình trạng tăng insulin, làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và tăng đề kháng insulin. Đây cũng là một trong những yếu tố liên quan đến sự hình thành hội chứng buồng trứng đa nang và u nang buồng trứng.

Mối liên hệ giữa việc sử dụng thường xuyên thực phẩm có chỉ số đường huyết cao và nguy cơ u nang buồng trứng đã được ghi nhận. Chế độ ăn dư thừa năng lượng làm gia tăng đề kháng insulin, từ đó khiến nguy cơ u nang buồng trứng cao hơn so với những người duy trì chế độ ăn cân bằng.

Tinh bột vẫn là nhóm chất cần thiết trong khẩu phần ăn, chiếm khoảng 50-60% nhu cầu năng lượng hằng ngày. Tuy nhiên, lượng đường nhanh cần được kiểm soát ở mức dưới 10% nhu cầu năng lượng.

Lượng đường bổ sung mỗi ngày có thể ở mức khoảng 15-20g, tương đương khoảng 3-4 thìa cà phê đường. Việc sử dụng quá nhiều nước ép, bánh kẹo hoặc các thực phẩm chứa lượng đường nhanh cao trong khẩu phần ăn cần được hạn chế.

3. Chế độ ăn nào hỗ trợ kiểm soát u nang buồng trứng?

Bên cạnh các thực phẩm nên hạn chế, người bị u nang buồng trứng nên ưu tiên những nhóm thực phẩm nào để hỗ trợ cân bằng nội tiết, giảm viêm và bảo vệ sức khỏe sinh sản? BS có thể gợi ý những lựa chọn gần gũi, dễ áp dụng trong bữa ăn hằng ngày của phụ nữ Việt?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Không có một chế độ ăn riêng giúp làm giảm u nang buồng trứng. Nguyên tắc chính là kiểm soát cân nặng và lựa chọn các nhóm thực phẩm có tác dụng giảm đáp ứng viêm, đồng thời hỗ trợ điều hòa nội tiết tố trong cơ thể.

Đối với nhóm tinh bột, thay vì lựa chọn thực phẩm chứa đường nhanh như nước ép trái cây hoặc bánh kẹo, có thể ưu tiên các nguồn tinh bột tốt như ngũ cốc nguyên cám, các loại đậu hạt hoặc gạo lứt. Việc lựa chọn các thực phẩm này giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và giảm tình trạng đề kháng insulin.

Một sai lầm thường gặp là nhiều người áp dụng chế độ ăn giảm cân quá mức hoặc sử dụng quá nhiều nước ép trái cây với mục tiêu giảm cân. Tuy nhiên, nước ép trái cây vẫn là nguồn cung cấp đường và có thể làm việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn hơn.

Đối với nhóm chất béo, việc kiểm soát tình trạng viêm cũng cần được chú ý. Các nguồn chất béo tốt từ cá, hạt điều, óc chó, hạnh nhân hoặc macca có thể được ưu tiên thay cho các loại chất béo bão hòa như mỡ động vật hoặc nội tạng động vật.

Đối với nhóm đạm, cần đảm bảo sự cân bằng giữa đạm động vật và đạm thực vật. Các nguồn đạm thực vật như đậu nành không cần phải kiêng. Đậu nành chứa phytoestrogen, có vai trò hỗ trợ điều hòa nội tiết tố trong cơ thể.

Nhìn chung, chế độ ăn cần đảm bảo sự cân bằng giữa các nhóm chất và ưu tiên thực phẩm xanh, lành mạnh, ít qua chế biến. Việc kiểm soát cân nặng tốt sẽ hỗ trợ kiểm soát tình trạng u nang buồng trứng.

4. Trà thảo mộc có giúp làm nhỏ u nang buồng trứng?

Không ít người tìm đến các loại thực phẩm chức năng, thuốc nam, trà thảo dược với mong muốn “tiêu u”. Theo BS, đâu là ranh giới giữa hỗ trợ hợp lý và lạm dụng, và những rủi ro nào người bệnh cần đặc biệt cảnh giác khi tự ý dùng các sản phẩm này?

BS.CK2 Đinh Trần Ngọc Mai trả lời: Bản chất của u nang buồng trứng liên quan đến nội tiết tố, tình trạng đề kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa trong cơ thể. Do đó, hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy các loại trà thảo mộc hoặc các sản phẩm từ thảo dược có thể làm giảm u nang hoặc thu nhỏ kích thước khối u.

Việc kiểm soát u nang buồng trứng tập trung vào kiểm soát cân nặng và điều chỉnh các rối loạn nội tiết tố. Trong một số trường hợp, bác sĩ sản phụ khoa có thể chỉ định các loại thuốc chứa estrogen và progesterone nhằm điều hòa nội tiết tố trong cơ thể, từ đó hỗ trợ kiểm soát tình trạng u nang.

Do đó, không nên kỳ vọng vào tác dụng của các loại trà thảo mộc hoặc các sản phẩm từ cây cỏ trong việc làm giảm u nang buồng trứng. Nếu thực sự có hiệu quả rõ ràng trong điều trị, các hoạt chất này đã được nghiên cứu và ứng dụng trong y học để phát triển thành thuốc điều trị.

>>> Đọc thêm phần 1: U nang buồng trứng và những "nỗi oan" của đậu nành, sữa