Thuốc lá, vape không làm học sinh "ngầu" hơn mà chỉ đẩy nhanh nguy cơ bệnh tim, phổi, não bộ
Hút thuốc lá hay vape không hề giúp bạn trẻ “ngầu” hơn hay chứng tỏ bản lĩnh, mà thực chất chỉ là khởi đầu của chuỗi ngày nghiện ngập và bệnh tật. Cuộc trò chuyện của MC Anh Khoa cùng ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Giảng viên Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch sẽ chỉ rõ những nguy hiểm đối với sức khỏe do thuốc lá, thuốc lá điện tử gây ra.
1. Thuốc lá gây nghiện, ảnh hưởng não bộ và có thể tổn thương phổi cấp
MC Anh Khoa: Thưa bác sĩ, những tác hại đầu tiên mà học sinh hoặc sinh viên có thể gặp phải khi bắt đầu sử dụng thuốc lá hoặc thuốc lá điện tử là gì?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Với thuốc lá điện tử, tác hại đầu tiên là vi phạm pháp luật và bị phạt. Từ ngày 1/1/2025, Việt Nam đã cấm sử dụng thuốc lá điện tử. Ở lứa tuổi học trò, không nên làm những việc vi phạm pháp luật.
Thuốc lá điện tử có những tác hại như thuốc lá cổ điển, thậm chí còn hơn vì bên trong pha tinh dầu cùng nhiều thứ khác.
Đối với thuốc lá cổ điển, sản phẩm này chưa bị cấm như thuốc lá điện tử, nhưng việc sử dụng trước hết để lại ấn tượng không tốt về mặt xã hội và tâm lý của những người xung quanh. Một học sinh, thậm chí sinh viên cầm điếu thuốc có thể khiến người ngoài, thầy cô có ấn tượng và đánh giá không tốt về mặt xã hội, đạo đức, dù bản thân người đó có thể chưa làm điều gì sai khác.
Về bệnh học, tác hại đầu tiên là gây nghiện, chỉ khác nhau ở mức độ ít hay nhiều. Sử dụng thuốc lá là khởi đầu của quá trình gây nghiện. Sau một, hai lần, người sử dụng có thể nhớ đến cảm giác đó và dễ nghiện. Vì vậy, bất cứ thứ gì có tính chất gây nghiện đều không nên thử dù chỉ một lần.
Tác hại tiếp theo là giảm khả năng phát triển của não bộ. Não bộ thanh thiếu niên còn phát triển tới 25 tuổi. Khi quá trình này chậm lại, khả năng học tập, tiếp nhận cái mới cũng chậm hơn, có những suy nghĩ không phù hợp, dẫn đến lão hóa não bộ.
Tình trạng này có thể hình dung là “già tâm”: mới 50 tuổi nhưng cái đầu đã như người 70 tuổi; đến 70 tuổi, cái đầu như người 90 tuổi, thậm chí mất trí.
Khói thuốc còn gây tác hại cấp tính. Ở người nhạy cảm, dù chưa làm hư phổi ngay, khói thuốc cũng gây ho, khó chịu rất nhiều và để lại mùi hôi. Mùi thuốc lá khi tiếp xúc với người khác lại tiếp tục tạo ấn tượng không tốt.
Những nghiên cứu gần đây cho thấy khói thuốc lá, đặc biệt là khói thuốc lá điện tử, có thể gây tổn thương phổi cấp tính, suy hô hấp nguy hiểm, khó thở và tử vong.
Tác hại gián tiếp là khiến những người xung quanh phải hút thuốc lá thụ động. Họ không hút nhưng vẫn hít phải hơi thuốc do người sử dụng thải ra trong không khí, nên sức khỏe cũng bị ảnh hưởng.
Những tác hại trước mắt trên đường hô hấp có thể từ ho, viêm phế quản cấp gây ho rất khó chịu đến tổn thương phổi cấp nặng, nặng nhất là tử vong. Bên cạnh đó, hệ thần kinh dễ bị suy thoái: tưởng như học nhanh hơn nhưng lại mau kiệt quệ.

2. Hút thuốc lá lâu năm gây hại phổi, tim mạch và não bộ
MC Anh Khoa: Theo bác sĩ, nếu một người hút thuốc lá lâu năm thì có những nguy cơ nào đến sức khỏe?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Hút thuốc lá lâu năm gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viết tắt là COPD. Một số người bệnh không biết tên, gọi là “bệnh cốp” hoặc viêm phế quản mạn tính. Người bệnh bị suy hô hấp, khả năng trao đổi oxy và CO₂ suy giảm mạn tính, khiến cơ thể dư CO₂, thiếu oxy. Lâu ngày, nguy cơ ung thư phổi cũng gia tăng.
Thứ hai là ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Người hút thuốc lá cổ điển hay thuốc lá điện tử có nguy cơ cao huyết áp, bệnh cao huyết áp cũng nặng hơn. Cùng mắc bệnh nhưng tổn thương thận nặng hơn, dễ gặp các biến cố, biến chứng như đột quỵ, dân gian gọi là “đứt mạch máu não”, hoặc nhồi máu cơ tim, còn gọi là “heart attack”, có thể dẫn đến đột tử.
Thứ ba là nghiện.
Thứ tư là thoái hóa não bộ, với nguy cơ mắc các bệnh liệt rung, sa sút trí tuệ, rối loạn giấc ngủ, rối loạn lo âu và các vấn đề sức khỏe tâm thần cao hơn người không hút thuốc.
Ngoài ra, người hút thuốc còn có thể mắc bệnh mạch máu ngoại biên. Các mạch máu nhỏ ở tay, chân bị ảnh hưởng, khiến ngón tay, ngón chân thâm đen, có thể hoại tử, thậm chí rụng đi. Đây là tác hại dễ bị bỏ qua nếu không chú ý.
Thuốc lá hoàn toàn không có lợi cho sức khỏe. Ngay trên bao thuốc lá cổ điển cũng có cảnh báo “Hút thuốc lá gây ung thư phổi”. Đó là những hậu quả lâu dài rất rõ ràng.
3. Hút thuốc lá thụ động gây hại cho cả gia đình
MC Anh Khoa: Một vấn đề đáng quan ngại đó là hút thuốc lá thụ động. Thưa bác sĩ, nếu trong gia đình có người hút thuốc lá thì các thành viên còn lại, những người xung quanh chịu ảnh hưởng thế nào ạ?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Tác hại của thuốc lá không chỉ giới hạn ở người trực tiếp hút mà còn ảnh hưởng đến những người xung quanh. Hút thuốc lá thụ động đã được Tổ chức Y tế Thế giới nhấn mạnh là một vấn đề cần quan tâm.
Phụ nữ có chồng hút thuốc có nguy cơ sảy thai, sinh non, sinh con nhẹ cân và gặp các biến chứng thai kỳ như tiền sản giật. Người mẹ trực tiếp hút thuốc còn chịu ảnh hưởng nhiều hơn. Vì vậy, dù không hút thuốc, người vợ vẫn bị ảnh hưởng khi chồng hút; các thành viên khác cũng chịu tác động nếu trong nhà có người hút thuốc.
Việc bố trí khu vực hút thuốc riêng tại sân bay, nhà hàng và những nơi công cộng nhằm tránh để người không hút phải hít khói thuốc. Khách sạn cũng phân biệt phòng hút thuốc và phòng không hút thuốc, yêu cầu khách có nhu cầu lựa chọn rõ ràng để không ảnh hưởng đến người khác.
Hút thuốc lá thụ động gây nhiều tác hại tương tự hút chủ động, dù mức độ ít hơn và diễn tiến chậm hơn. Mức ảnh hưởng được ví tương đương khoảng 50-60% so với người trực tiếp hút: sống cùng người hút thuốc trong một năm có thể hình dung như hút thuốc trong nửa năm. Không trực tiếp hút không đồng nghĩa với không chịu tác hại.
Những ảnh hưởng sức khỏe bao gồm bệnh tim mạch, cao huyết áp, tai biến mạch máu não, bệnh phổi, viêm phế quản mạn tính, khí phế thũng - tình trạng phổi phình ra, ung thư phổi và ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương.
Đối với thai kỳ, hút thuốc lá thụ động làm tăng nguy cơ sinh non, sinh con nhẹ cân, con dễ bị tự kỷ, sảy thai và tiền sản giật. Những biến chứng sản phụ khoa này khiến thai kỳ có nguy cơ cao hơn bình thường. Các nguy cơ xuất hiện nhiều hơn ở phụ nữ hút thuốc chủ động, nhưng cũng ảnh hưởng đến người hít khói thuốc từ chồng, cha mẹ hoặc những người sống gần.
Tại Việt Nam, nguồn khói thuốc trong gia đình thường đến từ chồng, cha, cha chồng hoặc cha vợ, do phụ nữ ít hút thuốc theo đặc điểm văn hóa. Trong khi đó, phụ nữ phương Tây hút thuốc nhiều hơn.
4. Từ chối thuốc lá là điểm mạnh, không phải điều cần chứng tỏ
MC Anh Khoa: Về kỹ năng thực tế đối với học sinh rồi sinh viên là: Làm thế nào để từ chối khi được bạn bè rủ rê hút thuốc? Theo bác sĩ thì cách tốt nhất để phòng tránh thuốc lá và thuốc lá điện tử ở học sinh, sinh viên là gì?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Để từ chối lời rủ rê hút thuốc, học sinh, sinh viên cần tự trang bị một “rào chắn” cho bản thân. Ở lứa tuổi dưới 25, trước hết phải hiểu rằng thuốc lá có hại: khiến việc học khó khăn hơn, không giúp thông minh hơn, khiến não bộ dễ thoái hóa và dễ nghiện hơn.
“Tấm khiên” đầu tiên là nhận thức rõ mọi loại thuốc lá đều không an toàn, kể cả thuốc lá điện tử. Việt Nam đã cấm buôn bán, sử dụng thuốc lá điện tử. Khi bạn bè thuyết phục, cần kiên quyết từ chối trên cơ sở đã hiểu tác hại và biết rằng việc cấm có lý do.
Tổ chức Y tế Thế giới đã khẳng định thuốc lá chỉ có hại, không có lợi. Vì vậy, không có lý do để thử dù chỉ một lần. Không hút thuốc là điểm mạnh của bản thân, bất kể người khác chê bai. Đây là tấm khiên mạnh nhất để không bị dụ dỗ hoặc cảm thấy phải hút thuốc mới trở thành “người hùng”.
Trước đây, phim ảnh thường xây dựng hình tượng người đàn ông thành đạt hay ông trùm bật điếu thuốc khi căng thẳng, tạo cảm giác nam tính, lãng tử. Hiện nay, điện ảnh thế giới và Việt Nam đã gần như tránh những hình ảnh này để giới trẻ không xem hút thuốc là biểu hiện của sự nam tính hay hành vi đáng thần tượng.
Thuốc lá không khiến người sử dụng nam tính hay đẹp hơn. Có thể nói vui rằng thử thuốc lá chỉ có “từ hòa đến thua”, không có “từ hòa đến thắng”. Không có lý do để chọn một việc mà kết quả tốt nhất chỉ là hòa, còn lại là thua.
Những phân tích về nicotine, tác động lên não bộ, thoái hóa não hay các chất gây hại có thể nhiều và khó nhớ. Điều cần ghi nhớ đơn giản là: hút thuốc dù chỉ một lần, giỏi lắm cũng chỉ hòa, còn lại là thua. Đừng chọn phương án chỉ “từ hòa đến thua”. Đó là tấm khiên vững chắc để học sinh, sinh viên phòng tránh thuốc lá.
>>> Đọc thêm phần 2: Khói thuốc lá, vape khiến não bộ học sinh hoạt động như "CPU quá nhiệt"
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
