Khói thuốc lá, vape khiến não bộ học sinh hoạt động như "CPU quá nhiệt"
Nhiều bạn trẻ tìm đến thuốc lá, vape để chứng tỏ bản lĩnh hoặc xua tan áp lực thi cử mà không biết nicotine đang âm thầm tàn phá hệ thần kinh. Tọa đàm sức khỏe "Tác hại thuốc lá và thuốc lá điện tử" với sự dẫn dắt của MC Anh Khoa và chia sẻ từ ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Giảng viên Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch sẽ chỉ rõ sự nguy hại của thuốc lá đối với lứa tuổi học sinh và người dùng.
1. Thuốc lá điện tử không có mức độ sử dụng nào an toàn
MC Anh Khoa: Hiện nay có thể dễ dàng nghe các bạn trẻ nhắc tới vape hoặc là thuốc lá điện tử, thậm chí nhiều bạn còn xem đây như là một phụ kiện thời trang hoặc một cách để thể hiện cá tính. Chúng ta cùng đặt câu hỏi có rất nhiều thông tin trái chiều về thuốc lá điện tử, mức độ an toàn thực sự của sản phẩm này như thế nào, thưa bác sĩ?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Ở lứa tuổi học sinh cấp ba, các bạn trẻ rất dễ muốn chứng tỏ bản lĩnh, muốn thử. Việc một học sinh lựa chọn chủ đề thuốc lá và thuốc lá điện tử với thông điệp “Đừng thử để rồi phải hối hận cả đời” cho thấy suy nghĩ đáng ấn tượng, góp phần đánh động cộng đồng, đặc biệt là học sinh.
Trước hết, thuốc lá hay thuốc lá điện tử đều chắc chắn có hại. Theo quy định của Việt Nam, từ ngày 1/1/2025, thuốc lá điện tử, còn gọi là thuốc lá thế hệ mới, bị cấm mua bán, trao đổi, sử dụng; sử dụng sẽ bị phạt tiền.
Về mức độ an toàn, câu trả lời của Tổ chức Y tế Thế giới là thuốc lá và thuốc lá điện tử hoàn toàn có hại cho sức khỏe, không có một chút nào được gọi là an toàn.
Thuốc lá điện tử, thuốc lá mới, thuốc lá nung nóng hay vape đều có hại, “kẻ tám lạng, người nửa cân”, không có “mèo nào cắn mỉu nào”. Những lời cho rằng “không sao đâu” không thay đổi được các bằng chứng khoa học về tác hại.
Chính vì có những bằng chứng này, Bộ Y tế Việt Nam mới đề nghị Quốc hội tại các kỳ họp đưa ra những quy định cấm các sản phẩm thuốc lá mới, từ thuốc lá nung nóng đến thuốc lá điện tử. Việc buôn bán, sử dụng những sản phẩm này là hành vi bị cấm, trái quy định của Việt Nam.
Đây là thông điệp cần đánh động các em học sinh ở lứa tuổi mới lớn, từ 14 đến 18 tuổi.

2. Thử thuốc lá một, hai lần vẫn có thể gây nghiện
MC Anh Khoa: Về một số cá nhân trong giới trẻ hiện nay có ý kiến “mình chỉ thử một hai hơi thôi chắc sẽ không nghiện đâu”. Quan điểm của bác sĩ thế nào về suy nghĩ trên?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: “Thử một, hai lần không nghiện” là suy nghĩ rất thường gặp, từ trước đến nay, hỏi 100 người đều trả lời như vậy. Tuy nhiên, không có chuyện thử một, hai lần thì chắc chắn không nghiện.
Nghiện là sự lệ thuộc. Những thứ gây nghiện khiến người sử dụng có cảm giác nhớ, thèm, thiếu khi không có. Vì vậy, dù chỉ thử một, hai lần cũng có thể gây nghiện. Quan điểm “hút một, hai lần không nghiện đâu” là sai, không nên vì thế mà thử.
Thông điệp từ trước đến nay đối với ma túy là “không thử dù chỉ một lần”. Với thuốc lá, dù là thuốc lá cổ điển hay thuốc lá mới, cũng cần giữ đúng thông điệp này. Thuốc lá mới đã bị cấm; còn thuốc lá dưới bất kỳ dạng nào cũng không nên thử dù chỉ một lần. Khả năng gây nghiện chỉ “hơi thấp hơn ma túy một chút”, nên thử một, hai lần không có nghĩa là không sao.
Những lời xúi giục, khích tướng từ bạn bè như “hút vài lần đâu có sao”, “không nghiện đâu”, hay “thuốc lá mới làm sao nghiện được” đều sai.
Thuốc lá, thuốc lá điện tử, ma túy hay bất cứ thứ gì gây nghiện: không thử dù chỉ một lần. Đây là thông điệp các bạn ở lứa tuổi học sinh cần ghi nhớ.
3. Não bộ người dưới 25 tuổi nhạy cảm hơn với nicotine
MC Anh Khoa: Bộ não bộ của thanh thiếu niên đang ở trong giai đoạn phát triển, vì vậy khi hút thuốc lá, thuốc lá điện tử sẽ dễ bị ảnh hưởng, hay còn gọi là bị nicotine đánh lừa hơn người lớn. Vậy bác sĩ nghĩ như thế nào về câu hỏi này?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Việc tìm hiểu ảnh hưởng của nicotine đến não bộ người trẻ cho thấy ý thức về sức khỏe bản thân và sức khỏe cộng đồng.
Não bộ con người có hàng triệu, hàng tỷ tế bào. Riêng tế bào não, từ khi cha sinh mẹ đẻ, có bao nhiêu thì sử dụng bấy nhiêu và mất dần theo thời gian, không có thêm. Ruột, tóc còn có thể có thêm theo thời gian, nhưng số lượng tế bào não thì “gia tài mẹ để lại bao nhiêu là bấy nhiêu”.
Não bộ tiếp tục phát triển, đặc biệt trong giai đoạn thanh thiếu niên và kéo dài tới 25 tuổi. Sau 25 tuổi, sự phát triển này bắt đầu ngừng lại. Những gì đang trong giai đoạn phát triển đều nhạy cảm với mọi tác động. Đây cũng là giai đoạn hình thành nhân cách, dễ nghiện hơn, dễ bị dụ hơn.
Có ba giai đoạn thường được nói vui là phức tạp nhất trong đời người: mới lớn; chuẩn bị già, ở nữ là gần tuổi mãn kinh, tiền mãn kinh; và giai đoạn già “trở về em bé”. Thanh thiếu niên đang ở giai đoạn phức tạp đầu tiên.
Về mặt y học, não bộ đang phát triển còn mới nguyên, giống như chiếc xe mới mua đang chạy rô-đa. Não bộ tiếp nhận rất nhiều thông tin thông qua các thụ thể, có thể hình dung như những ổ khóa tiếp nhận cái mới. Ở giai đoạn này, sự tiếp nhận nicotine rất mạnh, tạo cảm giác “hay quá, đã quá”, khiến người trẻ dễ nghiện. Đó là điểm thứ nhất về mặt sinh lý, về cơ chế sâu.
Về mặt khoa học xã hội, đây là lứa tuổi đang hình thành nhân cách, thấy điều gì hay thì thích nhưng chưa có đủ bản lĩnh. Vì vậy, người trẻ dễ nghiện, dễ bị đánh lừa; một lần thấy thích rồi sẽ khó kiềm chế hơn người đã trưởng thành, có nhiều hiểu biết hơn.
Không chỉ học sinh, sinh viên dưới 25 tuổi cũng cần chú ý rằng não bộ vẫn còn phát triển. Ở giai đoạn này, sự nhạy cảm với những thứ gây nghiện cao hơn, trong khi bản lĩnh và khả năng đấu tranh còn kém hơn nên rất dễ nghiện.
Nói nicotine dễ “đánh lừa” não bộ người trẻ, thực chất là não bộ nhạy hơn, cảm giác thích thú nhiều hơn và rất khó buông bỏ, giống như “hãy yêu như chưa yêu lần nào”, “hãy yêu như yêu lần đầu”.
4. Nicotine không giúp giảm stress, học tập hiệu quả trong mùa thi
MC Anh Khoa: Dạo gần đây có một công dụng đặc biệt của cho thuốc lá điện tử mà giới trẻ đã đề ra đó là, sử dụng nicotine để giảm stress, giảm căng thẳng và đặc biệt là trong những mùa thi. Theo bác sĩ ý kiến này và công dụng đó có thực sự hợp lý và thực sự nicotine có giúp giảm căng thẳng trong mùa thi?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Nicotine tạo cảm giác sung sướng, “sung” hơn, giảm stress do được kích thích, nên nhiều người đồn thổi về tác dụng này. Tuy nhiên, nicotine chỉ giảm stress một chút, không đáng kể; chủ yếu là gây nghiện, tạo cảm giác sảng khoái, hưng phấn giống như một dạng ma túy.
Khi đã gây nghiện, nicotine kích thích các phản ứng trong cơ thể. Lúc cảm thấy thiếu, người sử dụng hút thuốc lá có nicotine vào rồi thấy giảm stress, làm việc hiệu quả hơn. Từ đó, lời đồn “một thành hai, hai thành ba, ba thành bốn”, cho rằng hút thuốc lá hay dùng nicotine giúp giảm stress, tăng hiệu quả làm việc. Điều này không đúng.
Đó giống như dùng tác dụng phụ để giải quyết tác dụng chính. Về sau, não bộ sẽ kiệt quệ cả về thể chất lẫn tinh thần. Không thể dùng cơ chế này để giảm căng thẳng vì không tốt cho sức khỏe chút nào.
Cảm giác sung sướng, có vẻ tốt ở hiện tại sẽ để lại hệ lụy kiệt quệ về sau, khiến việc học càng yếu kém hơn. Điều này giống như cố gồng, thức tới 3-5 giờ sáng để hôm sau thi, rồi trở về trong trạng thái rã rời, không làm được gì, kiến thức cũng quên hết, cuối cùng cũng như không.
5. Thuốc lá khiến học sinh mau quên, giảm minh mẫn khi học tập
MC Anh Khoa: Bên cạnh đó, thuốc lá ảnh hướng thế nào đến chất lượng học tập của học sinh, thưa bác sĩ?
ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Nicotine là thành phần gây nghiện, nhưng chỉ là một phần trong thuốc lá. Thuốc lá cổ điển còn chứa hàng trăm, hàng ngàn hóa chất khác với nhiều tác hại, trong đó có những chất dễ gây ung thư, gây thoái hóa não bộ, làm não bộ ngừng phát triển.
Thuốc lá làm các tế bào trong hệ thần kinh phân bào, tức nhân chia, chia đôi một cách lộn xộn, khiến hệ thần kinh hoạt động chệch choạc, lúc nhớ lúc quên, hay căng thẳng, có khi mất ngủ.
Khi não bộ được kích thích, người hút có cảm giác có thể thức khuya học, thấy “sung” hơn, nhưng sau đó lại kiệt quệ, học xong không nhớ gì, chỉ nhớ tức thời rồi quên sạch. Điều này còn có hại hơn, không giải quyết được bản chất. Lâu ngày, việc học bị ảnh hưởng vì học mau quên, không còn minh mẫn, sắc bén.
Hơn nữa, khói thuốc lá có rất nhiều chất độc ảnh hưởng đến hệ hô hấp, làm rối loạn thông khí và trao đổi khí ở phổi. Các hợp chất bay hơi, khí độc vừa kích thích hệ thần kinh, tạo cảm giác hưng phấn dẫn đến nghiện, vừa ức chế hoạt động của tế bào thần kinh.
Xét về hoạt động của tế bào thần kinh, những tác động này hoàn toàn không tốt. Hệ thần kinh hoạt động lộn xộn giống như máy tính có con chip CPU bị nóng, chạy chập chờn, khiến người dùng bực mình đến mức muốn đập cả máy. Việc học tập cũng bị ảnh hưởng như vậy.
>>> Đọc thêm phần 1: Thuốc lá, vape không làm học sinh "ngầu" hơn mà chỉ đẩy nhanh nguy cơ bệnh tim, phổi, não bộ
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
