Thanh thiếu niên uống nhiều nước ngọt: Nguy cơ lo âu tăng 34%, thực hư ra sao?

Thông tin “uống nhiều nước ngọt làm tăng 34% nguy cơ rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên” đang được chia sẻ rộng rãi trên nhiều trang tin sức khỏe. Con số này xuất phát từ một nghiên cứu tổng hợp đăng trên tạp chí khoa học quốc tế Journal of Human Nutrition and Dietetics đầu năm 2026.

Nghiên cứu đã làm gì?

Thay vì thực hiện một thí nghiệm mới, các nhà khoa học đã tổng hợp kết quả từ 9 nghiên cứu trước đó ở nhiều quốc gia khác nhau. Hình thức này gọi là “tổng quan hệ thống và phân tích gộp” - tức gom dữ liệu từ nhiều nghiên cứu để tìm ra xu hướng chung.

Các nghiên cứu được đưa vào phân tích đều khảo sát thanh thiếu niên về mức độ tiêu thụ đồ uống có đường, bao gồm nước ngọt có gas, nước tăng lực, nước trái cây thêm đường, trà sữa, sữa có đường… Đồng thời, các em cũng được đánh giá về triệu chứng lo âu thông qua bảng câu hỏi chuẩn hóa.

Khi so sánh nhóm uống nhiều với nhóm uống ít, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhóm tiêu thụ cao có khả năng gặp vấn đề lo âu cao hơn 34%. Nói cách khác, nếu nguy cơ nền là 10 người thì nhóm uống nhiều có thể là khoảng 13-14 người gặp lo âu.

Con số 34% có đáng lo không?

Con số 34% nghe có vẻ lớn, nhưng cần hiểu đúng bản chất. Đây là mức tăng “nguy cơ tương đối”, không phải là 34% thanh thiếu niên uống nước ngọt sẽ bị lo âu.

Quan trọng hơn, phần lớn các nghiên cứu trong phân tích này là nghiên cứu quan sát. Điều đó có nghĩa là các nhà khoa học chỉ ghi nhận mối liên hệ giữa hai yếu tố (uống nước ngọt và lo âu), chứ không thể khẳng định nước ngọt là nguyên nhân trực tiếp gây ra lo âu.

Ví dụ, một bạn trẻ thường xuyên căng thẳng, thức khuya học bài, ít vận động có thể đồng thời uống nhiều nước ngọt để tỉnh táo. Trong trường hợp đó, lo âu có thể liên quan đến áp lực học tập và thiếu ngủ, chứ không chỉ riêng nước ngọt.

Vì sao nước ngọt có thể liên quan đến lo âu?

Dù chưa chứng minh quan hệ nhân quả, các chuyên gia đưa ra một số giả thuyết hợp lý:

• Thứ nhất, lượng đường cao khiến đường huyết tăng nhanh rồi giảm nhanh. Sự dao động này có thể làm cơ thể tiết hormone stress, gây cảm giác bồn chồn, khó chịu.
• Thứ hai, nhiều loại nước ngọt và nước tăng lực chứa caffein. Caffein có thể làm tim đập nhanh, khó ngủ, dễ lo lắng - đặc biệt ở người trẻ nhạy cảm.
• Thứ ba, việc tiêu thụ nhiều đồ uống có đường thường đi kèm lối sống kém lành mạnh: ăn nhiều thức ăn nhanh, ít vận động, ngủ muộn. Những yếu tố này đều liên quan đến sức khỏe tinh thần.
  
  

Nghiên cứu có đáng tin cậy không?

Điểm mạnh của phân tích này là đã tổng hợp nhiều nghiên cứu và được công bố trên tạp chí khoa học có phản biện. Điều đó cho thấy kết quả đã trải qua quá trình thẩm định chuyên môn.

Tuy nhiên, vẫn có những hạn chế. Hầu hết dữ liệu dựa vào tự khai báo - tức các em tự nhớ và báo lại mình uống bao nhiêu nước ngọt. Điều này có thể không hoàn toàn chính xác. Thời gian theo dõi của nhiều nghiên cứu cũng chưa dài.

Vì vậy, kết luận đúng nhất là: có mối liên hệ đáng chú ý giữa uống nhiều nước ngọt và nguy cơ lo âu cao hơn ở thanh thiếu niên, nhưng chưa đủ bằng chứng để nói rằng nước ngọt trực tiếp gây ra rối loạn lo âu.

Phụ huynh và thanh thiếu niên nên làm gì?

Dù chưa thể kết luận nguyên nhân - kết quả, việc giảm tiêu thụ đồ uống có đường vẫn mang lại nhiều lợi ích rõ ràng: giảm nguy cơ béo phì, tiểu đường, sâu răng và rối loạn chuyển hóa.

Các chuyên gia khuyến nghị:

• Hạn chế nước ngọt, nước tăng lực trong sinh hoạt hằng ngày.
• Ưu tiên nước lọc, sữa không đường hoặc nước trái cây nguyên chất với lượng vừa phải.
• Đảm bảo ngủ đủ giấc, vận động thường xuyên và cân bằng giữa học tập - giải trí.
  
  

Sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố: gia đình, trường học, mạng xã hội, giấc ngủ, dinh dưỡng và môi trường sống. Nước ngọt có thể chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh đó.

Tóm lại, con số 34% là một cảnh báo đáng chú ý, nhưng không nên hiểu theo hướng hoang mang. Thay vì cấm đoán tuyệt đối, điều quan trọng là xây dựng thói quen ăn uống và sinh hoạt lành mạnh, giúp trẻ phát triển cả về thể chất lẫn tinh thần.