Suy thận cấp trên nền suy thận mạn nguy hiểm thế nào?

1. Suy thận cấp trên nền suy thận mạn là cấp cứu nội khoa nguy hiểm

Đầu tiên, nhờ BS có thể cho biết suy thận cấp trên nền suy thận mạn là gì, và vì sao tình trạng này được xem là đặc biệt nguy hiểm?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy - Trưởng khoa Nội thận Lọc máu Bệnh viện Bình Dân trả lời: Bệnh lý suy thận mạn là một tổn thương ở thận kéo dài trên 3 tháng và không hồi phục. Suy thận cấp là một tổn thương mới, làm ảnh hưởng đến chức năng thận, thường tiến triển trong vòng vài tuần đến vài tháng.

Tổn thương thận cấp trên nền một bệnh lý thận mạn là một cấp cứu nội khoa và cần phải xử lý, bởi vì ở những bệnh nhân suy thận mạn, khả năng bù trừ của thận không còn tốt. Nếu xuất hiện thêm tổn thương suy thận cấp thì thường kèm theo những biến chứng như bệnh nhân phù nhiều hơn, có thể vô niệu, có thể tăng huyết áp, và nặng hơn nữa là tình trạng phù phổi, cần phải chạy thận cấp cứu.

Không may là một số trường hợp diễn tiến có thể dẫn đến suy thận vĩnh viễn và phải chạy thận suốt đời.

2. 5 nhóm nguyên nhân thường gặp gây suy thận cấp trên nền suy thận mạn

Những nguyên nhân thường gặp nào có thể khiến người bệnh thận mạn đột ngột rơi vào suy thận cấp?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời: Có 5 nhóm nguyên nhân có thể dẫn đến tổn thương thận cấp trên nền suy thận mạn.

Nguyên nhân đầu tiên thường gặp nhất là tình trạng thiếu nước. Tình trạng này có thể gặp trong các trường hợp như bệnh nhân bị tiêu chảy, ói mửa, xuất huyết tiêu hóa, hoặc bệnh nhân sử dụng một số thuốc làm ảnh hưởng đến lượng máu tới thận, ví dụ như các thuốc giảm đau, thuốc lợi tiểu, hoặc các nhóm thuốc ức chế men chuyển để điều trị cao huyết áp.

Nguyên nhân thứ hai cũng thường gặp và nghiêm trọng hơn là sử dụng thuốc bừa bãi, trong đó có cả thuốc tây, thuốc đông y cũng như thực phẩm chức năng, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận và có khả năng không hồi phục.

Nhóm thứ ba là tình trạng nhiễm trùng, có thể là nhiễm trùng đường tiểu hoặc nhiễm trùng do viêm hô hấp, đặc biệt là nhiễm trùng huyết, ảnh hưởng nặng nề và gây tổn thương thận.

Một nhóm nguyên nhân khác cũng thường gặp, đặc biệt tại Bệnh viện Bình Dân, là tình trạng tắc nghẽn phía sau làm nước tiểu không thoát ra được. Ví dụ như bệnh nhân suy thận kèm theo bướu tiền liệt tuyến hoặc ung thư chèn ép vào đường niệu quản, khiến nước tiểu không thoát ra được.

Một nguyên nhân nữa rất thường gặp gây nên suy thận cấp và có thể tránh được là tình trạng bỏ thuốc điều trị. Khi bỏ thuốc, đường huyết có thể tăng lên, huyết áp tăng vọt, tình trạng suy tim nặng hơn, và đặc biệt ở những bệnh lý thận có yếu tố miễn dịch, việc ngưng thuốc sẽ làm bệnh bùng phát, như bệnh IgA hoặc lupus ban đỏ, từ đó gây nên suy thận cấp nặng nề.

3. Các nhóm thuốc phổ biến có thể gây tổn thương thận nghiêm trọng và không hồi phục

Những loại thuốc quen thuộc nào (thuốc giảm đau, kháng viêm, thuốc nam, thuốc bổ…) dễ gây suy thận cấp trên nền thận mạn?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời: Việc dùng thuốc ảnh hưởng tới thận rất thường gặp, gây hậu quả nặng nề và có thể dẫn đến tổn thương thận vĩnh viễn, vì vậy cần được tìm hiểu kỹ.

Đầu tiên là nhóm thuốc giảm đau NSAIDs, rất phổ biến, như ibuprofen, naproxen, celecoxib… Những thuốc này làm ảnh hưởng đến lượng máu đến thận và gây suy thận. Ngay cả các thuốc giảm đau thông thường như paracetamol cũng ảnh hưởng đến lượng máu đến thận và chức năng thận, dù mức độ nhẹ hơn so với nhóm NSAIDs.

Thứ hai là thuốc nam, thuốc bắc. Ở bệnh nhân suy thận mạn, nhiều người có xu hướng tìm đến các phương pháp đông y để cải thiện chức năng thận. Tuy nhiên, thận là cơ quan thải độc nên rất dễ bị ảnh hưởng bởi các loại thuốc này. Một hoạt chất thường gặp trong đông y là Aristolochic, có trong nhiều loại cây thuốc nam, thuốc bắc, có thể gây tổn thương thận, làm xơ thận và thường không hồi phục chức năng. Ngoài ra, trong thuốc đông y còn có thể chứa các tân dược như corticoid hoặc NSAIDs bị trộn lẫn, cũng như các kim loại nặng, chất chống mốc, chất bảo quản, tất cả đều có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.

Trong tây y, còn có các nhóm thuốc khác ảnh hưởng đến chức năng thận như kháng sinh và thuốc cản quang. Ở bệnh nhân đã có bệnh lý thận, cần đặc biệt lưu ý và hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc cản quang.

Gần đây, thực phẩm chức năng cũng là một vấn đề đáng chú ý. Nhiều bệnh nhân suy thận mạn cho rằng thực phẩm chức năng là an toàn, tuy nhiên, ngay cả các vitamin như canxi hoặc vitamin C cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, nên cần thận trọng khi sử dụng.

Tổ chức World Health Organization cũng khuyến cáo một nhóm thuốc ảnh hưởng nhiều đến chức năng thận là thuốc điều trị bệnh lý dạ dày. Các thuốc này thường được sử dụng trong thời gian dài và có thể gây viêm ống thận mô kẽ, từ đó ảnh hưởng đến chức năng thận.

4. Dấu hiệu suy thận thường âm thầm nhưng có thể tiến triển nhanh và nguy hiểm

Khi đang sống ổn định với bệnh thận mạn, những dấu hiệu cảnh báo sớm nào cho thấy thận đang bị tổn thương cấp tính?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời: Những dấu hiệu của tổn thương thận thường diễn tiến chậm và có thể âm thầm, vì vậy không thể chủ quan. Tuy nhiên, một số bệnh nhân vẫn có thể xuất hiện triệu chứng.

Triệu chứng thường gặp là thay đổi về nước tiểu. Bệnh nhân có thể giảm lượng nước tiểu, đặc biệt nếu dưới 500 ml/ngày thì đây là một cấp cứu và cần nhập viện. Ngoài ra, bệnh nhân có thể nhận thấy thay đổi về chất lượng nước tiểu, như nước tiểu sẫm màu hơn, đỏ hơn hoặc có nhiều bọt.

Một dấu hiệu khác là tình trạng phù. Bệnh nhân có thể thấy phù ở mi mắt vào buổi sáng, phù mềm ấn lõm ở chân, hoặc tăng cân.

Khi nặng hơn, bệnh nhân có thể xuất hiện các dấu hiệu về tim mạch và hô hấp như huyết áp tăng vọt, khó thở, tim hồi hộp, nhịp chậm, mệt mỏi. Nếu tình trạng suy thận cấp tiến triển nặng, gây hội chứng urê huyết tăng cao, bệnh nhân có thể chán ăn, buồn nôn, mất ngủ và thậm chí hôn mê.

>>> Đọc thêm phần 2: Suy thận cấp trên nền thận mạn: Khi nào nhập viện và còn hồi phục không?