Sau sinh nên ăn uống thế nào để nhanh hồi phục và nhiều sữa cho con?

1. Sau sinh cần ăn đủ chất và uống ít nhất 2,5 - 3 lít nước mỗi ngày để lợi sữa

Sau sinh là giai đoạn cơ thể người mẹ cần phục hồi sau một quá trình mang thai và sinh nở kéo dài nhiều tháng. Về mặt dinh dưỡng, những yếu tố nào cần được ưu tiên để giúp người mẹ nhanh hồi phục sức khỏe, đồng thời đảm bảo nguồn sữa tốt (hay gọi sữa về nhiều) cho em bé?

BS.CK2 Huỳnh Thị Thúy Mai - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Sau sinh, cơ thể người mẹ vừa trải qua quá trình mang thai và sinh nở nên nhu cầu dinh dưỡng rất cao. Để đảm bảo nuôi con bằng sữa mẹ, có ba yếu tố quan trọng gồm năng lượng đầy đủ, đa dạng thực phẩm và bổ sung đầy đủ vi chất dinh dưỡng.

Thứ nhất là cần bổ sung đầy đủ năng lượng và chất đạm để cơ thể hồi phục, duy trì quá trình lành vết thương và lành vết mổ. Nguồn đạm có thể đến từ thịt, cá, trứng, sữa, rau đậu và các loại hạt.

Thứ hai là bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất. Các bà mẹ cần uống đầy đủ các loại thuốc bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng sau sinh.

Thứ ba là uống đủ nước vì nước là thành phần chính để tạo sữa. Lượng nước cần uống mỗi ngày nên đạt ít nhất từ 2,5 - 3 lít. Một mẹo nhỏ giúp sữa về nhiều hơn là uống một ly nước ấm khoảng 10 - 15 phút trước khi cho con bú.

Sau sinh, người mẹ không cần kiêng khem quá mức mà cần ăn đủ chất, uống đủ nước và nghỉ ngơi hợp lý. Ngoài ra, cần bổ sung thêm vitamin và sắt để tạo máu vì trong quá trình sinh nở, cơ thể mất khá nhiều máu. Trung bình một cuộc sinh thường hoặc sinh mổ có thể mất khoảng 300ml máu, vì vậy chế độ ăn sau sinh cần tăng cường thực phẩm giàu sắt để giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.

Để sữa về nhiều và đảm bảo chất lượng, điều quan trọng là uống đủ nước, bổ sung đầy đủ đạm và dinh dưỡng. DHA và Omega-3 cũng giúp sữa đặc hơn, béo hơn và thơm hơn.

Ngoài ra, các bà mẹ nên cho con bú đúng cữ và đúng thời gian. Thông thường mỗi cữ bú cách nhau khoảng 2 - 2,5 tiếng. Khi em bé bú đều đặn, cơ thể mẹ sẽ nhận tín hiệu và tăng sản xuất sữa để đáp ứng nhu cầu của bé.

2. Sau sinh không nên kiêng khem quá mức và cần uống đủ nước để cơ thể hồi phục tốt hơn

Trong thực tế, nhiều phụ nữ sau sinh kiêng khem khá khắt khe: không ăn dầu mỡ, không ăn cá hay các món tanh, thậm chí bữa nào cũng chỉ quanh quẩn với những món quen thuộc như thịt kho nghệ vì sợ “hậu sản”.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, cũng có người cho rằng y học hiện đại không cần kiêng cữ, nên có thể ăn uống khá tự do, thậm chí dùng cả những món như sashimi, đồ sống, gỏi cá, hải sản tái...

- Dưới góc nhìn dinh dưỡng y học, việc kiêng cữ sau sinh nên được hiểu như thế nào cho đúng để vừa đảm bảo phục hồi sức khỏe cho người mẹ, vừa an toàn trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ?

BS.CK2 Huỳnh Thị Thúy Mai trả lời: Thông thường sau sinh, nhiều sản phụ được khuyên chỉ ăn thịt kho nghệ và uống rất ít nước với quan niệm uống ít nước sẽ giúp không bị chảy máu nhiều. Tuy nhiên, sau một cuộc sinh, cơ thể sản phụ đã tiêu tốn rất nhiều năng lượng và mất máu nên cần được bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và nước.

Việc uống đủ nước giúp cơ thể điều hòa và hỗ trợ thận hoạt động tốt hơn. Nếu chế độ ăn chỉ có thịt mà thiếu cân bằng dinh dưỡng sẽ không đáp ứng đủ nhu cầu hồi phục của cơ thể. Ăn quá mặn còn có thể làm tăng huyết áp, trong khi uống quá ít nước dễ gây táo bón.

Sau sinh, sản phụ thường đã đau do tử cung co hồi, đau vết mổ hoặc vết cắt tầng sinh môn. Nếu kèm thêm táo bón sẽ khiến tình trạng khó chịu tăng lên rất nhiều. Vì vậy, chế độ ăn sau sinh cần đầy đủ các nhóm chất gồm đạm, vitamin, khoáng chất và phải cung cấp đủ nước, khoảng 2,5 - 3 lít mỗi ngày.

Móng giò hầm đu đủ là món ăn dân gian thường được sử dụng để hỗ trợ lợi sữa và thực tế vẫn có lợi. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc phải ăn thật nhiều móng giò mà chủ yếu là bổ sung thêm nước và dinh dưỡng cho cơ thể sản phụ để hỗ trợ quá trình tạo máu và tạo sữa.

Sau sinh, sản phụ không nên kiêng khem quá mức mà cần ăn đa dạng các nhóm chất gồm đạm, tinh bột, chất béo tốt và uống đủ nước.

Đối với các thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín kỹ như sashimi, cá hồi sống, tiết canh hay sữa chưa tiệt trùng thì không được khuyến khích sau sinh. Sau một cuộc sinh, hệ miễn dịch của sản phụ thường suy giảm nên nguy cơ nhiễm Salmonella, Listeria và các tác nhân gây nhiễm trùng sẽ cao hơn, ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ, quá trình tạo sữa và cả em bé.

Các chất kích thích như rượu, bia hoặc uống quá nhiều cà phê cũng có thể ảnh hưởng đến em bé. Một số gia vị quá cay, quá nồng như hành, ớt có thể làm thay đổi mùi vị sữa khiến em bé bú kém hơn.

Những thực phẩm như tôm, cua, cá vẫn có thể ăn bình thường nếu sản phụ không bị dị ứng. Ngoài ra, nên ưu tiên uống nước ấm để tránh khó chịu hoặc viêm họng, hạn chế uống nước quá lạnh.

3. Kiêng khem quá mức khi cho con bú có thể làm giảm chất lượng và số lượng sữa mẹ

Một câu hỏi mà rất nhiều bà mẹ quan tâm là: sau sinh nếu ăn kiêng quá mức thì có thể khiến ít sữa hay không? Chế độ ăn của người mẹ ảnh hưởng như thế nào đến lượng và chất lượng sữa mẹ?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy - Trưởng khoa Hậu sản B, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ, nếu người mẹ kiêng khem quá mức sẽ ảnh hưởng đến cả chất lượng lẫn số lượng sữa.

Một điều đáng chú ý là dù người mẹ có thể ăn thiếu chất, cơ thể vẫn ưu tiên đảm bảo chất lượng sữa cho em bé. Tuy nhiên, nếu tình trạng thiếu chất kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người mẹ. Người mẹ có thể bị suy nhược, rụng tóc hoặc thiếu vi chất do chế độ dinh dưỡng không đầy đủ trong thời gian dài.

Về chất lượng sữa, nếu người mẹ ăn kiêng quá mức thì các vi chất trong sữa mẹ cũng sẽ bị thiếu theo. Ví dụ như các vitamin tan trong nước hoặc các axit béo có lợi cho trẻ. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển trí não và thể chất của em bé.

Về số lượng sữa, chế độ ăn kiêng của mẹ cũng gây ảnh hưởng đáng kể. Khi cơ thể không được cung cấp đủ dinh dưỡng và năng lượng thì sẽ không đủ điều kiện để sản xuất lượng sữa đáp ứng nhu cầu của trẻ.

Việc kiêng khem quá mức trong thời gian nuôi con bằng sữa mẹ là không phù hợp về mặt khoa học. Người mẹ cần ăn uống đầy đủ, đa dạng thực phẩm, bổ sung đủ vitamin và khoáng chất để duy trì sức khỏe và nguồn sữa cho bé.

Ngoài chế độ dinh dưỡng, việc cho con bú đều đặn, thường xuyên và cho bú sớm cũng là yếu tố quan trọng giúp duy trì lượng sữa mẹ ổn định.

4. Sau sinh cần ăn đủ chất, ngủ đủ giấc để duy trì nguồn sữa cho bé

Sau sinh bao lâu thì người mẹ có thể ăn uống trở lại bình thường? Trong giai đoạn nuôi con bằng sữa mẹ, chế độ ăn hằng ngày nên được xây dựng theo những nguyên tắc nào để vừa đảm bảo sức khỏe của mẹ, vừa tốt cho em bé?

BS.CK2 Huỳnh Thị Thúy Mai trả lời: Sau sinh, người mẹ có thể ăn uống trở lại khá sớm. Sau khi ra khỏi phòng sinh khoảng 1 - 2 tiếng, sản phụ đã có thể ăn uống nếu không có chống chỉ định y khoa.

Đối với sản phụ sinh mổ, sau mổ khoảng 6 - 12 tiếng có thể bắt đầu ăn cháo hoặc súp nhẹ. Khi đã xì hơi, tức là ruột hoạt động trở lại sau quá trình gây mê, sản phụ có thể ăn uống bình thường. Tuy nhiên nên ưu tiên các thức ăn nhẹ, dễ tiêu để tránh đầy bụng, chướng hơi hoặc nguy cơ tắc ruột.

Chế độ ăn sau sinh cần đa dạng và cân đối các nhóm thực phẩm gồm đạm, tinh bột, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất, đồng thời bổ sung thêm rau xanh và trái cây.

Trong giai đoạn cho con bú, nhu cầu năng lượng của người mẹ tăng thêm khoảng 500 kcal mỗi ngày so với chế độ ăn bình thường.

Để mẹ nhanh hồi phục vóc dáng mà sữa vẫn đặc, thơm và đủ chất, cần đảm bảo “4 đúng”.

Đầu tiên là uống đúng lượng nước. Nhu cầu nước của mẹ cho con bú khoảng 2,5 - 3 lít mỗi ngày để đảm bảo đủ nước cho quá trình tạo sữa.

Thứ hai là bổ sung đầy đủ các nhóm chất dinh dưỡng. Tinh bột nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt và khoai lang để hạn chế táo bón. Chất đạm nên đến từ thịt, cá, trứng, sữa. Chất béo tốt có trong dầu ô liu, bơ và các loại hạt. Vitamin và khoáng chất được bổ sung từ rau xanh, trái cây và các viên uống theo chỉ định của bác sĩ trong giai đoạn hậu sản.

Thực phẩm nên ưu tiên chế biến theo dạng hấp, luộc, hạn chế ăn quá mặn hoặc quá ngọt. Các bữa ăn cũng cần được chia thành 5 - 6 cữ mỗi ngày, gồm 3 bữa chính và các bữa phụ để cung cấp đủ năng lượng cho mẹ và quá trình tạo sữa.

Ngoài ra, cần tránh các thực phẩm được cho là dễ gây mất sữa như măng, lá lốt, bạc hà hoặc các thức uống có cồn. Ăn quá mặn cũng không tốt vì có thể làm tăng huyết áp và ảnh hưởng đến chức năng thận sau sinh.

Sau sinh không nên giảm cân quá nhanh hoặc nhịn ăn quá mức. Cơ thể người mẹ sẽ tự sử dụng phần năng lượng dự trữ trong thai kỳ để tạo sữa nên cân nặng sẽ giảm từ từ theo thời gian. Việc giảm cân tiêu cực có thể gây nhiều ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe.

Tinh thần thoải mái và ngủ đủ giấc cũng quan trọng không kém chế độ dinh dưỡng. Nếu người mẹ thiếu ngủ hoặc căng thẳng, hormone prolactin giúp tiết sữa sẽ giảm nhanh, từ đó làm lượng sữa mẹ tiết ra ít hơn.

5. Mẹ cho con bú vẫn có thể uống cà phê nhưng cần kiểm soát lượng caffeine mỗi ngày

Một tình huống khá phổ biến là nhiều mẹ sau sinh rất thèm cà phê, trà sữa hoặc các món ăn cay, nhưng lại lo rằng những chất này có thể “theo sữa” vào cơ thể em bé. Vậy chế độ ăn của người mẹ có ảnh hưởng như thế nào đến thành phần sữa mẹ và sức khỏe của trẻ bú mẹ, và trong những trường hợp quá thèm thì liệu người mẹ có thể sử dụng ở mức độ nào là an toàn?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy trả lời: Trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ, các loại thức uống như trà sữa hoặc cà phê vẫn có thể sử dụng nhưng cần trong mức khuyến cáo. Theo một số nghiên cứu nước ngoài, lượng caffeine tối đa được khuyến nghị là khoảng 200mg mỗi ngày, tương đương khoảng một ly cà phê.

Khuyến cáo này chủ yếu áp dụng với những bà mẹ đã có thói quen sử dụng cà phê trước khi mang thai. Một phần nhỏ caffeine vẫn có thể đi qua sữa mẹ và em bé khi hấp thu caffeine có thể xuất hiện các triệu chứng như khó chịu, quấy khóc hoặc khó ngủ. Điều này cũng ảnh hưởng đến quá trình nuôi con bằng sữa mẹ.

Vì vậy, không phải tuyệt đối kiêng hoàn toàn các loại thức uống này nhưng cần sử dụng đúng lượng khuyến cáo để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé.

Ngoài cà phê hoặc trà sữa, caffeine còn có trong nhiều loại thực phẩm và đồ uống khác như nước tăng lực hoặc một số loại nước ngọt có gas. Vì vậy, các bà mẹ cần chú ý đọc thành phần và cộng dồn lượng caffeine sử dụng trong ngày để tránh vượt quá mức khuyến nghị.

>>> Đọc thêm phần 1: Những sai lầm dinh dưỡng khi mang thai có thể ảnh hưởng cả mẹ lẫn con

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.