Phát hiện sớm suy thận: Có thể sống khỏe thêm 20 năm

1. Vì sao bệnh nhân suy thận chuyển cấp độ nhanh chóng? 

Nhờ BS chia sẻ về những nguyên nhân khiến bệnh nhân suy thận có nguy cơ chuyển cấp độ nhanh chóng?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy - Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu, Bệnh viện Bình Dân (TPHCM) trả lời:

Việc chuyển cấp độ suy thận từ độ 1, độ 2 đến giai đoạn cuối một cách nhanh chóng là vấn đề thường gặp và là nỗi lo sợ của cả bệnh nhân lẫn bác sĩ. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.

Một số bệnh lý miễn dịch như viêm thận IgA, lupus ban đỏ hệ thống… nếu không kiểm soát tốt sẽ khiến suy thận diễn tiến nhanh. Ngoài ra, việc tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc, thực phẩm chức năng (kể cả loại quảng cáo là “bổ thận, tránh chạy thận”) cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

Trong Tây y, một số loại thuốc như kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc cản quang cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận nếu dùng không đúng chỉ định.

Bên cạnh đó, các yếu tố như suy thận cấp do phẫu thuật, rối loạn điện giải (tiêu chảy), nhiễm trùng, tiểu đường, hội chứng thận hư… đều có thể làm suy thận diễn tiến nhanh và dẫn đến giai đoạn cuối sớm.

2. Việc khám định kỳ có giúp làm chậm tiến triển suy thận?

Với những bệnh nhân đã được chẩn đoán suy thận những giai đoạn đầu, việc tuân thủ điều trị, kiểm tra sức khỏe định kỳ có giúp ích gì trong việc hạn chế tối đa nguy cơ chuyển cấp nhanh chóng?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

Kiểm tra sức khỏe từ sớm và đều đặn có vai trò rất quan trọng trong việc ngăn chặn tình trạng suy thận tiến triển nhanh. Phát hiện suy thận ở giai đoạn 3 vẫn có thể kéo dài lên đến 16 năm, thậm chí hơn 20 năm nếu được theo dõi và điều trị đúng cách.

Khi phát hiện tình trạng suy thận, bệnh nhân sẽ được theo dõi và khám bệnh định kỳ. Qua những lần khám này, bác sĩ sẽ giải thích rõ về tình trạng hiện tại của bệnh nhân, diễn tiến nhanh hay chậm, cũng như bệnh có đáp ứng với thuốc hay không và bệnh nhân có gặp phải biến chứng nào không. Từ đó, bác sĩ sẽ điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp với từng giai đoạn bệnh, đồng thời thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt chưa phù hợp.

Với những biện pháp này, khám bệnh đều đặn giúp ngăn chặn diễn tiến nhanh đến giai đoạn cuối, giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân suy thận mạn.

3. Các phương pháp điều trị duy trì chức năng thận

Thưa BS, hiện nay có những phương pháp điều trị nào có thể duy trì chức năng thận, làm chậm tiến triển của bệnh?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

Phát hiện và điều trị sớm suy thận có vai trò rất quan trọng. Nếu phát hiện bệnh thận mạn từ giai đoạn 1, bệnh có thể kéo dài hơn 20 năm so với không điều trị. Ở giai đoạn 3, việc điều trị có thể giúp kéo dài thêm khoảng 16 năm. Tuy nhiên, đến giai đoạn 4, 5, hiệu quả của việc điều trị sẽ giảm đi.

Để kéo dài diễn tiến suy thận, đầu tiên phải xác định nguy cơ suy thận và mức độ diễn tiến. Bác sĩ sẽ điều trị các nguyên nhân gây suy thận, như tiểu đường, cao huyết áp, và sử dụng thuốc miễn dịch ở bệnh nhân có bệnh lý cầu thận.

Thứ hai, bác sĩ sẽ cung cấp chế độ ăn phù hợp với từng giai đoạn bệnh, chẳng hạn như giảm đạm, giảm kali, giảm photpho, ăn đầy đủ chất xơ, không hút thuốc lá, giảm cân, ngủ đủ và uống đủ nước.

Thứ ba, cần điều trị các biến chứng do suy thận gây ra, như thiếu máu, rối loạn thăng bằng kiềm toan, và rối loạn canxi-phospho ở xương.

Đặc biệt, hiện nay có những phương pháp mới có thể làm chậm diễn tiến suy thận đến giai đoạn cuối, là các loại thuốc làm giảm áp lực cầu thận. Nhờ đó, hiệu quả điều trị được cải thiện rõ rệt so với trước đây.

4. Những thói quen nào khiến bệnh thận nặng thêm?

Thức khuya, ăn mặn, lạm dụng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng... được xem là những thói quen có thể dẫn đến suy thận. Vậy, những người bị suy thận cần làm gì để hạn chế tối đa các tác động đến thận, thưa BS?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

Thận mạn là một bệnh lý khá phổ biến hiện nay. Tại Việt Nam, tỷ lệ bệnh lý thận mạn chiếm đến hơn 12%, cho thấy bất kỳ ai cũng có nguy cơ suy thận, đặc biệt là những người mắc cao huyết áp, tiểu đường, béo phì, hoặc có bệnh lý tim mạch kèm theo.

Vì vậy, xây dựng một lối sống lành mạnh là rất quan trọng để hạn chế các tác động xấu đến thận. Trong các thói quen ảnh hưởng đến sức khỏe thận, nguy hiểm nhất là lạm dụng thuốc giảm đau.

Nhiều người có thói quen tự ý sử dụng thuốc giảm đau khi bị đau xương khớp, nhức đầu,... Những loại thuốc giảm đau có thể gây tổn thương thận qua nhiều cơ chế, như suy thận cấp do thiếu máu nuôi, viêm ống thận mô kẽ do dị ứng, hoại tử ống thận, hội chứng thận hư. Đặc biệt, bệnh lý thận mạn sẽ càng nặng hơn khi sử dụng thuốc giảm đau kéo dài trên 3 tháng.

Thức khuya là một thói quen phổ biến, đặc biệt là ở giới trẻ. Các bạn thường xuyên làm việc đến tối muộn, điều này không hề lành mạnh và có thể dẫn đến rối loạn nội tiết tố, như thay đổi nồng độ cortisol và melatonin, gây tăng huyết áp, đề kháng insulin, béo phì, tiểu đường,... Tất cả những yếu tố này đều là nguy cơ dẫn đến suy thận.

Nếu bệnh nhân đã có sẵn bệnh lý thận, những yếu tố trên sẽ làm tình trạng suy thận nặng thêm.

5. Người bệnh suy thận nên duy trì những thói quen tốt nào?

Những người đã bị suy thận nên xây dựng những thói quen tốt nào để cải thiện bệnh lý hoặc làm chậm diễn tiến bệnh, thưa BS?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

Nếu đã mắc bệnh thận, việc điều trị đúng cách để giữ chức năng thận là rất quan trọng. Tuy nhiên, phần còn lại, bệnh nhân cần hợp tác với thầy thuốc và xây dựng những thói quen tốt để cải thiện tình trạng bệnh hoặc làm chậm diễn tiến.

- Ăn nhạt: Bệnh nhân nên hạn chế nêm gia vị mặn vào thức ăn, giảm thức ăn đóng hộp và chế biến sẵn. Giảm muối giúp giảm protein niệu, cải thiện tim mạch và làm chậm diễn tiến bệnh.

- Uống đủ nước: Lượng nước cần uống tùy thuộc vào sinh hoạt và chế độ ăn uống của mỗi người. Đi tiểu khoảng 1,5 lít nước tiểu vàng trong là dấu hiệu cho thấy cơ thể đã đủ nước. Nước nên được uống đều đặn trong ngày, không nên chỉ tập trung uống vào một vài thời điểm. Những người bị tiểu đêm nên hạn chế lượng nước từ buổi chiều.

- Ổn định huyết áp, đường huyết: Đặc biệt ở người có tiểu đường, tăng huyết áp.

- Không hút thuốc lá, không rượu bia: Tránh các yếu tố gây thêm tổn thương thận. 

- Không dùng thực phẩm chức năng, thuốc nam, thuốc bắc, thuốc tây một cách bừa bãi.

- Theo dõi và điều trị bệnh thận mạn đều đặn, không tự ý bỏ thuốc.

6. Dấu hiệu cảnh báo bệnh thận chuyển nặng

Xin hỏi BS, từ giai đoạn nhẹ chuyển sang giai đoạn nặng của bệnh thận mạn sẽ có những dấu hiệu cảnh báo nào mà người bệnh cần quan tâm?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

Bệnh thận chuyển cấp độ là một vấn đề thường gặp, việc khám và theo dõi định kỳ với bác sĩ là rất quan trọng để có thể sớm phát hiện những bất thường và can thiệp kịp thời.

Ngoài việc theo dõi với bác sĩ, người bệnh cần đặc biệt chú ý các biểu hiện: 

- Thay đổi về nước tiểu: Người bệnh có thể tiểu ít đi, tiểu có máu, hoặc tiểu bọt nhiều hơn.

- Phù mí mắt, phù chân, tăng cân không rõ nguyên nhân

- Thường xuyên mệt mỏi, da dẻ xanh xao

- Huyết áp khó kiểm soát

- Mất ngủ

- Hơi thở có mùi khai

- Khó thở (ở giai đoạn muộn)

7. Lời khuyên để giữ thận khỏe mạnh

BS có lời khuyên nào cho cộng đồng, chúng ta cần làm gì để giữ thận khỏe từ sớm?

BS.CK2 Lê Thị Đan Thùy trả lời:

- Vận động thường xuyên: Đây là thói quen khó hình thành nhưng rất có lợi cho thận, tim mạch và hệ miễn dịch. Nên chọn môn thể thao phù hợp, nhờ bác sĩ tư vấn xem liệu có thể tập môn này không và cường độ tập luyện như thế nào, có thể rủ bạn bè cùng tập để tạo động lực.

- Giảm căng thẳng: Stress kéo dài ảnh hưởng xấu đến nội tiết và thận. Người bệnh có thể tập yoga, thiền, ngủ đủ giấc để giảm áp lực. Gia đình cần đồng hành, động viên để bệnh nhân yên tâm điều trị.

- Khám sức khỏe định kỳ: Đặc biệt ở những người có nguy cơ như tiểu đường, tăng huyết áp, béo phì, tim mạch… giúp phát hiện sớm và kiểm soát tốt bệnh lý thận mạn.