Những điều người bệnh cần biết về hệ thống theo dõi đường huyết liên tục

Các hệ thống theo dõi đường huyết liên tục - CGM (Continuous Glucose Monitoring) là một trong những phát minh quan trọng nhất trong lịch sử chăm sóc đái tháo đường. Các thiết bị này cung cấp giá trị glucose theo thời gian thực bằng cách đo glucose trong dịch kẽ (dịch mô).

Thiết bị CGM thường được đeo ở cánh tay, chân, bụng hoặc vùng mông trên, với kích thước tương đương đồng xu. Các CGM thế hệ mới có cảm biến kín đáo hơn và tích hợp với hệ thống cung cấp insulin tự động (AID), hay còn gọi là insulin pump, giúp người bệnh kiểm soát đường huyết tốt hơn, có thể gần như người bình thường.

Hiện ở Việt Nam có rất nhiều BN ĐTĐ đã sử dụng thiết bị này, và trên thị trường cũng có rất nhiều loại CGM khác nhau. Những điểm quan trọng về hệ thống CGM thương mại hiện có, bao gồm thông tin về các thành phần cần thiết và cách hoạt động của từng hệ thống là:

1. Sự khác biệt giữa máy đo đường huyết và CGM

Trong khi máy đo đường huyết mao mạch đầu ngón tay chỉ cung cấp giá trị đường huyết tại một thời điểm cụ thể, thì CGM cung cấp số đo mới mỗi 1-5 phút, tương đương khoảng 288-1.440 giá trị mỗi ngày. Có thể ví von là đo đường huyết mao mạch đầu ngón tay giống như một bức ảnh chụp nhanh tại một thời điểm, thì CGM giống như một video quay chậm, cung cấp dòng thông tin liên tục về mức glucose, xu hướng và dữ liệu ban đêm.

CGM đặc biệt hữu ích sau ăn và vào ban đêm vì có thể phát cảnh báo khi glucose tăng cao hoặc giảm thấp dưới ngưỡng cài đặt, nhất là khi người bệnh đang ngủ.

Một số hệ thống CGM cần hiệu chuẩn định kỳ bằng đo đường huyết mao mạch để đảm bảo độ chính xác tối ưu, nhưng đa số thiết bị mới đã được hiệu chuẩn sẵn và không cần chích máu.

2. Hệ thống CGM gồm 3 thành phần cơ bản:

Cảm biến (Sensor): Đo glucose theo thời gian thực (mỗi 1-5 phút). Cảm biến được người dùng tự gắn dưới da bằng dụng cụ đơn giản. Thời gian sử dụng thường 7-15 ngày tùy hệ thống. Ngoại lệ như hệ thống cấy dưới da có thể dùng tới 1 năm (cho người ≥18 tuổi), nhưng cần hiệu chuẩn bằng chích máu mỗi tuần sau ngày thứ 13.

Bộ phát (Transmitter): Truyền dữ liệu glucose đến thiết bị nhận (đầu đọc) hoặc điện thoại. Có thể tích hợp sẵn trong cảm biến hoặc tái sử dụng trong 3-12 tháng. Các hệ thống mới thường tích hợp cảm biến và bộ phát trong một thiết bị.

Ứng dụng điện thoại hoặc thiết bị nhận: Hiển thị glucose theo thời gian thực, xu hướng tăng/giảm và lịch sử dữ liệu. Một số hệ thống cũng truyền dữ liệu trực tiếp đến bơm insulin hoặc hệ thống AID.

3. Có 2 loại CGM chính là:

CGM ngắt quãng (intermittent): Cảm biến đo đường huyết liên tục nhưng cần dùng thiết bị nhận, hay còn gọi là đầu đọc (Reader), quét trên sensor trong khoảng 0-10 cm thì mới hiện lên kết quả.

CGM thời gian thực (real-time): Cảm biến đo đường huyết liên tục và hiển thị kết quả đồng thời trên điện thoại thông minh hoặc thiết bị nhận.

4. Ai nên sử dụng CGM?

Nói ngắn gọn: mọi bệnh nhân ĐTĐ đều có thể sử dụng CGM.

Bệnh nhân ĐTĐ type 1 và type 2 có dùng insulin: CGM rất quan trọng về mặt an toàn vì có thể cảnh báo và dự đoán hạ đường huyết.

Bệnh nhân ĐTĐ type 2 không dùng insulin: CGM giúp hiểu rõ phản ứng đường huyết với thực phẩm và vận động, từ đó hỗ trợ thay đổi lối sống.

Ban đầu CGM chủ yếu được chỉ định cho BN ĐTĐ type 1, nhưng hiện nay giá trị của nó với BN ĐTĐ type 2 ngày càng được công nhận, và nhiều bảo hiểm đã chi trả cho các đối tượng phù hợp.

Ngoài ra, có các hệ thống CGM bán không cần đơn dành cho người ĐTĐ type 2 không dùng insulin hoặc thậm chí người không mắc ĐTĐ để theo dõi sức khỏe chuyển hóa. Tuy nhiên, các thiết bị này thường không có cảnh báo glucose hay kết nối với hệ thống AID.

5. Theo dõi từ xa (Remote monitoring):

Một lợi ích lớn của CGM là khả năng chia sẻ dữ liệu từ xa. Người dùng có thể chia sẻ dữ liệu glucose với người thân hoặc nhân viên y tế, đặc biệt trong các tình huống như:

- Người đi công tác có thể chia sẻ dữ liệu với gia đình

- Trẻ em có thể chia sẻ với cha mẹ

- Bác sĩ có thể theo dõi dữ liệu trực tiếp để điều chỉnh điều trị

6. Lợi ích và hạn chế của CGM

Lợi ích:

- Cải thiện HbA1c

- Giảm hạ đường huyết

- Tăng thời gian đường huyết trong khoảng mục tiêu

- Hiểu rõ tác động của chế độ ăn, vận động, stress và thuốc

- Hữu ích trong tập luyện và thai kỳ

Hạn chế:

- Quá tải thông tin do lượng dữ liệu lớn

- Có thể gây lo âu hoặc căng thẳng liên quan đến bệnh

- Nguy cơ bỏ lỡ cảnh báo (ví dụ khi dùng tai nghe hoặc kết nối thiết bị khác). Vì vậy, cần đảm bảo hệ thống cảnh báo hoạt động tốt, đặc biệt vào ban đêm, và có thể thiết lập cảnh báo dự phòng nếu cần.

7. Những chú ý khi sử dụng CGM

- Các CGM vẫn cần đạt tiêu chuẩn ISO 15197 - 2013

- Người đeo CGM có thể làm việc, sinh hoạt, chạy, tắm, bơi... bình thường

- Một số người có thể bị dị ứng da tại vị trí gắn sensor

- Khi sử dụng đầu đọc cần quét thường xuyên, càng nhiều càng tốt để biết được nhiều dữ liệu

- Không chỉ nhìn số đo đường huyết, cần chú ý cả các mũi tên biểu hiện xu hướng đường huyết đang đi ngang, đi lên (đang tăng) hay đi xuống (đang giảm)

- Vì máu đi từ mao mạch ra mô kẽ nên kết quả đo của CGM sẽ chậm hơn đường huyết mao mạch khoảng 5 phút. Do đó, trong một số tình huống vẫn cần đo đường huyết mao mạch, như khi CGM báo kết quả ở ngưỡng thấp và mũi tên đang đi xuống.

Tóm lại, CGM cung cấp dữ liệu glucose mỗi 1–5 phút, giúp loại bỏ việc phải chích máu đầu ngón tay. Công nghệ này hỗ trợ người bệnh ĐTĐ típ 1 và típ 2 cải thiện kiểm soát đường huyết, tránh hạ và tăng đường huyết, đồng thời hiểu rõ hơn ảnh hưởng của lối sống và điều trị.

Các hệ thống CGM hiện đại có thể kết nối với ứng dụng điện thoại và hệ thống AID, đồng thời cho phép theo dõi từ xa bởi gia đình và nhân viên y tế.

Các lựa chọn CGM hiện nay khác nhau về đối tượng sử dụng và thời gian đeo (thường 7-15 ngày). Một số hệ thống được phê duyệt cho trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, trong khi các hệ thống cấy dưới da có thể sử dụng đến 1 năm.