Người suy thận nên ăn trái cây gì, kiêng loại nào để tránh tăng kali máu?
Người suy thận có cần kiêng chuối, cam, dứa, nho hay tất cả các loại trái cây để tránh tăng kali máu? Theo BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Bình Dân, người bệnh không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn trái cây khỏi thực đơn. Điều quan trọng là lựa chọn loại quả phù hợp, kiểm soát lượng ăn, chú ý cách chế biến và theo dõi kết quả xét nghiệm. Đặc biệt, người suy thận cần tránh ăn khế vì nguy cơ ngộ độc thần kinh.
1. Người suy thận không cần kiêng hoàn toàn trái cây
Trên mạng xã hội có rất nhiều bài viết khuyên người bệnh thận cần tránh xa các loại trái cây như bơ, chuối, trái cây họ cam quýt, nho, khế, dứa (thơm), lựu, dưa hấu… vì cho rằng những loại này chứa quá nhiều kali.
Dưới góc độ chuyên khoa, có phải cứ mắc bệnh suy thận mạn là người bệnh phải loại bỏ hoàn toàn những loại trái cây này khỏi thực đơn hay không? Chúng ta cần hiểu vấn đề ăn uống này như thế nào, thưa BS?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Bình Dân trả lời: Người bệnh suy thận không cần loại bỏ hoàn toàn trái cây khỏi thực đơn.
Kali là khoáng chất thiết yếu, tham gia vào hoạt động của cơ tim, hệ thần kinh và nhiều chức năng khác của cơ thể. Vì vậy, người bệnh vẫn cần được cung cấp kali với lượng phù hợp.
Ở người khỏe mạnh, thận giúp điều hòa và đào thải kali dư thừa. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng duy trì cân bằng kali có thể bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ rối loạn nồng độ kali trong máu. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng ở mỗi người không giống nhau.
Chẳng hạn, người suy thận giai đoạn 1 có thể vẫn duy trì nồng độ kali máu trong giới hạn bình thường. Nếu kết quả xét nghiệm và tình trạng sức khỏe cho phép, người bệnh có thể ăn các loại trái cây có hàm lượng kali thấp hoặc trung bình với lượng phù hợp.
Đối với người suy thận giai đoạn 3, 4, 5, việc lựa chọn thực phẩm cần được cân nhắc kỹ hơn. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng sẽ đánh giá giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm kali máu, chức năng thận, lượng nước tiểu, các bệnh lý đi kèm, tình trạng lọc máu và tổng lượng kali trong khẩu phần ăn hằng ngày.
Từ đó, người bệnh được hướng dẫn lựa chọn loại trái cây và khẩu phần phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình. Không nên tự kiêng khem theo danh sách trên mạng hoặc áp dụng chung một chế độ ăn cho tất cả người mắc bệnh thận.
2. Người suy thận cần tránh ăn khế dù chỉ một lượng nhỏ, đặc biệt khi đang lọc máu
Quả khế được cảnh báo có thể gây ngộ độc thần kinh ở người suy thận do chứa caramboxin và oxalat. Cảnh báo này có cơ sở khoa học không? Nếu người bệnh lỡ ăn một vài múi khế thì có nguy hiểm không, thưa bác sĩ?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Cảnh báo về nguy cơ ngộ độc khi ăn khế ở người suy thận là có cơ sở khoa học.
Trong quả khế có chứa caramboxin - một chất độc thần kinh, và oxalat. Vì vậy, đối với người bệnh suy thận, không nên ăn khế, dù chỉ một lượng rất nhỏ.
Nếu người bệnh suy thận lỡ ăn khế, dấu hiệu đầu tiên và sớm nhất có thể nhận biết là nấc cụt kéo dài. Sau đó, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như nôn, yếu mệt và co giật.
Đối với người bệnh suy thận giai đoạn 1, nếu lỡ ăn một ít khế thì có thể theo dõi các triệu chứng nêu trên trong vòng 24 giờ. Nếu xuất hiện triệu chứng, người bệnh nên đến cơ sở y tế gần nhất.
Khi đến cơ sở y tế, cần thông báo rõ với nhân viên y tế rằng mình có bệnh suy thận, đã ăn khế và xuất hiện những triệu chứng gì, trong khoảng thời gian bao nhiêu giờ sau khi ăn.
Riêng đối với bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối hoặc đang lọc máu, nếu lỡ ăn khế thì nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa xuất hiện những triệu chứng nêu trên.
3. Người suy thận có cần kiêng hoàn toàn dứa?
Một số thông tin trên mạng cho rằng người bệnh thận cần tránh dứa (thơm) vì loại quả này chứa bromelain, enzyme có khả năng phân hủy protein. Điều này có chính xác không và người suy thận có cần kiêng dứa hoàn toàn không, thưa bác sĩ?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Trong quả dứa có chứa bromelain, một loại enzyme có khả năng phân hủy protein. Hiện tại, chưa có nghiên cứu nào cho thấy bromelain gây tổn thương thận ở bệnh nhân suy thận.
Bên cạnh đó, dứa có tính kháng viêm, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn. Đặc biệt, hàm lượng kali trong dứa tương đối thấp, phù hợp với người bệnh suy thận.
Vì vậy, người bệnh suy thận không cần kiêng hoàn toàn quả dứa trong thực đơn mà nên lựa chọn lượng ăn sao cho phù hợp với tình trạng bệnh, giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm kali máu.
Tuy nhiên, đối với những người bệnh có các bệnh lý đi kèm như viêm dạ dày hoặc trào ngược dạ dày, cần cân nhắc khi sử dụng dứa. Bởi vì dứa có tính axit, có thể khiến tình trạng viêm dạ dày hoặc trào ngược trở nên nặng hơn. Trong những trường hợp này, người bệnh có thể ăn dứa sau bữa ăn chính hoặc khi đã ăn no.
4. Nên ăn trái cây nguyên miếng, hạn chế nước ép và trái cây sấy khô
Có ý kiến cho rằng hàm lượng kali trong nho khô cao gần 4 lần so với nho tươi. Tương tự, uống nước cam có thể khiến lượng kali đưa vào cơ thể nhiều hơn so với ăn cam nguyên múi. Những thông tin này có chính xác không và người suy thận nên ăn trái cây như thế nào, thưa BS?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Đối với người bệnh suy thận, cách chế biến và sử dụng trái cây rất quan trọng. Nếu chế biến không đúng cách, lượng kali thực tế đưa vào cơ thể có thể cao hơn nhiều so với khi chúng ta lựa chọn và sử dụng trái cây phù hợp.
Trái cây chứa nhiều vitamin, chất xơ và các chất khoáng cần thiết. Vì vậy, người bệnh vẫn cần bổ sung một lượng trái cây phù hợp trong chế độ ăn.
Đối với trái cây sấy khô, trong quá trình sấy, lượng nước bị loại bỏ nhưng kali không mất đi mà được cô đặc lại. Do đó, hàm lượng kali trong trái cây sấy khô có thể cao gấp nhiều lần so với trái cây tươi.
Ví dụ, hàm lượng kali trong nho khô cao gần 4 lần so với nho tươi. Cụ thể, trong 100g nho khô có khoảng 749mg kali, trong khi 100g nho tươi chỉ chứa khoảng 191mg kali.
Đặc biệt, hàm lượng kali trong vải khô cao hơn khoảng 6 lần so với vải tươi. Trong 100g vải khô có khoảng 1.110mg kali, trong khi 100g vải tươi chỉ chứa khoảng 171mg kali.
Vì vậy, người bệnh suy thận nên hạn chế hoặc tránh ăn trái cây sấy khô.
Đối với cách chế biến trái cây thành nước ép, sinh tố hoặc nước cam vắt, chúng ta cũng cần lưu ý.
Ví dụ, một ly nước cam vắt khoảng 240ml có thể chứa từ 480–500mg kali. Để có được một ly nước cam như vậy, chúng ta phải sử dụng khoảng 2–3 quả cam.
Khi uống nước cam vắt, lượng kali được đưa vào cơ thể khá nhanh, đồng thời phần chất xơ trong trái cây cũng bị mất đi.
Do đó, đối với người bệnh suy thận, nên hạn chế sử dụng trái cây dưới dạng nước ép hoặc sinh tố.
Tốt nhất, người bệnh suy thận nên ăn trái cây nguyên miếng, hạn chế nước ép, sinh tố và đặc biệt là trái cây sấy khô. Ví dụ, với cùng một loại trái cây như táo, khi ăn táo nguyên miếng, lượng kali đưa vào cơ thể sẽ thấp hơn so với uống nước ép táo hoặc sử dụng táo sấy khô.
5. Người suy thận kiêng hoàn toàn rau củ, trái cây có thể bị táo bón, giảm khả năng đào thải kali qua đường tiêu hóa
Xuất phát từ nỗi lo ăn trái cây có thể làm tăng kali máu và khiến tình trạng suy thận nặng hơn, nhiều người bệnh chia sẻ với chúng tôi rằng họ lựa chọn cách an toàn nhất là không ăn bất kỳ loại trái cây nào.
Thưa BS, việc kiêng khem cực đoan như vậy có thể dẫn đến những hệ lụy gì đối với sức khỏe của người bệnh suy thận?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Đối với bệnh nhân suy thận, nếu kiêng hoàn toàn trái cây hoặc các loại rau củ, chế độ ăn sẽ bị thiếu chất xơ.
Bên cạnh đó, nếu người bệnh có các triệu chứng như phù hoặc thuộc nhóm cần hạn chế dịch thì lượng nước uống vào cũng ít hơn. Đặc biệt, ở những người bệnh lớn tuổi, ít vận động, cộng thêm việc sử dụng thuốc, những yếu tố này có thể dẫn đến tình trạng táo bón, gây rất nhiều khó chịu cho người bệnh.
Đặc biệt, đối với bệnh nhân suy thận, táo bón còn làm giảm khả năng đào thải kali qua đường tiêu hóa.
Vì vậy, người bệnh suy thận vẫn cần duy trì một lượng chất xơ phù hợp với từng giai đoạn bệnh và kết quả xét nghiệm.
Tốt nhất, khi phát hiện mình mắc bệnh suy thận, dù ở giai đoạn 1 hay bất kỳ giai đoạn nào, người bệnh cũng nên đi khám và được tư vấn bởi bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Qua đó, người bệnh sẽ được hướng dẫn lựa chọn các loại rau củ, trái cây phù hợp với giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của mình, thay vì kiêng hoàn toàn những nhóm thực phẩm này.
6. Bốn nguyên tắc giúp người suy thận ăn trái cây phù hợp
Bác sĩ có thể tóm tắt những nguyên tắc quan trọng giúp người suy thận lựa chọn trái cây, hạn chế nguy cơ tăng kali máu không?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Người suy thận cần ghi nhớ 4 nguyên tắc khi lựa chọn và sử dụng trái cây.
Thứ nhất, lựa chọn loại trái cây phù hợp: Người bệnh suy thận nên ưu tiên những loại trái cây có hàm lượng kali thấp và ăn ít các loại trái cây có hàm lượng kali trung bình.
Thứ hai, kiểm soát lượng trái cây mỗi ngày: Không có một lượng trái cây cố định áp dụng cho tất cả người bệnh suy thận. Lượng ăn sẽ phụ thuộc vào tổng lượng kali trong khẩu phần ăn hằng ngày và cần được nhân viên y tế tư vấn.
Tuy nhiên, đối với người bệnh suy thận giai đoạn 1 và 2, có thể sử dụng khoảng 150-200g trái cây mỗi ngày. Còn đối với người bệnh suy thận giai đoạn 3, 4 và 5, lượng trái cây tối đa khoảng 100-150g mỗi ngày.
Dù vậy, tôi vẫn khuyên những người bệnh suy thận giai đoạn 3, 4, giai đoạn cuối hoặc đang lọc máu nên được nhân viên y tế tư vấn về dinh dưỡng để có chế độ ăn phù hợp hơn.
Thứ ba, chú ý cách chế biến: Như đã chia sẻ, người bệnh suy thận nên ăn trái cây nguyên miếng thay vì sử dụng nước ép trái cây hoặc trái cây sấy khô.
Thứ tư, theo dõi xét nghiệm và tái khám định kỳ: Người suy thận có thể gặp cả tình trạng tăng hoặc hạ kali máu. Một số thuốc đang sử dụng cũng có thể làm thay đổi nồng độ kali. Vì vậy, người bệnh cần theo dõi kết quả xét nghiệm và trao đổi với bác sĩ để điều chỉnh chế độ ăn khi cần thiết.
Chế độ dinh dưỡng không nên giữ nguyên một cách máy móc từ tháng này sang tháng khác mà cần được điều chỉnh theo diễn tiến bệnh, kết quả xét nghiệm và phương pháp điều trị.
7. Những loại trái cây nào ít kali, người suy thận có thể lựa chọn?
Trong những nguyên tắc vừa chia sẻ, bác sĩ có đề cập đến việc người bệnh suy thận nên ưu tiên lựa chọn các loại trái cây có hàm lượng kali thấp. Vậy cụ thể, những loại trái cây nào thuộc nhóm ít kali mà người bệnh có thể lựa chọn để hạn chế nguy cơ tăng kali máu, thưa BS?
BS.CK2 Đinh Ngọc Diệp trả lời: Đối với trái cây, chúng ta có thể chia thành ba nhóm dựa trên hàm lượng kali, gồm trái cây có hàm lượng kali thấp, kali trung bình và kali cao.
Ở nhóm trái cây có hàm lượng kali thấp, tính trên khẩu phần 100g trái cây, có thể kể đến những loại như táo, lê, việt quất và dứa. Như lúc đầu chúng ta có đề cập đến việc kiêng hoàn toàn quả dứa, nhưng thực tế dứa lại được xếp vào nhóm trái cây có hàm lượng kali thấp.
Nhóm có hàm lượng kali trung bình gồm nho, bưởi, xoài, cam, quýt và lựu. Trong khi đó, mít, sầu riêng, nhãn và mãng cầu là những loại quả cần lưu ý kiểm soát khẩu phần do có hàm lượng kali tương đối cao.
Tuy nhiên, không phải cứ lựa chọn trái cây có hàm lượng kali thấp là người bệnh suy thận có thể ăn thoải mái.
Nếu cùng một lúc ăn nhiều loại trái cây có hàm lượng kali thấp, hoặc chỉ ăn một loại nhưng với số lượng quá nhiều, thì tổng lượng kali đưa vào cơ thể trong ngày vẫn có thể tăng cao. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ tăng kali máu ở người bệnh.
Việc lựa chọn loại trái cây và lượng ăn phải dựa trên từng giai đoạn bệnh, kết quả xét nghiệm cũng như các bệnh lý đi kèm, từ đó xây dựng khẩu phần ăn phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người bệnh.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
