Mổ robot có thực sự tốt hơn không?

Theo chuyên gia, thời gian gần đây, nhiều cơ sở y tế tại Việt Nam đã đưa robot vào hỗ trợ phẫu thuật. Tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, chỉ trong thời gian ngắn triển khai, ê-kíp của Đơn vị Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao đã thực hiện gần 100 ca thay khớp gối bằng robot. Sắp tới, hệ thống robot Da Vinci thế hệ mới cũng sẽ được đưa vào sử dụng trong các lĩnh vực tiết niệu, tiêu hóa và lồng ngực.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho biết, robot, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) hay học máy (Machine Learning) là xu hướng tất yếu của khoa học hiện đại, và y học không thể đứng ngoài. Tuy nhiên, vì đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người, việc ứng dụng công nghệ cần được hiểu đúng, sử dụng đúng để đạt hiệu quả cao nhất.

Về bản chất, phẫu thuật robot không phải là “robot tự mổ”. Bác sĩ vẫn là người thực hiện toàn bộ ca phẫu thuật, còn robot đóng vai trò như một công cụ hỗ trợ tinh vi. Trong quá trình mổ, bác sĩ ngồi tại bàn điều khiển để điều khiển các cánh tay robot thao tác thông qua hệ thống camera đưa vào cơ thể qua những vết mổ nhỏ.

Ưu điểm nổi bật của hệ thống này là khả năng loại bỏ rung tay, cho phép thực hiện các thao tác chính xác trong không gian hẹp. Các cánh tay robot có thể xoay, gập linh hoạt như cổ tay người, giúp thao tác ổn định hơn trong thời gian dài - điều mà tay người khó duy trì.

Nhờ đó, bệnh nhân thường ít mất máu hơn, giảm nguy cơ biến chứng, ít đau sau mổ và phục hồi nhanh hơn. Đặc biệt, trong các phẫu thuật phức tạp như ung thư, hình ảnh 3D sắc nét cùng khả năng thao tác linh hoạt giúp bác sĩ cắt bỏ tổn thương chính xác hơn, đồng thời bảo tồn tối đa các cấu trúc lành.

Phẫu thuật robot hiện đã được ứng dụng trong nhiều chuyên khoa như tiết niệu, tiêu hóa, phụ khoa, tim mạch - lồng ngực. Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, về mặt kỹ thuật, khi có robot hỗ trợ, nhiều thao tác trở nên thuận lợi hơn, giống như việc sử dụng một phương tiện hiện đại giúp công việc chính xác và “mượt” hơn.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng, không phải trường hợp nào mổ robot cũng tốt hơn. Trong bối cảnh chi phí còn cao và bảo hiểm y tế chưa chi trả rộng rãi, việc sử dụng robot cho những bệnh lý đơn giản như viêm ruột thừa hay cắt túi mật cần được cân nhắc kỹ. Nếu không, lợi ích mang lại có thể không tương xứng với chi phí, dẫn đến nguy cơ lạm dụng công nghệ.

Trong thực tế, các bác sĩ thường ưu tiên áp dụng robot cho những ca phẫu thuật khó, có nguy cơ cao, đặc biệt trong lĩnh vực ung thư - nơi yêu cầu độ chính xác cao để vừa loại bỏ tổn thương, vừa bảo tồn chức năng cơ thể.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu khẳng định, robot chỉ là công cụ hỗ trợ, còn bác sĩ và ê-kíp vẫn là người kiểm soát toàn bộ quá trình. Những hình ảnh robot tự mổ mà không có con người chỉ tồn tại trong phim viễn tưởng.

Phẫu thuật robot là bước tiến quan trọng của y học hiện đại, nhưng giá trị của nó nằm ở việc được sử dụng đúng người, đúng bệnh và đúng thời điểm.