Kiểm soát hen, viêm mũi dị ứng từ điều trị chuẩn đến tuyệt chiêu sạch nhà cửa

1. Cắt cơn không phải đích đến trong điều trị hen suyễn

Để kiểm soát hen suyễn và viêm mũi dị ứng một cách bền vững, người bệnh cần tuân thủ những nguyên tắc điều trị nào, thưa BS?

- Trong các đợt cấp, đâu là nguyên tắc xử trí nhanh - đúng - an toàn để tránh biến chứng ạ?  Đâu là những sai lầm phổ biến khi sử dụng thuốc (kháng histamin, corticoid, xịt mũi…) mà người bệnh cần tránh?

ThS.BS Nguyễn Thị Mỹ Linh - Khoa da liễu - Miễn dịch - Lâm sàng, Bệnh viện Thống Nhất trả lời: Để kiểm soát hen suyễn và viêm mũi dị ứng bền vững, bệnh nhân cần hiểu đây là bệnh mạn tính, có nền tảng là viêm đường thở. Vì vậy, mục tiêu điều trị không chỉ là cắt triệu chứng trước mắt, mà phải kiểm soát viêm, giảm nguy cơ đợt cấp và giúp người bệnh có chất lượng sống tốt hơn.

Theo hướng dẫn của GINA 2025, nguyên tắc cốt lõi trong điều trị hen suyễn là không khuyến khích người bệnh chỉ sử dụng thuốc cắt cơn đơn thuần mà thiếu thuốc kháng viêm. Dù thuốc giãn phế quản giúp giảm nhanh triệu chứng khó thở, nguy cơ xuất hiện đợt cấp vẫn hiện hữu nếu tình trạng viêm đường thở không được kiểm soát. Do đó, phác đồ điều trị hen bắt buộc phải phối hợp thuốc chứa corticosteroid dạng hít (ICS).

Đối với nhiều trường hợp lâm sàng, phác đồ ưu tiên là sử dụng thuốc phối hợp ICS-formoterol nhằm duy trì kiểm soát bệnh và giảm triệu chứng khi cần thiết, tùy thuộc vào mức độ bệnh và chỉ định từ bác sĩ. Bên cạnh đó, GINA nhấn mạnh người bệnh cần có kế hoạch hành động cá nhân để chủ động tăng liều thuốc, đi khám hoặc nhập viện cấp cứu kịp thời.

Trong điều trị viêm mũi dị ứng, corticosteroid xịt mũi là liệu pháp nền tảng, đặc biệt đối với các trường hợp có triệu chứng nghẹt mũi, hắt hơi, chảy mũi hoặc ngứa mũi kéo dài. Thuốc kháng histamin có vai trò giảm nhanh tình trạng hắt hơi, ngứa và chảy mũi. Trong một số trường hợp lâm sàng, việc phối hợp kháng histamin xịt mũi và corticosteroid xịt mũi sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả cải thiện triệu chứng nhanh hơn. Để đạt hiệu quả tối đa, các loại thuốc này cần được sử dụng đúng cách, đúng thời gian và cá thể hóa phù hợp với từng người bệnh.

Trong xử trí đợt cấp hen suyễn, nguyên tắc cốt lõi là can thiệp nhanh chóng, chính xác và đảm bảo an toàn. Người bệnh cần sử dụng thuốc cắt cơn theo đúng kế hoạch hành động đã được hướng dẫn, đồng thời chuẩn hóa kỹ thuật hít và theo dõi sát đáp ứng lâm sàng. Các dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện cấp cứu ngay lập tức bao gồm: tình trạng khó thở gia tăng, nói không trọn câu, tím tái, lơ mơ, chỉ số SpO₂ sụt giảm, hoặc triệu chứng không thuyên giảm sau khi dùng thuốc. Đối với trường hợp viêm mũi dị ứng tiến triển nặng, người bệnh tuyệt đối không lạm dụng thuốc co mạch xịt mũi kéo dài để tránh nguy cơ gây viêm mũi do thuốc, khiến tình trạng nghẹt mũi trở nên trầm trọng hơn.

Những sai lầm phổ biến trong điều trị, bao gồm: Tự ý ngưng thuốc khi vừa thấy đỡ, chỉ dùng thuốc cắt cơn mà bỏ thuốc nền, dùng sai kỹ thuật bình xịt, tự ý dùng corticoid uống hoặc tiêm, lạm dụng kháng sinh khi không có chỉ định, và dùng thuốc xịt co mạch mũi quá nhiều ngày. Nguyên tắc cốt lõi của một phác đồ điều trị hiệu quả không nằm ở số lượng thuốc được chỉ định, mà là việc tuân thủ đúng loại thuốc, đúng kỹ thuật, đúng thời điểm, kết hợp tái khám định kỳ để bác sĩ kịp thời điều chỉnh liều lượng phù hợp.

2. 3 nguyên tắc cần tuân thủ giúp duy trì không khí trong nhà sạch và an toàn

Như bác sĩ đã đề cập, môi trường sống đóng vai trò then chốt. Vậy trong điều kiện khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, cần lưu ý những nguyên tắc nào để duy trì không khí trong nhà “sạch và an toàn”?

ThS.BS Nguyễn Thị Mỹ Linh trả lời: Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm như Việt Nam, để duy trì không khí trong nhà sạch và an toàn cho người bệnh hô hấp, có thể tuân thủ 3 nguyên tắc:

Giảm nguồn ô nhiễm: Hạn chế tối đa khói thuốc lá, khói nhang, khói bếp, bụi tích tụ, hóa chất có mùi mạnh, nước hoa, tinh dầu hoặc xịt phòng trong không gian kín. Với những gia đình có người hen hoặc viêm mũi dị ứng, nên giảm các vật dụng dễ giữ bụi như thảm dày, rèm vải nặng, thú bông, hoặc cần vệ sinh chúng thường xuyên.

Kiểm soát độ ẩm: Đây là nguyên tắc quan trọng, vì độ ẩm cao tạo điều kiện cho mạt bụi nhà và nấm mốc phát triển. Nên xử lý các vị trí thấm nước, tường ẩm, nhà tắm ẩm mốc, vệ sinh máy lạnh định kỳ và giữ nhà khô thoáng. Độ ẩm trong nhà nên được duy trì ở mức dễ chịu, tránh quá ẩm hoặc quá khô.

Duy trì lưu thông không khí và làm sạch không khí: Không nên đóng kín phòng liên tục trong thời gian dài nếu không có giải pháp thông khí hoặc lọc khí. Khi chất lượng không khí ngoài trời tốt, có thể mở cửa thông thoáng. Khi ngoài trời ô nhiễm, mưa ẩm hoặc nhiều khói bụi, cần hạn chế đưa khí bẩn vào nhà và có thể dùng các thiết bị hỗ trợ phù hợp.

Mục tiêu cốt lõi của việc cải thiện không gian sống không nhằm tạo ra một môi trường "vô khuẩn tuyệt đối", mà hướng đến việc giảm thiểu tối đa các dị nguyên và chất kích thích, giúp ổn định và bảo vệ đường thở của người bệnh một cách bền vững.

3. Không gian mở cần giải pháp lọc khí phù hợp

Với các không gian rộng, mở (phòng khách - bếp liên thông), việc kiểm soát chất lượng không khí thường khó khăn hơn. Theo BS, độ phủ và sự lưu thông của luồng khí sạch quan trọng thế nào trong việc giảm tác nhân gây bệnh?

- Việc chỉ làm sạch “cục bộ” một khu vực có đủ để kiểm soát nguy cơ, hay cần giải pháp bao phủ toàn bộ không gian sống?

ThS.BS Nguyễn Thị Mỹ Linh trả lời: Với các không gian rộng và mở như phòng khách liên thông bếp, việc kiểm soát không khí khó hơn vì không khí không đứng yên một chỗ. Khói bếp, hơi dầu mỡ, bụi mịn, lông thú, bào tử nấm hoặc mùi hóa chất có thể di chuyển theo luồng khí và lan ra toàn bộ không gian sinh hoạt.

Vì vậy, làm sạch cục bộ một góc nhỏ thường không đủ. Ví dụ, nếu chỉ làm sạch ở khu vực gần ghế sofa nhưng bếp vẫn phát sinh khói, hoặc thú cưng di chuyển khắp nhà, thì người bệnh vẫn tiếp xúc với dị nguyên ở nhiều vị trí khác. Với người bệnh hen và viêm mũi dị ứng, điều quan trọng là giảm tổng lượng dị nguyên và chất kích thích trong toàn bộ vùng họ thường sinh hoạt.

Khi sử dụng thiết bị lọc không khí, người dùng cần đặc biệt lưu ý đến diện tích phòng phù hợp, lưu lượng không khí sạch, vị trí lắp đặt và hướng lưu thông khí. Việc vận hành một thiết bị có công suất quá nhỏ trong không gian quá rộng sẽ không mang lại hiệu quả kiểm soát như kỳ vọng. Nguyên tắc vận hành cốt lõi là đảm bảo không khí sạch được luân chuyển liên tục và đồng đều, loại bỏ hoàn toàn các "vùng chết" - nơi bụi mịn, mùi hôi hoặc các dị nguyên có xu hướng tích tụ. Do đó, kiểm soát môi trường sống không đơn thuần là làm sạch cục bộ một vị trí, mà là xây dựng một hệ sinh thái không khí ổn định và an toàn cho toàn bộ không gian sống.

>>> Đọc thêm phần 1: Vạch trần các tác nhân trong nhà khiến hen, viêm mũi dị ứng khó kiểm soát

Trân trọng cảm ơn ThS.BS Nguyễn Thị Mỹ Linh và LG Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.