Hay lo lắng về tai nạn, bệnh tật, có phải là có vấn đề tâm lý - tâm thần?

Câu hỏi

Bạn tôi có tính hay lo và cũng hay tưởng tượng. Đi chích ngừa sợ y tá quên thay bơm kim tiêm. Đi ngang con chó đang sủa sợ nước bọt chó văng trúng lây bệnh dại. Làm sao phân biệt được bạn tôi chỉ là người hay lo, hay là bị vấn đề tâm lý - tâm thần?

Trả lời

Chào bạn,

Việc một người hay lo lắng về nguy cơ bệnh tật hoặc tai nạn chưa chắc đã là bệnh lý. Nhiều người có tính cẩn thận hoặc nhạy cảm với rủi ro nên dễ suy nghĩ nhiều hơn bình thường. Tuy nhiên, nếu mức độ lo lắng quá thường xuyên, khó kiểm soát và ảnh hưởng đến sinh hoạt, thì có thể liên quan đến một số rối loạn tâm lý.

Trong tâm lý học, có những tình trạng như rối loạn lo âu hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Người mắc các rối loạn này thường có những suy nghĩ sợ hãi lặp đi lặp lại, ví dụ sợ nhiễm bệnh, sợ bị lây virus, sợ tai nạn… dù khả năng xảy ra trên thực tế rất thấp. Họ có thể liên tục kiểm tra, hỏi đi hỏi lại, hoặc tìm cách tránh các tình huống khiến mình lo lắng.

Để phân biệt giữa “người hay lo” và một vấn đề tâm lý cần được hỗ trợ, thường dựa vào vài dấu hiệu sau:

1. Mức độ lo lắng: Người hay lo vẫn có thể tự trấn an và tiếp tục sinh hoạt bình thường. Ngược lại, người có rối loạn lo âu thường khó dừng suy nghĩ sợ hãi, dù đã được giải thích hợp lý.
2. Tần suất: Nếu nỗi lo xuất hiện ở nhiều tình huống trong cuộc sống (y tế, bệnh tật, vi khuẩn, tai nạn…) và lặp lại thường xuyên.
3. Ảnh hưởng cuộc sống: Lo lắng khiến họ né tránh nhiều việc, mất ngủ, căng thẳng kéo dài hoặc ảnh hưởng công việc, học tập.
4. Cảm giác mất kiểm soát: Họ biết nỗi lo có thể không hợp lý nhưng vẫn không ngăn được suy nghĩ đó.
   
   

Trong trường hợp bạn mô tả, nếu bạn của bạn chỉ thỉnh thoảng lo lắng rồi sau đó quên đi, vẫn sinh hoạt bình thường thì có thể chỉ là tính cách cẩn thận. Nhưng nếu những suy nghĩ như vậy lặp lại nhiều, gây căng thẳng hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, thì nên khuyến khích bạn ấy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá kỹ hơn.

Điều quan trọng là không nên trêu chọc hoặc phủ nhận cảm giác lo lắng của họ, vì với người đang lo, cảm giác đó là thật. Sự lắng nghe, giải thích nhẹ nhàng và nếu cần thì hướng họ đến hỗ trợ chuyên môn sẽ hữu ích hơn.

Câu hỏi liên quan

• Xỏ lỗ tai bị viêm, sưng cứng, có nên bôi thuốc mỡ hay dầu mù u?
• Chồng nhiễm viêm gan C, vợ chồng có nên sinh con trước khi điều trị?
• Đặt ống jj hơn 2 tuần mà thỉnh thoảng nước tiểu vẫn đỏ hồng, có sao không?