Hết sốt chưa chắc đã khỏi sốt xuất huyết: Lừ đừ, đau bụng, nôn nhiều phải đi viện ngay
Sốt xuất huyết có thể bước vào giai đoạn nguy hiểm ngay khi người bệnh vừa hạ sốt. BS.CK1 Phan Thị Anh Đào - Khoa Nội tổng quát, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope cảnh báo, nếu xuất hiện lừ đừ, đau bụng, nôn nhiều hoặc chảy máu, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.
1. Muỗi vằn đặc biệt ưa nước sạch, thường chích người vào sáng sớm và chiều tối
Thưa Bác sĩ, vào mùa mưa, số ca mắc sốt xuất huyết thường tăng vọt. Mọi người hay nghĩ sốt xuất huyết chỉ lây qua muỗi vằn sống ở những nơi nước bẩn, cống rãnh. Quan niệm này có đúng không và đặc tính sinh học của muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết thực tế như thế nào?
BS.CK1 Thị Anh Đào trả lời: Sốt xuất huyết lây truyền khi muỗi vằn chích người. Loài muỗi này không chỉ xuất hiện ở cống rãnh, ao tù mà còn đặc biệt ưa những nơi có nước tương đối sạch, chẳng hạn các vật dụng nhỏ trong hoặc quanh nhà như lọ hoa, chum, vại; vỏ hoặc lốp xe đọng nước mưa tại sân nhà, công trường.
Muỗi vằn thường sống gần người để chích và hút máu, qua đó truyền virus Dengue. Chúng thường trú tại những nơi kín, tối và chích người vào sáng sớm hoặc chiều tối, ít hoạt động vào ban đêm.
Dựa vào những đặc tính này, người dân có thể áp dụng các biện pháp phòng, chống sốt xuất huyết hiệu quả hơn.

2. Sốt cao liên tục hai ngày, uống thuốc chỉ dịu tạm thời nên đi khám
Trong những ngày đầu (từ ngày 1 đến ngày 3), sốt xuất huyết thường biểu hiện bằng sốt cao đột ngột. Làm sao người bệnh hoặc gia đình có thể phân biệt sốt do sốt xuất huyết với sốt siêu vi, cúm hay nhiễm trùng thông thường ngay từ giai đoạn đầu?
BS.CK1 Thị Anh Đào trả lời: Từ ngày đầu đến ngày thứ ba, sốt xuất huyết rất khó phân biệt với các bệnh sốt siêu vi khác nếu chỉ dựa vào triệu chứng. Bởi virus Dengue vẫn là virus nên biểu hiện ban đầu thường khá tương đồng.
Tuy nhiên, sốt xuất huyết có một số đặc điểm cần lưu ý. Người bệnh thường sốt cao liên tục, có thể từ 39-40°C hoặc cao hơn. Sau khi uống thuốc hạ sốt, nhiệt độ chỉ giảm nhẹ rồi tiếp tục tăng.
Một đặc điểm khác là tình trạng “sốt khan”, tức sốt nhưng không kèm ho, sổ mũi, đau họng hoặc không tìm thấy ổ nhiễm trùng rõ ràng ở đường tiêu hóa, đường tiết niệu. Trường hợp có ổ nhiễm trùng và đã điều trị theo nguyên nhân này nhưng vẫn sốt, cần lưu ý khả năng sốt xuất huyết xuất hiện đồng thời.
Do không thể phân biệt hoàn toàn bằng triệu chứng, người bệnh sốt liên tục hai ngày chưa hạ nên đi khám. Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm để xác định bệnh.

3. Hết sốt có thể là lúc sốt xuất huyết bước vào giai đoạn nguy hiểm
Nhiều người thấy người bệnh bắt đầu hạ sốt vào ngày thứ 4 đến ngày thứ 7 thì chủ quan cho rằng đã khỏi bệnh. Vì sao y khoa lại gọi đây là "giai đoạn nguy hiểm nhất" của sốt xuất huyết và những biến chứng nghiêm trọng nào có thể xảy ra ở thời điểm này?
BS.CK1 Thị Anh Đào trả lời: Hết sốt không phải người bệnh đã khỏi bệnh. Sốt xuất huyết diễn tiến qua ba giai đoạn. Từ ngày thứ nhất đến ngày thứ ba là giai đoạn sốt; từ ngày thứ tư đến khoảng cuối ngày thứ sáu là giai đoạn nguy hiểm.
Giai đoạn nguy hiểm thường trùng với thời điểm người bệnh hết sốt nên dễ tạo cảm giác bệnh đã thuyên giảm. Tuy nhiên, đây là lúc tình trạng thoát huyết tương có thể tăng lên, khiến thể tích lòng mạch giảm dần. Nếu giảm nhiều, người bệnh có nguy cơ sốc và suy đa cơ quan.
Vì vậy, khi vừa hết sốt, người bệnh cần được theo dõi sát để phát hiện nguy cơ chuyển nặng. Đặc biệt, 24-48 giờ quanh thời điểm hạ sốt là khoảng thời gian cần cảnh giác cao.
4. Lừ đừ, chảy máu, đau bụng, nôn nhiều là dấu hiệu sốt xuất huyết chuyển nặng
Người nằm chăm sóc bệnh nhân tại nhà cần đặc biệt lưu ý những dấu hiệu cảnh báo nào - chẳng hạn như đau bụng vùng gan, nôn ói liên tục, chảy máu răng/mũi, mệt lả hay bứt rứt - để đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức?
BS.CK1 Thị Anh Đào trả lời: Khi khám lần đầu và được kê toa về nhà, người bệnh và gia đình thường được bác sĩ hướng dẫn theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo.
Trước tiên là những thay đổi về tri giác và hành vi: người bệnh ngủ li bì, lừ đừ hoặc ngược lại, kích thích, vật vã.
Tiếp theo là các biểu hiện chảy máu như chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc ra máu, tiểu ra máu. Ở phụ nữ, tình trạng ra kinh bất thường cũng là dấu hiệu cần lưu ý.
Người bệnh khó thở, thở nhanh, tức ngực hoặc hồi hộp có thể gợi ý vấn đề về tim mạch hoặc hô hấp. Các dấu hiệu cảnh báo khác gồm đau bụng liên tục, đau vùng gan; nôn nhiều hoặc liên tục, được tính là khoảng ba lần trong một giờ hoặc trên bốn lần trong sáu giờ.
Tình trạng tiểu ít cũng cần được theo dõi. Nếu người bệnh không đi tiểu trong sáu giờ hoặc lượng nước tiểu dưới 0,5ml/kg/giờ, đây được xem là dấu hiệu bất thường.
Khi tay chân lạnh, ẩm, người bệnh bứt rứt hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào kể trên, cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay, kể cả trong đêm. Không nên chờ đến sáng vì sốt xuất huyết có thể chuyển nặng rất nhanh.
5. NS1 âm tính vẫn chưa thể loại trừ sốt xuất huyết
Khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết, việc thực hiện xét nghiệm máu (như test nhanh NS1, công thức máu xét nghiệm tiểu cầu và Hematocrit) có vai trò quan trọng như thế nào trong việc xác định bệnh và theo dõi nguy cơ cô đặc máu?
BS.CK1 Thị Anh Đào trả lời: Khi người bệnh sốt đến cơ sở y tế, sau khi thăm khám, nếu nghi ngờ hoặc chưa thể loại trừ sốt xuất huyết, trong năm ngày đầu bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm nhanh kháng nguyên NS1 Ag. Kết quả dương tính giúp xác định người bệnh nhiễm virus Dengue; nếu âm tính, vẫn chưa thể loại trừ bệnh.
Từ ngày thứ tư hoặc thứ năm trở đi, người bệnh có thể được làm thêm xét nghiệm kháng thể IgM Dengue. Đây là những xét nghiệm giúp xác định tình trạng nhiễm virus Dengue.
Bên cạnh đó, tổng phân tích tế bào máu là xét nghiệm không thể thiếu. Trong những ngày đầu, số lượng tiểu cầu và chỉ số hematocrit (HCT) có thể chưa thay đổi rõ rệt nhưng vẫn cần được kiểm tra để xác định mức ban đầu.
Ở những ngày tiếp theo, mỗi lần tái khám, người bệnh thường được xét nghiệm lại công thức máu để theo dõi diễn tiến. Nếu tình trạng cô đặc máu tăng, chỉ số hematocrit sẽ tăng rõ rệt. Bác sĩ cũng theo dõi mức độ giảm tiểu cầu để đánh giá nguy cơ xuất huyết; nếu tiểu cầu giảm quá nhanh, người bệnh có nguy cơ chuyển nặng.
>>> Đọc thêm phần 2: Sốt xuất huyết: Dùng sai thuốc, tự truyền dịch khiến bệnh thêm nguy hiểm
Trân trọng cảm ơn BS.CK1 Thị Anh Đào đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này!
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

