Hẹp động mạch vành: Đừng đợi đau ngực mới đi khám, bệnh có thể âm thầm suốt nhiều năm

1. Thiếu máu cơ tim: "Sát thủ thầm lặng" có thể xuất hiện từ tuổi 30

Hẹp động mạch vành là gì? Người bệnh có thể đối mặt với những biến cố nào nếu tình trạng này tiến triển? Và đâu là những nguyên nhân, yếu tố thường gặp dẫn đến hẹp động mạch vành, thưa bác sĩ?

TS.BS Cao Đằng Khang - Trưởng khoa Phẫu thuật Tim mạch, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Thiếu máu cơ tim xảy ra khi lượng máu nuôi tim không đáp ứng đủ nhu cầu hoạt động của cơ tim. Bình thường, trái tim phải co bóp liên tục để bơm máu đi nuôi toàn bộ cơ thể. Để thực hiện được chức năng này, chính trái tim cũng cần được cung cấp máu thông qua hệ thống động mạch vành.

Khi động mạch vành bị hẹp, thường do xơ vữa động mạch, lượng máu đến nuôi cơ tim sẽ giảm sút, làm ảnh hưởng đến chức năng co bóp của tim. Tình trạng này được gọi là thiếu máu cơ tim và nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

Theo các thống kê, thiếu máu cơ tim thường gặp ở người lớn tuổi. Trước đây, nguy cơ được cho là tăng từ sau tuổi 40, tuy nhiên trên thực tế hiện nay, bệnh đang có xu hướng xuất hiện ở cả những người trẻ hơn. Theo tôi, bây giờ trên 30 tuổi nếu có các yếu tố nguy cơ thì nên tầm soát.

Bên cạnh tuổi tác, nhiều yếu tố nguy cơ khác cũng làm gia tăng khả năng mắc bệnh, như lối sống ít vận động, rối loạn mỡ máu, thừa cân - béo phì, căng thẳng kéo dài trong công việc và cuộc sống. Ngoài ra, các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường cũng làm tăng nguy cơ xơ vữa, hẹp động mạch vành, từ đó dẫn đến thiếu máu cơ tim.

Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc bệnh động mạch vành, nguy cơ mắc bệnh của mỗi người cũng sẽ cao hơn so với dân số chung.

2. Hẹp động mạch vành giai đoạn đầu: Không đau không có nghĩa là tim khỏe

Khi động mạch vành mới hẹp nhẹ, cơ thể thường biểu hiện ra sao? Vì sao rất nhiều người ở giai đoạn này hoàn toàn không có triệu chứng và dễ chủ quan rằng “tim vẫn còn khỏe”?

TS.BS Cao Đằng Khang trả lời: Có thể hình dung động mạch vành giống như một đường ống dẫn nước. Khi thành ống chỉ mới bám một lớp cặn mỏng, dòng nước vẫn có thể lưu thông bình thường. Tương tự, ở giai đoạn hẹp động mạch vành mức độ nhẹ, lượng máu đến nuôi cơ tim vẫn còn đủ nên đa số người bệnh hầu như không có triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện những biểu hiện rất mơ hồ, không điển hình, khiến bệnh khó được phát hiện.

Chính vì diễn tiến âm thầm này, thiếu máu cơ tim ở giai đoạn đầu thường được xem là một "sát thủ thầm lặng". Người bệnh dễ chủ quan vì không nhận thấy dấu hiệu bất thường, đến khi bệnh tiến triển nặng hoặc xảy ra biến chứng mới phát hiện thì việc điều trị sẽ trở nên khó khăn và nguy cơ cũng cao hơn.

3. Nhận diện sớm các yếu tố nguy cơ là chìa khóa giúp phòng ngừa nhồi máu cơ tim.

Những yếu tố nào khiến tình trạng hẹp động mạch vành tiến triển nhanh từ nhẹ sang nặng, và quá trình này thường diễn ra âm thầm trong bao lâu?

TS.BS Cao Đằng Khang trả lời: Ngoài một số ít trường hợp do bất thường bẩm sinh ở động mạch vành, phần lớn các ca thiếu máu cơ tim xuất phát từ tình trạng xơ vữa động mạch. Đây là quá trình các mảng xơ vữa và vôi hóa tích tụ dần trong lòng động mạch, khiến mạch máu ngày càng hẹp lại.

Khi mức độ hẹp tăng từ nhẹ đến trung bình rồi nặng, lượng máu đi qua động mạch vành để nuôi cơ tim sẽ giảm dần. Mặc dù cơ thể có một số cơ chế bù trừ, nhưng trong nhiều trường hợp, lượng máu này vẫn không đủ đáp ứng nhu cầu của cơ tim, dẫn đến tình trạng thiếu máu cơ tim.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chưa xuất hiện triệu chứng do tim vẫn còn khả năng thích nghi. Tuy nhiên, khi vận động, lao động nặng hoặc căng thẳng khiến tim phải hoạt động nhiều hơn, nhu cầu oxy và máu của cơ tim tăng lên, những vùng đã bị thiếu máu sẽ không còn được cung cấp đủ, từ đó xuất hiện các triệu chứng như đau thắt ngực, khó thở hoặc mệt mỏi.

Nghiêm trọng nhất là khi động mạch vành bị tắc nghẽn hoàn toàn. Lúc này, dòng máu đến vùng cơ tim phía sau chỗ tắc bị cắt đứt hoàn toàn. Cũng giống như một cái cây không được tưới nước sẽ dần héo úa và chết đi, vùng cơ tim không được nuôi dưỡng sẽ bị hoại tử, dẫn đến nhồi máu cơ tim, đây là một tình trạng cấp cứu tim mạch có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.

>>> Đọc thêm phần 2: Hẹp động mạch vành: Khi nào cần đặt stent, khi nào phải phẫu thuật?