El Niño 2026-2027 chính thức hình thành, nguy cơ nắng nóng và hạn hán gia tăng tại Việt Nam

El Niño phát triển nhanh, có thể kéo dài đến giữa năm 2027

Theo Báo cáo "Dự báo El Niño 2026-2027, nhận định ban đầu về nguy cơ tác động và đề xuất khung kỹ thuật dự báo dựa trên tác động phục vụ quản trị rủi ro thiên tai" của Cục Khí tượng Thủy văn, đến cuối tháng 6/2026, dị thường nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Niño 3.4 đã vượt ngưỡng đặc trưng của trạng thái El Niño và tiếp tục gia tăng. Cùng với sự suy yếu của gió tín phong và những biến đổi trong hoàn lưu khí quyển, các điều kiện đại dương - khí quyển đã được thiết lập đầy đủ, là cơ sở xác định El Niño 2026-2027 chính thức hình thành.

Báo cáo cho biết, diễn biến của El Niño năm nay khá nhanh khi chỉ trong khoảng ba tháng, trạng thái ENSO đã chuyển từ pha trung tính sang El Niño. Mức độ phát triển được đánh giá có nhiều điểm tương đồng với các đợt El Niño mạnh từng ghi nhận trong các giai đoạn 1982-1983, 1997-1998, 2015-2016 và 2023-2024. Tuy nhiên, cường độ cực đại cũng như thời gian duy trì của El Niño vẫn cần tiếp tục được theo dõi trong các tháng tới.

Theo kết quả dự báo của Cục Khí tượng Thủy văn kết hợp với các mô hình của NOAA, ECMWF, JMA, BoM, UKMO và CPC/IRI, El Niño có xác suất trên 95% tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027. Dị thường nhiệt độ mặt nước biển khu vực Niño 3.4 được dự báo tiếp tục tăng trong những tháng cuối năm 2026, đạt cực đại vào khoảng cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 trước khi suy yếu dần và có khả năng chuyển về trạng thái trung tính vào khoảng giữa năm 2027.

Về cường độ, xác suất El Niño đạt mức trung bình đến mạnh (chỉ số Niño 3.4 từ +1,0°C đến dưới +2,0°C) trong giai đoạn từ tháng 8 đến cuối năm 2026 được dự báo ở mức 88-98%. Trong khi đó, xác suất El Niño phát triển lên mức rất mạnh (Niño 3.4 từ +2,0°C trở lên) tăng nhanh vào cuối năm 2026 và đạt khoảng 60-65% trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027.

Nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn là những nguy cơ cần theo dõi

Theo báo cáo, El Niño sẽ trở thành một trong những nhân tố quy mô lớn chi phối điều kiện khí tượng thủy văn tại Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Xu thế chủ đạo được dự báo gồm nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa phân bố không đều và có xu hướng thiếu hụt theo mùa, dòng chảy suy giảm trên nhiều lưu vực sông, kéo theo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng.

Nền nhiệt trung bình trên phạm vi cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1,5°C, trong đó nhiều đợt nắng nóng có khả năng kéo dài hơn và xuất hiện trên diện rộng, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ. Nhiệt độ tăng kéo theo nhu cầu sử dụng điện và nước lớn hơn, đồng thời làm gia tăng bốc thoát hơi, giảm độ ẩm đất và tăng nguy cơ cháy rừng.

Bên cạnh đó, tổng lượng mưa mùa mưa năm 2026 tại nhiều khu vực được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm, phổ biến thiếu hụt từ 10-30%, cục bộ có thể cao hơn tại một số khu vực Nam Trung Bộ. Việc thiếu mưa trong mùa mưa sẽ ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa trước mùa khô 2026-2027, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước trong những tháng tiếp theo.

Báo cáo cũng lưu ý rằng nếu El Niño tiếp tục duy trì đến giữa năm 2027 thay vì suy yếu từ đầu năm, nguy cơ nắng nóng kéo dài, mùa mưa đến muộn, suy giảm nguồn nước, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2027 sẽ gia tăng đáng kể, khi đó mức độ tác động đối với Việt Nam có thể ở ngưỡng rất lớn đến khốc liệt.

Không đồng nhất El Niño với hạn hán

Một điểm nhấn quan trọng của báo cáo là cách tiếp cận mới trong đánh giá rủi ro. Cục Khí tượng Thủy văn nhấn mạnh không nên đồng nhất El Niño chỉ với khô hạn và xâm nhập mặn. Mặc dù tổng lượng mưa có xu hướng giảm, nhưng dưới tác động của biến đổi khí hậu, trong thời kỳ El Niño vẫn có thể xuất hiện bão mạnh, mưa lớn cường suất cao, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng cục bộ.

Chính vì vậy, báo cáo được xây dựng theo hướng chuyển từ "dự báo hiện tượng" sang "cảnh báo tác động", sử dụng các kịch bản rủi ro để hỗ trợ các bộ, ngành và địa phương chủ động xây dựng phương án ứng phó, thay vì chỉ tập trung theo dõi diễn biến của El Niño.

Theo Báo cáo El-Nino và dự báo tác động 2026-2027 - Tổng Cục khí tượng thủy văn