Dùng sai thuốc điều trị loãng xương ở bệnh nhân thận mạn có thể làm gia tăng nguy cơ gãy xương
Ở bệnh nhân bệnh thận mạn, loãng xương không đơn thuần là tình trạng giảm mật độ xương mà còn liên quan đến những rối loạn phức tạp của chuyển hóa khoáng xương và chu chuyển xương. Theo GS.TS Võ Tam, việc xác định đúng cơ chế, giai đoạn bệnh thận và tình trạng chu chuyển xương là điều kiện quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh nguy cơ dùng thuốc không đúng làm gia tăng gãy xương.
Người bệnh thận mạn có loãng xương đối mặt nguy cơ gãy xương cao gấp 4-6 lần
Theo số liệu được GS.TS Võ Tam - Chủ tịch Hội Thấp khớp học TP Huế dẫn lại tại hội nghị, năm 2023 toàn thế giới có gần 800 triệu người mắc bệnh thận mạn, trong đó khoảng một nửa ở châu Á; tại Việt Nam, tỷ lệ mắc khoảng 10-12% dân số, tương đương khoảng 10 triệu người. Trong nhóm bệnh này, rối loạn xương và khoáng xương là biến chứng đáng chú ý, với khoảng 31% bệnh nhân bị loãng xương và nguy cơ gãy xương tăng 4-6 lần so với người không mắc bệnh thận mạn.
Theo GS.TS Võ Tam, vấn đề phức tạp nằm ở chỗ loãng xương trên bệnh nhân bệnh thận mạn không chỉ chịu ảnh hưởng của tuổi, giới, như loãng xương nguyên phát mà còn liên quan trực tiếp đến suy giảm chức năng thận và quá trình điều trị bệnh thận.
Khi chức năng thận suy giảm, phosphat không được đào thải đầy đủ, kéo theo những thay đổi liên quan đến FGF23, vitamin D hoạt động và tuyến cận giáp. Tuy nhiên, bệnh nhân không phải lúc nào cũng có cùng một kiểu rối loạn xương. Có trường hợp chu chuyển xương cao, tăng hủy xương, nhưng cũng có bệnh nhân chu chuyển xương thấp, PTH thấp.
Đây chính là điểm có ý nghĩa quyết định trong điều trị. Nếu một bệnh nhân có chu chuyển xương thấp nhưng tiếp tục được sử dụng thuốc ức chế hủy xương như bisphosphonate, tình trạng xương có thể xấu hơn và nguy cơ gãy xương gia tăng.
Thách thức còn nằm ở khâu chẩn đoán. Ở bệnh nhân bệnh thận mạn, tình trạng canxi hóa mạch máu có thể làm kết quả đo mật độ xương bằng DXA tại cột sống thắt lưng bị sai lệch. Vì vậy, theo báo cáo, trong một số trường hợp có thể ưu tiên đánh giá tại xương quay hoặc sử dụng những phương tiện khác phù hợp.
Sinh thiết xương từng được sử dụng để phân biệt các thể bệnh xương, nhưng khó triển khai thường quy trong thực hành. Từ năm 2017, hướng dẫn quốc tế cho phép ứng dụng DXA kết hợp với các chỉ dấu sinh học nhằm đánh giá tình trạng chu chuyển xương.
Do đó, ngoài chẩn đoán loãng xương, bác sĩ còn cần đánh giá canxi, phospho, PTH, vitamin D và tình trạng chu chuyển xương, qua đó xác định cơ chế gây mất xương ở từng người bệnh.

Từ giai đoạn 3B, điều trị loãng xương cần tính đến chức năng thận và chu chuyển xương
GS.TS Võ Tam nhấn mạnh, điều trị loãng xương ở bệnh nhân bệnh thận mạn không đồng nghĩa với việc cứ loãng xương là bổ sung canxi hoặc sử dụng bisphosphonate. Đặc biệt, ở những bệnh nhân có chu chuyển xương thấp, như bệnh xương bất sản, bisphosphonate là nhóm thuốc cần tránh vì có thể làm tăng nguy cơ gãy xương. Do đó, trước khi lựa chọn thuốc điều trị, bác sĩ cần xác định rõ tình trạng chu chuyển xương của người bệnh.
Canxi cần được sử dụng phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Ở giai đoạn muộn, nếu canxi máu đã cao, tiếp tục bổ sung quá mức có thể thúc đẩy canxi hóa mạch máu. Vitamin D cũng phải được lựa chọn theo mức độ suy thận. Khi bệnh thận đã ở giai đoạn 4-5, khả năng tạo men 1-alpha-hydroxylase suy giảm, vì vậy việc sử dụng vitamin D dạng tự nhiên và vitamin D dạng hoạt động cần được phân biệt.
Bên cạnh điều trị loãng xương, bệnh nhân còn cần kiểm soát rối loạn phosphat và PTH, tức tác động vào nguyên nhân của rối loạn khoáng xương do bệnh thận mạn.
Với bisphosphonate, ở bệnh thận mạn từ giai đoạn 1 đến 3A, việc điều trị về cơ bản có thể tiến hành tương tự người không suy giảm chức năng thận. Tuy nhiên, từ giai đoạn 3B, khi mức lọc cầu thận xuống dưới khoảng 45 ml/phút, việc lựa chọn thuốc phải được cân nhắc kỹ hơn. Đặc biệt ở giai đoạn 4-5, bác sĩ cần xác định bệnh nhân thuộc nhóm chu chuyển xương cao hay thấp trước khi điều trị.
Một lựa chọn được đề cập là denosumab, thuốc không đào thải qua thận và có thể được cân nhắc ở bệnh nhân suy thận tiến triển. Tuy nhiên, GS.TS Võ Tam lưu ý tác dụng phụ quan trọng nhất là hạ canxi máu, có thể rất nghiêm trọng. Vì vậy, trước và sau khi sử dụng thuốc cần đánh giá, bổ sung canxi, vitamin D phù hợp và theo dõi sát các chỉ số cần thiết.



Báo cáo cũng đề cập những hướng điều trị mới như romosozumab - thuốc ức chế sclerostin, cùng các thuốc có tác dụng thúc đẩy tạo xương như những đồng phân của hormone cận giáp. Đây là những “vũ khí” mở rộng khả năng cá thể hóa điều trị tùy theo cơ chế và tình trạng chu chuyển xương.
GS.TS Võ Tam nhấn mạnh, sau khi xác định bệnh nhân có loãng xương, bước tiếp theo không nên chỉ là “chọn một thuốc chống loãng xương”, mà cần trả lời được người bệnh đang có rối loạn khoáng xương gì, chức năng thận ở giai đoạn nào và chu chuyển xương cao hay thấp. Chỉ khi xác định đúng những yếu tố này, bác sĩ mới có thể lựa chọn chiến lược điều trị vừa hiệu quả, vừa hạn chế nguy cơ gãy xương và các biến chứng không mong muốn.
>>> Dự báo năm 2050: Tỷ lệ gãy xương vùng hông tăng vọt hơn 300% và thách thức cho y tế Việt Nam
>>> “Dự trữ sức khỏe” thấp, người cao tuổi dễ gặp biến cố khi nhập viện
>>> 5 ứng dụng AI tối ưu hóa chẩn đoán loãng xương và thoái hóa khớp “của người Việt, cho người Việt”
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

