Canh bạc đắt giá trên mâm cơm: Từ thực phẩm bẩn đến giường bệnh và nỗi lo hủy hoại giống nòi

Gánh nặng bệnh tật: Con số không chỉ là thống kê

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm toàn cầu có khoảng 600 triệu người mắc bệnh do thực phẩm không an toàn và hơn 400.000 ca tử vong. Các tác nhân bao gồm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng và hóa chất độc hại.

Tại Việt Nam, ung thư đang là nguyên nhân tử vong hàng đầu sau tim mạch. Theo TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TPHCM, mỗi năm Việt Nam có hơn 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 người tử vong. Riêng năm 2025, Bệnh viện Ung bướu TPHCM ước tiếp nhận hơn 1 triệu lượt khám, tăng 22% so với năm trước.

Tại các bệnh viện ung bướu, hình ảnh quen thuộc là những bệnh nhi phải điều trị dài ngày, gia đình túc trực bên giường bệnh trong điều kiện thiếu thốn. Những “lớp học đặc biệt” trong bệnh viện cho thấy tuổi thơ của nhiều em gắn liền với truyền dịch và điều trị.

Khi “độc chất” len vào mâm cơm

Theo Bộ Công an, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, cả nước đã phát hiện hơn 4.000 vụ vi phạm về an toàn thực phẩm. Riêng ngày 26/4, lực lượng chức năng tại TPHCM đã triệt phá nhiều vụ việc nghiêm trọng.

Một cơ sở sản xuất mì tươi bị phát hiện sử dụng hàn the và “thủy tinh lỏng”, với sản lượng đưa ra thị trường lên tới hàng chục nghìn tấn. Nếu tính theo khẩu phần tiêu dùng, số lượng này tương đương hàng chục triệu bữa ăn.

Cùng ngày, một đường dây buôn bán thuốc giảm cân chứa chất cấm Sibutramine - đã bị cấm do nguy cơ gây biến chứng tim mạch - cũng bị triệt phá.

Trước đó, dư luận từng chấn động với thông tin hàng trăm tấn thịt heo bệnh lọt vào bếp ăn tập thể, trong đó có cả bữa ăn học đường.

Thực phẩm bẩn gây hại như thế nào?

Giới chuyên gia từ lâu cảnh báo mối liên hệ giữa dinh dưỡng, môi trường sống và bệnh ung thư. Theo các dữ liệu đáng tin cậy, mất an toàn thực phẩm được tính là nguyên nhân của khoảng 30-35% số ca ung thư ở Việt Nam; hút thuốc lá khoảng 30%, yếu tố di truyền chỉ 5-10%.

Dù không phải cứ ăn phải thực phẩm bẩn là mắc bệnh ngay, nhưng rủi ro tích lũy theo thời gian là điều không thể xem nhẹ. Một bữa ăn nhiễm hóa chất có thể chưa gây hậu quả tức thì. Nhưng việc lặp lại trong thời gian dài sẽ tạo gánh nặng lên cơ thể, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, rối loạn chuyển hóa và các bệnh mạn tính.

Trẻ em là nhóm dễ bị tổn thương nhất vì:

• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện
• Khả năng giải độc kém hơn người lớn
  
  

Theo World Health Organization, trẻ dưới 5 tuổi chiếm tỷ lệ tử vong cao trong các ca bệnh liên quan thực phẩm.

Ngoài ra, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và bệnh nhân mạn tính cũng có nguy cơ biến chứng nặng hơn khi tiếp xúc thực phẩm không an toàn.

Các nguy cơ từ thực phẩm không an toàn thường đến từ ba nhóm chính:

1. Hóa chất và phụ gia bị lạm dụng

Một số chất bị cấm hoặc hạn chế như:

• Hàn the (borax): gây độc gan, thận
• Sibutramine: tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ
• Nitrit/nitrat trong thực phẩm bảo quản: có thể chuyển thành nitrosamine - chất liên quan đến ung thư
  
  

Theo International Agency for Research on Cancer, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói) được xếp vào nhóm chất gây ung thư (Group 1), liên quan đến ung thư đại trực tràng khi tiêu thụ thường xuyên.

2. Vi sinh vật gây bệnh

Thực phẩm bảo quản sai cách có thể chứa:

• Salmonella, E. coli, Listeria
• Độc tố vi khuẩn (enterotoxin) gây ngộ độc cấp
  
  

Centers for Disease Control and Prevention cho biết nhiều trường hợp ngộ độc thực phẩm xảy ra ngay cả khi thức ăn “trông vẫn bình thường”.

3. Độc tố tích lũy lâu dài

Một số độc tố không gây bệnh ngay mà tích lũy:

• Aflatoxin (từ nấm mốc trong ngũ cốc, đậu): liên quan ung thư gan
• Kim loại nặng (chì, thủy ngân): ảnh hưởng thần kinh, đặc biệt ở trẻ em
  
  

Đây là lý do nguy cơ từ thực phẩm bẩn âm thầm và khó nhận biết.

Khuyến nghị từ các tổ chức y tế

World Health Organization đưa ra 5 nguyên tắc vàng về an toàn thực phẩm:

• Giữ sạch (rửa tay, vệ sinh dụng cụ)
• Tách biệt thực phẩm sống - chín
• Nấu chín kỹ
• Bảo quản ở nhiệt độ an toàn
• Sử dụng nguyên liệu sạch, có nguồn gốc
  
  

Food and Agriculture Organization cũng nhấn mạnh việc kiểm soát chuỗi cung ứng từ sản xuất đến tiêu dùng là yếu tố then chốt.

Trong bối cảnh rủi ro khó kiểm soát hoàn toàn, các chuyên gia khuyến nghị:

• Ưu tiên thực phẩm tươi, rõ nguồn gốc
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn
• Không tích trữ thực phẩm quá lâu
• Bảo quản đúng cách (nhiệt độ, thời gian)
• Không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bất thường
  
  

Quan trọng nhất: không “đánh cược” sức khỏe bằng sự tiện lợi hoặc giá rẻ.

Thực phẩm là thứ đi vào cơ thể mỗi ngày, còn thuốc là thứ được sử dụng khi cơ thể yếu nhất. Nếu cả hai lĩnh vực này bị chi phối bởi lợi nhuận và thiếu kiểm soát, hậu quả không chỉ dừng ở các vụ án, mà còn âm thầm bào mòn sức khỏe và niềm tin của xã hội.

Cuộc chiến chống thực phẩm bẩn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng, mà cần sự thay đổi từ toàn xã hội - từ sản xuất, phân phối đến lựa chọn tiêu dùng. Bởi đôi khi, cái giá phải trả không nằm ở hiện tại, mà đến sau nhiều năm, trên những giường bệnh.