Viêm tuyến nước bọt: Dấu hiệu nhận biết và cách điều trị
Viêm tuyến nước bọt là tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng xảy ra tại các tuyến sản xuất nước bọt, thường gặp nhất ở tuyến mang tai và tuyến dưới hàm. Bệnh có thể diễn biến cấp tính với đau, sưng đột ngột hoặc tái phát nhiều lần do sỏi, hẹp ống tuyến hay các bệnh lý nền. Nhận biết sớm nguyên nhân và điều trị đúng giúp hạn chế áp xe, nhiễm trùng lan rộng và tái phát.
Vì sao bị viêm tuyến nước bọt?
Ba nhóm nguyên nhân thường gặp gồm nhiễm trùng, tắc nghẽn và các bệnh lý viêm - tự miễn.
Nhiễm trùng: Vi khuẩn có thể đi ngược từ khoang miệng vào ống tuyến nước bọt, đặc biệt khi lượng nước bọt tiết ra giảm. Staphylococcus aureus là một trong những tác nhân vi khuẩn thường gặp. Một số virus, điển hình là virus quai bị, cũng có thể gây viêm tuyến nước bọt.
Tắc nghẽn ống tuyến: Sỏi tuyến nước bọt là nguyên nhân quan trọng, đặc biệt ở tuyến dưới hàm. Khi dòng nước bọt bị cản trở, nước bọt ứ đọng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển và gây viêm. Hẹp ống tuyến, dị vật hoặc chèn ép từ bên ngoài cũng có thể gây tắc nghẽn.
Ngoài ra, tình trạng khô miệng, mất nước, vệ sinh răng miệng kém, sau phẫu thuật hoặc sử dụng một số thuốc làm giảm tiết nước bọt có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Người mắc hội chứng Sjögren, bệnh liên quan IgG4 hoặc từng xạ trị vùng đầu cổ cũng có thể bị viêm tuyến nước bọt.

Triệu chứng viêm tuyến nước bọt
Biểu hiện phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ viêm. Ở thể cấp tính, người bệnh thường xuất hiện sưng và đau một bên vùng tuyến nước bọt, chẳng hạn vùng trước tai, dưới hàm hoặc dưới lưỡi. Tuyến có thể cứng, ấn đau, vùng da bên ngoài đỏ và phù nề. Người bệnh có thể sốt, rét run, mệt mỏi.
Một dấu hiệu đáng chú ý là đau hoặc sưng tăng khi ăn. Nguyên nhân là khi ăn, tuyến được kích thích tiết nhiều nước bọt nhưng dòng chảy qua ống tuyến đang bị cản trở, khiến tuyến sưng và đau hơn. Đây là biểu hiện gợi ý tình trạng tắc nghẽn, chẳng hạn do sỏi tuyến nước bọt.
Trong một số trường hợp, khi bác sĩ kiểm tra và massage tuyến, mủ có thể chảy ra tại miệng ống tuyến. Nếu xuất hiện vùng sưng khu trú, mềm hoặc đau nhiều, cần nghĩ đến khả năng hình thành áp xe.
Viêm tuyến nước bọt mạn tính thường có biểu hiện tái đi tái lại, với các đợt sưng đau, đặc biệt liên quan đến bữa ăn. Nếu tình trạng sưng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc có khối bất thường, người bệnh cần được khám để loại trừ các nguyên nhân khác, trong đó có bệnh lý tuyến nước bọt không do viêm.
Chẩn đoán viêm tuyến nước bọt bằng cách nào?
Bác sĩ thường dựa vào triệu chứng, khám vùng đầu - cổ và kiểm tra miệng, ống tuyến nước bọt. Nếu nghi ngờ sỏi, áp xe hoặc nguyên nhân khác, siêu âm có thể được chỉ định. CT hoặc MRI được cân nhắc trong những trường hợp phức tạp, nghi tắc nghẽn sâu, áp xe hoặc cần phân biệt với khối u.
Nếu có dịch mủ chảy ra từ ống tuyến, bác sĩ có thể lấy mẫu để nuôi cấy, từ đó lựa chọn kháng sinh phù hợp khi cần thiết.
Điều trị viêm tuyến nước bọt như thế nào?
Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân. Với viêm tuyến nước bọt do vi khuẩn, bác sĩ có thể kê kháng sinh, lựa chọn thuốc dựa trên tình trạng lâm sàng và kết quả xét nghiệm khi có. Trường hợp nặng có thể cần điều trị kháng sinh đường tĩnh mạch. Người bệnh không nên tự mua kháng sinh vì không phải trường hợp viêm tuyến nước bọt nào cũng do vi khuẩn.
Bên cạnh thuốc, các biện pháp hỗ trợ thường gồm uống đủ nước, chườm ấm, vệ sinh răng miệng và massage tuyến theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Một số trường hợp có thể sử dụng thực phẩm hoặc chất kích thích tiết nước bọt phù hợp để giúp tăng dòng chảy nước bọt.
Nếu nguyên nhân là sỏi hoặc hẹp ống tuyến, chỉ dùng thuốc có thể không giải quyết được căn nguyên. Bác sĩ có thể cân nhắc lấy sỏi hoặc can thiệp ống tuyến, trong đó nội soi tuyến nước bọt là một phương pháp được sử dụng trong những trường hợp phù hợp. Nếu đã hình thành áp xe, cần dẫn lưu ổ mủ.
Người bệnh nên đi khám sớm nếu sưng đau tăng nhanh, sốt cao, có mủ trong miệng, khó nuốt, khó há miệng hoặc tình trạng không cải thiện. Đặc biệt, khó thở, sưng vùng cổ lan nhanh, yếu/liệt mặt hoặc xuất hiện khối cứng cố định là những dấu hiệu cần được đánh giá khẩn cấp vì có thể liên quan đến biến chứng hoặc bệnh lý nghiêm trọng hơn.
Nhìn chung, viêm tuyến nước bọt có thể điều trị hiệu quả nếu xác định đúng nguyên nhân. Việc duy trì uống đủ nước, vệ sinh răng miệng tốt và xử lý sớm tình trạng tắc nghẽn tuyến nước bọt đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tái phát.
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
