Hotline 24/7
08983-08983

Viêm tinh hoàn sau quai bị: Khi nào mới thực sự ảnh hưởng đến sinh sản?

Đắp lá, đắp vôi chữa quai bị là sai lầm nguy hiểm có thể gây nhiễm trùng huyết và làm tăng nguy cơ teo tinh hoàn. TS.BS Trương Hữu Khanh cảnh báo các sai lầm này, đồng thời làm rõ khi nào biến chứng viêm tinh hoàn mới thực sự đe dọa khả năng sinh sản và hướng dẫn phác đồ xử trí, lịch tiêm vắc-xin chuẩn y khoa.

1. Khi nào viêm tinh hoàn do quai bị mới thực sự đe dọa khả năng sinh sản?

Biến chứng viêm tinh hoàn do quai bị gây ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và nguy cơ vô sinh ở nam giới trong những điều kiện nào? Tỷ lệ bệnh nhân mắc quai bị bị viêm và teo tinh hoàn ở cả hai bên hiện nay có cao và thường gặp không, thưa bác sĩ?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực LCH Truyền nhiễm TPHCM trả lời: Thông thường, khi đề cập đến quai bị, nhiều người sẽ nghĩ ngay đến biến chứng viêm tinh hoàn. Tuy nhiên, biến chứng này chỉ thực sự tác động đến khả năng sinh sản của nam giới khi thỏa mãn đầy đủ các yếu tố sau:

Thứ nhất là về độ tuổi mắc bệnh. Biến chứng viêm tinh hoàn chỉ xảy ra ở nhóm tuổi tiền dậy thì, chuẩn bị dậy thì, lứa tuổi dậy thì hoặc người trưởng thành. Đối với trẻ nhỏ xíu thì bệnh hầu như chưa gây ảnh hưởng đến tinh hoàn.

Thứ hai là việc chẩn đoán và điều trị không đúng cách dẫn đến teo tinh hoàn ở cả hai bên. Để dẫn đến nguy cơ vô sinh, quá trình viêm phải diễn tiến nghiêm trọng, không được can thiệp đúng phác đồ và khiến tinh hoàn teo đi trên cả hai phía.

Do đó, người bệnh và các bậc phụ huynh cần hết sức bình tĩnh để nắm rõ quy trình xử trí đúng đắn: cần làm gì khi mắc quai bị, xử lý thế nào khi bị viêm tinh hoàn và phòng ngừa biến chứng ra sao. Tránh tâm lý hoảng loạn không đáng có ngay khi vừa nghe đến bệnh quai bị hay tình trạng viêm tinh hoàn.

Trước đây, tình trạng này diễn ra khá phổ biến do việc tiêm vắc-xin chưa được áp dụng rộng rãi và người bệnh khi bị viêm thường không điều trị gì do không biết.

Hiện nay, tỷ lệ này đã giảm đi đáng kể nhờ tỷ lệ bao phủ vắc-xin ngày càng cao. Ngay cả trường hợp tiêm chưa đủ liều thì khi mắc bệnh, diễn tiến cũng nhẹ hơn. Tỷ lệ mắc quai bị giảm kéo theo nguy cơ viêm tinh hoàn cũng giảm theo. Bên cạnh đó, nhờ nhận thức y tế nâng cao và người bệnh được can thiệp điều trị kịp thời, nguy cơ teo tinh hoàn ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản đã hạn chế hơn rất nhiều so với trước kia.

2. Viêm hoặc teo một bên tinh hoàn có đồng nghĩa với vô sinh?

Làm thế nào để nhận biết dấu hiệu teo tinh hoàn sau viêm ở bệnh nhân quai bị, và cần chăm sóc, theo dõi như thế nào để hạn chế biến chứng này? Và nếu chỉ bị viêm hoặc teo tinh hoàn một bên sau khi mắc quai bị, khả năng sinh sản của bệnh nhân có bị suy giảm không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Khi có người thân hoặc trẻ em mắc quai bị, trước hết cần đánh giá lứa tuổi của bệnh nhân. Nếu ở độ tuổi tiền dậy thì (khoảng 6 đến 9 tuổi) cho đến người trưởng thành, nguy cơ viêm tinh hoàn hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, người bệnh cần hạn chế vận động mạnh, tránh chạy nhảy. Đối với trẻ lớn và người trưởng thành, nên mặc quần lót ôm vừa vặn để cố định và nâng đỡ vùng bìu, giúp giảm bớt nguy cơ tiến triển biến chứng.

Bên cạnh đó, việc theo dõi các triệu chứng sưng đau ở vùng bìu phải được thực hiện rất sát sao. Ngay khi bệnh nhân than đau vùng bìu, cần đưa đi khám ngay lập tức để bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc corticoid giúp giảm viêm, từ đó giảm thiểu nguy cơ teo tinh hoàn. Sau khi đã xử trí điều trị và tình trạng viêm ổn định, siêu âm là phương pháp duy nhất để đánh giá chính xác tinh hoàn có bị teo hay không.

Việc tổn thương một bên tinh hoàn chắc chắn có thể ảnh hưởng phần nào đến khả năng sinh sản sau này của bệnh nhân. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc 100% người bị teo hoặc tổn thương một bên tinh hoàn đều bị suy giảm chức năng sinh sản hoặc vô sinh. Mức độ tác động hoàn toàn phụ thuộc vào sự bù trừ của bên tinh hoàn còn lại cũng như cơ địa của từng người.

3. "Thời điểm vàng" cần theo dõi biến chứng viêm tinh hoàn sau quai bị

Biến chứng viêm tinh hoàn dễ xảy ra nhất vào giai đoạn nào của bệnh quai bị, và nhóm tuổi nào cần đặc biệt lưu ý?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Biến chứng viêm tinh hoàn thường khởi phát trong khoảng từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 14 hoặc 15 sau khi tuyến mang tai xuất hiện dấu hiệu sưng đau. Do đó, bệnh nhân cần được theo dõi rất sát sao trong suốt khoảng thời gian này và hạn chế tối đa việc vận động mạnh hay chạy nhảy.

Về lứa tuổi, biến chứng này có thể xảy ra ở tất cả các nhóm tuổi từ giai đoạn tiền dậy thì, sau dậy thì cho đến người trưởng thành. Đây là những nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý theo dõi khi mắc quai bị.

4. Đắp lá, đắp vôi chữa quai bị: Sai lầm có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết

Người bệnh cần xử lý như thế nào ngay khi phát hiện triệu chứng sưng đau ở vùng tinh hoàn để giảm thiểu tối đa nguy cơ di chứng? Việc tự áp dụng các mẹo dân gian như đắp lá, đắp vôi để chữa quai bị và viêm tinh hoàn tiềm ẩn những nguy hiểm gì?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Việc đầu tiên là người bệnh cần hạn chế vận động và nghỉ ngơi hoàn toàn. Tiếp theo, phải đi khám ngay tại các cơ sở y tế để bác sĩ chỉ định sử dụng thuốc kháng viêm chuyên dụng (như corticoid). Sau đó, tiếp tục theo dõi sát diễn tiến của bệnh theo hướng dẫn y khoa. Bệnh lý này tuyệt đối không thể tự điều trị tại nhà.

Việc đắp vôi hay các loại lá lên vùng tuyến mang tai đang bị sưng là điều tuyệt đối không được làm. Khi đắp các chất này lên vùng cơ quan đang bị viêm sẽ khiến nhiệt độ tại đó tăng cao, làm gia tăng tình trạng xung huyết. Xung huyết tăng sẽ khiến vùng viêm có nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn, thậm chí dẫn đến áp-xe tuyến mang tai do vi khuẩn và rất dễ gây nhiễm trùng huyết.

Tương tự, đối với vùng tinh hoàn đang bị sưng, việc đắp bất kỳ thứ gì lên cũng sẽ khiến tình trạng sưng viêm trở nên nghiêm trọng hơn. Tốt nhất là không đắp bất kỳ loại lá hay thuốc dân gian nào, người bệnh cần đến bệnh viện để được bác sĩ kê đơn thuốc kháng viêm giúp tình trạng sưng giảm đi an toàn.

5. Tiêm đủ vắc-xin quai bị: "Chìa khóa" phòng ngừa biến chứng viêm tinh hoàn

Vắc-xin quai bị mang lại hiệu quả bảo vệ như thế nào trong việc ngăn ngừa biến chứng viêm tinh hoàn?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Việc tiêm vắc-xin quai bị đủ liều sẽ giúp phòng ngừa bệnh hoàn toàn. Trường hợp tiêm chưa đủ mũi, người bệnh vẫn có thể mắc bệnh nhưng nguy cơ biến chứng cũng như mức độ sưng viêm sẽ giảm đi đáng kể. Do đó, điều quan trọng nhất là phải hoàn thành đủ số mũi tiêm theo khuyến cáo.

Thực tế hiện nay nhiều người dễ bị sót mũi tiêm quai bị là do Chương trình Tiêm chủng mở rộng chỉ có vắc-xin sởi đơn và vắc-xin phối hợp Sởi - Rubella chứ không bao gồm vắc-xin quai bị. Để được bảo vệ, người dân cần tiêm vắc-xin dịch vụ phối hợp 3 trong 1 (Sởi - Quai bị - Rubella) và bắt buộc phải tiêm tối thiểu 2 mũi vắc-xin có thành phần quai bị.

Trong quá trình kết hợp giữa tiêm chủng mở rộng và tiêm chủng dịch vụ, người bệnh có thể phải tiêm đến 3 hoặc 4 mũi vắc-xin có chứa thành phần sởi (do vắc-xin quai bị thường đi kèm với sởi). Tuy nhiên, việc tiêm nhiều mũi sởi như vậy hoàn toàn không gây ảnh hưởng xấu hay tác hại gì cho cơ thể.

Đối với trẻ em, cần chủ động tiêm mũi vắc-xin phối hợp 3 trong 1 (Sởi - Quai bị - Rubella) đầu tiên trong khoảng từ 9 đến 12 tháng tuổi. Sau đó, khi trẻ khoảng 4 tuổi thì tiêm nhắc lại mũi thứ hai để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Đối với người lớn chưa từng mắc quai bị và cũng chưa từng tiêm phòng trước đó, việc hoàn thành 2 mũi vắc-xin phối hợp 3 trong 1 (Sởi - Quai bị - Rubella) sẽ giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả.

Những nam giới từng có tiền sử viêm tinh hoàn do quai bị nên đến các cơ sở y tế chuyên khoa Nam học hoặc Hỗ trợ sinh sản để kiểm tra. Người bệnh sẽ được tiến hành siêu âm tinh hoàn để đánh giá cấu trúc nhu mô và làm xét nghiệm tinh dịch đồ nhằm kiểm tra số lượng, chất lượng tinh trùng. Đây là phương pháp chuyên khoa duy nhất giúp xác định chính xác liệu biến chứng quai bị trước đây có làm giảm khả năng sinh sản của người bệnh hay không.

Thông tin biên tập

Tác giả

Trúc Anh (ghi) - AloBacsi.vn

Tham vấn y khoa

BS Trương Hữu KhanhBS Trương Hữu Khanh
Ngày đăng: 09:15, 21/08/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X