Hotline 24/7
08983-08983

Vì sao vắc xin cúm miễn phí vẫn chưa đủ thuyết phục người cao tuổi đi tiêm?

Miễn phí vắc xin chưa chắc đã khiến người cao tuổi sẵn sàng tiêm phòng cúm. Một nghiên cứu mới công bố trên JAMA Network Open cho thấy quyết định tiêm chủng còn phụ thuộc vào hiệu quả bảo vệ, lo ngại phản ứng phụ, sự thuận tiện của điểm tiêm và mức độ tin tưởng đối với nguồn thông tin.

Gần một nửa người tham gia chưa từng tiêm vắc xin cúm

Nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA Network Open ngày 12/10/2026 đã khảo sát 514 người từ 60 tuổi trở lên tại Bắc Kinh, Trung Quốc, nhằm tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tiêm vắc xin cúm trong bối cảnh vắc xin đã được cung cấp miễn phí.

Khảo sát được thực hiện từ tháng 8 đến tháng 9/2025 tại sáu địa bàn thuộc hai quận Đông Thành và Xương Bình. Tuổi trung vị của người tham gia là 71, trong đó 69,3% là nữ giới.

Đáng chú ý, có 252 người, tương đương 49%, cho biết chưa từng tiêm vắc xin cúm.

Bắc Kinh đã triển khai chính sách tiêm vắc xin cúm miễn phí cho người từ 60 tuổi trở lên từ năm 2007. Tuy nhiên, tỷ lệ bao phủ vắc xin ở nhóm tuổi này vẫn chưa đạt mức mong muốn.

Để tìm hiểu nguyên nhân, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp thử nghiệm lựa chọn rời rạc (discrete choice experiment). Người tham gia được yêu cầu lựa chọn giữa những phương án tiêm chủng giả định có đặc điểm khác nhau hoặc quyết định không tiêm.

Các yếu tố được đưa vào đánh giá gồm hiệu quả vắc xin, nguy cơ phản ứng phụ nhẹ, địa điểm và thời gian tiêm, phương thức nhắc lịch, nguồn cung cấp thông tin và nội dung truyền thông.

Hiệu quả bảo vệ và phản ứng phụ ảnh hưởng lớn đến quyết định tiêm

Kết quả cho thấy hiệu quả bảo vệ là một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với người cao tuổi.

Theo mô hình ước tính của nghiên cứu, khi hiệu quả vắc xin trong tình huống giả định tăng từ 20% lên 80%, xác suất lựa chọn tiêm tăng 30,74 điểm phần trăm.

Ngược lại, lo ngại về phản ứng phụ có thể khiến người tham gia ít sẵn sàng tiêm hơn. Khi nguy cơ phản ứng nhẹ được giả định giảm từ 20% xuống 5%, xác suất lựa chọn tiêm tăng 19,96 điểm phần trăm.

Các phản ứng nhẹ được đề cập trong khảo sát bao gồm những biểu hiện ngắn hạn như đau tại vị trí tiêm.

Đây là những thay đổi về xác suất lựa chọn do mô hình thống kê ước tính, không phải mức tăng tỷ lệ tiêm chủng được quan sát ngoài thực tế.

Nghiên cứu cũng phát hiện sự khác biệt đáng chú ý giữa người đã từng tiêm và người chưa từng tiêm vắc xin cúm.

Nhóm chưa từng tiêm có xu hướng lựa chọn không tiêm nhiều hơn, nhạy cảm hơn với nguy cơ phản ứng phụ và ít thay đổi quyết định khi hiệu quả bảo vệ của vắc xin tăng lên.

Kết quả này gợi ý rằng việc chỉ nhấn mạnh lợi ích phòng bệnh có thể chưa đủ để thuyết phục những người chưa từng tiêm chủng.

Điểm tiêm gần nhà, cuộc gọi nhắc lịch và nguồn thông tin đáng tin cậy

Ngoài đặc điểm của vắc xin, cách tổ chức dịch vụ tiêm chủng cũng ảnh hưởng đến lựa chọn của người cao tuổi.

Người tham gia có xu hướng ưu tiên các cơ sở tiêm chủng tại cộng đồng hơn bệnh viện đa khoa hoặc bệnh viện tư nhân trong những phương án được khảo sát.

Về cách tiếp cận thông tin, cuộc gọi điện thoại nhắc lịch được đánh giá tích cực hơn hình thức truyền thông bằng áp phích. Thông tin từ cơ quan nhà nước hoặc tổ chức cộng đồng cũng được ưu tiên hơn thông tin từ mạng xã hội.

Một kết quả khác là thông điệp nhấn mạnh việc tiêm vắc xin giúp bảo vệ người thân trong gia đình có sức thuyết phục cao hơn thông điệp chỉ tập trung vào lợi ích phòng bệnh cho cá nhân.

Những phát hiện này cho thấy quyết định tiêm chủng không đơn thuần là cân nhắc chi phí. Sự thuận tiện, cách truyền đạt thông tin và niềm tin đối với đơn vị tổ chức đều có thể ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng tiêm vắc xin.

Muốn tăng tỷ lệ tiêm chủng, cần nhiều hơn chính sách miễn phí

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả cho rằng các chương trình tiêm vắc xin cúm dành cho người cao tuổi cần kết hợp nhiều giải pháp thay vì chỉ tập trung giảm chi phí.

Trong đó, việc cung cấp thông tin rõ ràng về hiệu quả bảo vệ và các phản ứng phụ thường gặp có thể giúp người dân hiểu đúng hơn về lợi ích, nguy cơ của tiêm chủng.

Bên cạnh đó, tổ chức điểm tiêm thuận tiện tại cộng đồng, chủ động nhắc lịch qua điện thoại và tăng cường truyền thông từ những nguồn đáng tin cậy có thể góp phần cải thiện mức độ chấp nhận vắc xin.

Đặc biệt, nhóm chưa từng tiêm vắc xin cúm có thể cần cách tiếp cận riêng, chú trọng giải đáp những lo ngại về an toàn thay vì chỉ lặp lại thông điệp khuyến khích tiêm chủng.

Tuy nhiên, nghiên cứu có một số giới hạn. Mẫu khảo sát được tuyển chọn thuận tiện tại hai quận của Bắc Kinh, không đại diện cho toàn bộ người cao tuổi Trung Quốc. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ghi nhận lựa chọn trong các tình huống giả định, chưa theo dõi việc người tham gia có thực sự đi tiêm hay không.

Vì vậy, kết quả chưa thể áp dụng trực tiếp để dự đoán hành vi tiêm vắc xin của người cao tuổi Việt Nam.

Dù vậy, nghiên cứu đặt ra một vấn đề đáng quan tâm đối với hoạt động y tế dự phòng: giảm rào cản tài chính là cần thiết, nhưng để người cao tuổi chủ động tiêm phòng cúm, chương trình tiêm chủng còn phải giải quyết được những lo ngại về an toàn, xây dựng niềm tin và tạo điều kiện tiếp cận thuận tiện.

 

Thông tin biên tập

Tác giả

Nguồn: JAMA Network Open
Ngày đăng: 08:11, 14/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X