Vắc xin HPV: Khi nào nên tiêm, tiêm cho ai và hiệu quả ra sao?

1. Nhiễm HPV có đồng nghĩa với bị ung thư cổ tử cung?

HPV thực sự nguy hiểm như thế nào và vì sao việc tiêm ngừa lại là biện pháp quan trọng để chủ động phòng ngừa, bảo vệ sức khỏe, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên - Bệnh viện Từ Dũ, TPHCM trả lời:

Khi nhắc đến bệnh lý ung thư, một trong những loại phổ biến nhất ở nữ giới chính là ung thư cổ tử cung. Nguyên nhân gây bệnh đã được xác định rõ là do virus HPV.

Điểm khác biệt là ung thư cổ tử cung là một trong số ít loại ung thư có vắc xin phòng ngừa. Đây là lợi thế rất lớn để phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe. Hiện nay đã ghi nhận hàng trăm type HPV khác nhau, trong đó type 16 và 18 là hai type nguy hiểm nhất, chiếm phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung, bên cạnh khoảng 12-15 type nguy cơ cao khác.

Cần lưu ý, nhiễm HPV không đồng nghĩa với việc bị ung thư cổ tử cung, nhưng nếu nhiễm dai dẳng, kéo dài thì nguy cơ cao sẽ phát triển thành ung thư. Vì vậy, phát hiện sớm tình trạng nhiễm HPV và chủ động tiêm phòng là rất quan trọng.

2. Những ai nên tiêm vắc xin HPV?

Ung thư cổ tử cung là một trong số ít ung thư có vắc xin phòng ngừa. Vậy cụ thể, những nhóm đối tượng nào cần tiêm vắc xin HPV, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Hiện nay, vắc xin HPV có nhiều loại, ngừa từ 2 đến 9 type virus khác nhau. Loại vắc xin cửu giá phòng ngừa được 9 type đã chứng minh hiệu quả trên 90% trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, độ tuổi tiêm tối ưu là từ 9- 26 tuổi. Gần đây, độ tuổi được phép tiêm đã mở rộng đến 45 tuổi. Tuy nhiên, phụ nữ từ 26-45 tuổi cần được thăm khám phụ khoa trước khi tiêm để loại trừ nguy cơ đã mắc bệnh.

Với nam giới, nhiều quốc gia như Úc đã đưa vắc xin HPV vào chương trình tiêm chủng mở rộng cho cả bé trai và bé gái. HPV không chỉ gây ung thư cổ tử cung ở nữ mà còn liên quan đến ung thư dương vật, hậu môn, hầu họng… Tỷ lệ nhiễm HPV ở nam giới thậm chí còn cao hơn nữ giới. 

Do đó, tiêm phòng cho cả hai giới giúp tăng độ bao phủ miễn dịch cộng đồng, tiến tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung toàn cầu.

3. Nên chọn loại vắc xin HPV nhị giá, tứ giá hay cửu giá?

Hiện nay có nhiều loại vắc xin HPV như nhị giá, tứ giá, cửu giá. Vậy nên chọn loại nào? Loại nào tốt nhất và khác nhau ra sao, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Hai type HPV 16 và 18 chiếm khoảng 70% các trường hợp ung thư cổ tử cung, do đó tất cả các loại vắc xin HPV đều nhắm đến phòng ngừa 2 type này.

- Vắc xin nhị giá: ngừa được 2 type 16, 18.

- Vắc xin tứ giá: ngoài ngừa type 16, 18 còn ngừa thêm HPV 6, 11 - gây mụn cóc sinh dục (sùi mào gà). Đây là bệnh lành tính nhưng dai dẳng, dễ tái phát, gây khó chịu.

- Vắc xin cửu giá: ngừa được 9 type, trong đó có 7 type gây ung thư và 2 type gây sùi mào gà. Hiệu quả bảo vệ trên 90%.

Việc chọn loại vắc xin nào phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và tư vấn của bác sĩ.

Nếu có điều kiện, nên tiêm cửu giá để được bảo vệ rộng nhất. Tuy nhiên, nhị giá hoặc tứ giá cũng rất hiệu quả trong phòng bệnh.

4. Lịch tiêm vắc xin HPV như thế nào?

Độ tuổi tiêm HPV có thể từ 9 đến 45 tuổi. Vậy lịch tiêm và khoảng cách giữa các mũi có khác nhau giữa trẻ em và người trưởng thành không?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Lịch tiêm sẽ phụ thuộc vào loại vắc xin và độ tuổi:

- Dưới 14 tuổi: chỉ cần tiêm 2 mũi.

- Từ 14 tuổi trở lên: tiêm 3 mũi theo phác đồ từng loại vắc xin.

Hiện nay, một số quốc gia đang thử nghiệm chỉ tiêm 1 mũi để tăng độ bao phủ, nhưng điều này mới trong giai đoạn nghiên cứu, chưa được khuyến cáo chính thức. Tại Việt Nam, Bộ Y tế vẫn áp dụng phác đồ 2 hoặc 3 mũi như trên.

5. Nếu đã quan hệ tình dục, việc tiêm vắc xin HPV có còn ý nghĩa?

Một thắc mắc phổ biến là: nếu đã quan hệ tình dục rồi thì việc tiêm vắc xin HPV còn ý nghĩa nữa không, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Khi nhiễm HPV, thường chỉ nhiễm 1 hoặc 2 type, hiếm khi nhiễm nhiều hơn cùng lúc. Trong khi có tới hơn 14 type HPV nguy cơ cao khác nhau. Nghĩa là dù đã nhiễm, việc tiêm vắc xin vẫn còn khả năng bảo vệ khỏi các type khác.

Kháng thể do nhiễm tự nhiên không bền vững bằng kháng thể tạo ra nhờ vắc xin. Vì vậy, tiêm phòng vẫn có lợi ngay cả khi đã từng quan hệ tình dục hoặc từng nhiễm HPV.

6. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú có tiêm được không?

Nhiều chị em đã quan hệ tình dục, đã có con, đang mang thai hoặc cho con bú thường băn khoăn: trong những trường hợp này có nên tiêm vắc xin HPV không? Và trước khi tiêm có cần làm xét nghiệm gì hay không, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Trước khi tiêm vắc xin HPV không cần xét nghiệm HPV. Xét nghiệm HPV chỉ thực hiện khi tầm soát ung thư cổ tử cung, chứ không phải là điều kiện để được tiêm vắc xin.

Phụ nữ mang thai là đối tượng nhạy cảm. Các loại vắc xin trước khi được đưa ra thị trường đều trải qua nghiên cứu lâm sàng nghiêm ngặt, tuy nhiên không có nghiên cứu nào tiến hành trực tiếp trên phụ nữ mang thai vì lý do an toàn. Do đó, không khuyến cáo tiêm vắc xin HPV trong thai kỳ. 

Nếu tiêm mà sau đó mới phát hiện có thai, thai phụ cũng không nên quá lo lắng vì cho đến nay, chưa ghi nhận vắc xin HPV gây dị tật thai.

Trong giai đoạn cho con bú, vắc xin HPV không chống chỉ định. Tuy nhiên, cơ thể cần khỏe mạnh trước khi tiêm. 

Ví dụ, ngay sau sinh hoặc hậu sản còn mệt, thiếu máu, chưa hồi phục thì nên trì hoãn việc tiêm. Sau 6 tuần hậu sản, khi sức khỏe ổn định, phụ nữ có thể tiêm ngừa HPV bình thường.

7. Nếu đã tiêm vắc xin HPV nhị giá hoặc tứ giá thì có nên tiêm bổ sung vắc xin cửu giá?

Hiện có nhiều loại vắc xin HPV như nhị giá, tứ giá, cửu giá. Nếu trước đây đã tiêm nhị giá hoặc tứ giá, nay có vắc xin cửu giá thì có nên tiêm bổ sung không? Nếu tiêm thì phác đồ thế nào, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Trước đây, chúng ta chỉ có 2 lựa chọn: nhị giá và tứ giá. Hiệu quả phòng ngừa ung thư cổ tử cung của hai loại này tương đương nhau. Gần đây, vắc xin cửu giá ra đời, phòng ngừa được thêm nhiều type HPV, nâng hiệu quả bảo vệ lên trên 90%.

Nếu đã tiêm đủ liệu trình nhị giá hoặc tứ giá, việc tiêm bổ sung cửu giá không bắt buộc. Vì lúc này cơ thể đã có miễn dịch phòng ngừa khoảng 70- 80%. Tiêm thêm cửu giá có thể giúp mở rộng phạm vi bảo vệ với các type mà vắc xin cũ chưa bao phủ, nhưng lợi ích tăng thêm không nhiều.

Yếu tố cần cân nhắc chính là chi phí. Nhiều quốc gia hiện nay cũng chưa khuyến cáo tiêm bổ sung cửu giá, mà để tùy vào quyết định cá nhân.

8. Muốn tiêm bổ sung cứu giá thì có thể tiêm 1 mũi hay phải tiêm đủ cả phác đồ?

Nếu trước đây đã tiêm nhị giá hoặc tứ giá, nay muốn tiêm cửu giá thì có thể tiêm 1 mũi bổ sung hay phải tiêm đủ cả phác đồ (2 hoặc 3 mũi), thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Hiện chưa có khuyến cáo chính thức về việc tiêm bổ sung cửu giá sau khi đã hoàn thành liệu trình nhị giá hoặc tứ giá. Nếu bắt đầu một liệu trình mới, thì nên tuân thủ đúng phác đồ (2 mũi nếu dưới 14 tuổi, 3 mũi nếu từ 14 tuổi trở lên).

9. Tác dụng phụ thường gặp sau khi tiêm vắc xin HPV?

Khi tiêm vắc xin HPV, tác dụng phụ thường gặp là gì? Có nguy hiểm không và cần xử trí thế nào?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Tác dụng phụ sau tiêm HPV tương tự các loại vắc xin khác như đau, sưng nhẹ tại chỗ tiêm. Một số trường hợp có thể sốt nhẹ, mệt mỏi, nhức mỏi cơ thể.

Đây đều là phản ứng thoáng qua, thường tự hết sau 24- 48 giờ. Nếu cần, có thể dùng thuốc hạ sốt hoặc giảm đau thông thường. Cho đến nay, chưa ghi nhận biến chứng nghiêm trọng liên quan đến vắc xin HPV.

10. Tiêm vắc xin HPV lúc nhỏ, khi lớn có cần tiêm nhắc lại?

Nếu tiêm HPV từ khi còn nhỏ (khoảng 9 tuổi) thì khi trưởng thành có cần tiêm nhắc lại để duy trì hiệu quả bảo vệ không, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

Theo các nghiên cứu hiện nay, nếu đã tiêm đủ liệu trình theo phác đồ, không cần tiêm nhắc lại. Hiệu giá kháng thể vẫn duy trì đủ để bảo vệ trong thời gian dài.

11. Vì sao nên tiêm ngừa HPV?

Xin bác sĩ gửi lời khuyên đến các bậc phụ huynh và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản: vì sao chúng ta nên tiêm ngừa HPV?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời:

HPV là loại virus nguy hiểm, gây ung thư cổ tử cung - một trong những ung thư có tỷ lệ tử vong hàng đầu ở phụ nữ. May mắn là chúng ta đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả.

Khi đã có phương pháp bảo vệ an toàn, hiệu quả, chúng ta nên chủ động tiêm ngừa HPV để bảo vệ bản thân, gia đình và tương lai con em mình khỏi ung thư cổ tử cung.