Trẻ hay cãi lời, nổi nóng có phải chỉ là "tuổi bướng bỉnh"?

Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ cãi lời, chống đối là chuyện bình thường của tuổi lớn. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo một số trường hợp có thể là dấu hiệu của rối loạn bướng bỉnh chống đối - một vấn đề tâm lý cần được phát hiện và can thiệp sớm.

Theo BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, thời gian gần đây số trẻ đến khám vì các hành vi chống đối, khó kiểm soát cảm xúc có xu hướng gia tăng. Trung bình mỗi tháng, khoa tiếp nhận hơn 100 trường hợp liên quan đến tình trạng này.

Rối loạn bướng bỉnh chống đối (Oppositional Defiant Disorder - ODD) là một dạng rối loạn hành vi và cảm xúc thường khởi phát từ sớm, chủ yếu trước 8 tuổi. Trẻ thường xuyên cáu gắt, dễ nổi nóng, cãi lời, chống đối người lớn và gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc. Những hành vi này không chỉ xuất hiện ở nhà mà có thể kéo dài sang môi trường học tập và các mối quan hệ xã hội khác.

Theo bác sĩ Sang, một trong những nguyên nhân đáng lo ngại hiện nay là việc trẻ được nuông chiều quá mức. Nhiều phụ huynh có thói quen đáp ứng ngay mọi đòi hỏi của con, từ đồ chơi, điện thoại đến các nhu cầu sinh hoạt hằng ngày. Khi trẻ ăn vạ hoặc phản ứng tiêu cực, người lớn thường chọn cách nhượng bộ thay vì thiết lập giới hạn phù hợp.

Lâu dần, trẻ hình thành thói quen muốn gì được nấy. Khi không được đáp ứng, trẻ có thể phản ứng ngày càng dữ dội hơn như bỏ học, đập phá đồ đạc, đe dọa làm hại bản thân hoặc gây áp lực tâm lý cho gia đình. Ở tuổi lớn hơn, nguy cơ sa vào game, cờ bạc, chất kích thích hoặc các hành vi lệch chuẩn khác cũng tăng lên.

Điều đáng nói là không ít phụ huynh vẫn tin rằng "lớn lên sẽ tự ngoan". Tuy nhiên, việc chờ đợi có thể khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Nhiều gia đình chỉ đưa con đi khám khi đã rơi vào tình trạng kiệt sức, bất lực vì không còn kiểm soát được hành vi của trẻ.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu không được can thiệp kịp thời, trẻ mắc rối loạn bướng bỉnh chống đối có nguy cơ phát triển các hành vi hung hăng, thiếu kỷ luật, khó hòa nhập xã hội, thậm chí dẫn đến rối loạn nhân cách hoặc vi phạm pháp luật khi trưởng thành.

Tuy vậy, không phải mọi trường hợp trẻ bướng bỉnh, cãi lời đều là bệnh lý. Một số thay đổi về tính cách có thể xuất hiện trong các giai đoạn phát triển hoặc tuổi dậy thì. Vì vậy, khi nhận thấy trẻ thường xuyên có biểu hiện chống đối, nóng nảy, khó kiểm soát cảm xúc hoặc ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt, phụ huynh nên đưa trẻ đến các cơ sở chuyên khoa tâm lý để được đánh giá và tư vấn chính xác.

Phát hiện sớm, đồng hành đúng cách và thiết lập giới hạn phù hợp là chìa khóa giúp trẻ vượt qua những khó khăn về cảm xúc và hành vi, tránh những hệ lụy lâu dài cho tương lai.