Trẻ chán ăn: Khi nào cần điều trị Đông - Tây y kết hợp?
Chán ăn ở trẻ không phải là một bệnh đơn độc mà có thể liên quan đến dinh dưỡng, tiêu hóa, tâm lý, hành vi ăn uống hoặc bệnh lý đi kèm. Theo ThS.BS.CK1.BSNT Đỗ Thanh Sang - Phòng khám Nhi khoa Y học Cổ truyền, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (cơ sở 3), trẻ cần được đánh giá toàn diện trước khi lựa chọn phương pháp điều trị bằng y học hiện đại, y học cổ truyền hoặc phối hợp cả hai.
Không phải trẻ chán ăn nào cũng cần bổ sung vi chất
Theo ThS.BS.CK1.BSNT Đỗ Thanh Sang, khi trẻ chán ăn, bác sĩ cần khai thác bệnh sử, theo dõi biểu đồ tăng trưởng, đánh giá khẩu phần, tình trạng tiêu hóa, giấc ngủ, tâm lý và hành vi ăn uống. Các bệnh lý kèm theo cũng cần được tìm kiếm khi trẻ xuất hiện dấu hiệu gợi ý.
Một trong những yếu tố cần lưu ý là tình trạng thiếu vi chất. Kẽm có vai trò đối với vị giác, miễn dịch và tăng trưởng. Khi thiếu kẽm, trẻ có thể giảm cảm nhận vị giác, từ đó ảnh hưởng đến cảm giác ngon miệng.
Tuy nhiên, không phải trẻ chán ăn nào cũng thiếu kẽm. Việc xét nghiệm và bổ sung vi chất chỉ nên thực hiện khi có chỉ định lâm sàng hoặc trẻ thuộc nhóm nguy cơ thiếu hụt. Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ bổ sung kéo dài hoặc sử dụng liều cao khi chưa được đánh giá. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc kiểm tra tình trạng thiếu sắt, vitamin D hoặc những thiếu hụt dinh dưỡng khác nếu trẻ có biểu hiện phù hợp.
Các rối loạn tiêu hóa như táo bón, đầy bụng, trào ngược hoặc tiêu chảy kéo dài cũng có thể khiến trẻ giảm hứng thú với thức ăn. Probiotics có thể hữu ích trong một số tình trạng tiêu hóa cụ thể, nhưng không phải biện pháp điều trị chán ăn thường quy cho mọi trẻ.
Bên cạnh nguyên nhân bệnh lý, chế độ nuôi dưỡng chưa hợp lý cũng thường gặp. Trẻ ăn vặt liên tục, dùng nhiều bánh kẹo, nước ngọt hoặc uống sữa sát bữa chính sẽ khó cảm thấy đói khi đến giờ ăn.
Khẩu phần quá lớn, bữa ăn kéo dài, ép ăn hoặc cho trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại, tivi cũng có thể hình thành những hành vi ăn uống không thuận lợi. Vì vậy, cha mẹ cần xây dựng giờ ăn tương đối ổn định, chuẩn bị lượng thức ăn phù hợp với lứa tuổi, đa dạng thực phẩm và tôn trọng tín hiệu đói, no của trẻ.

Điều trị y học cổ truyền cần dựa trên từng thể bệnh
Trong y học cổ truyền, chán ăn kéo dài ở trẻ thường được xếp vào phạm vi chứng “Yếm thực”. Trẻ nhỏ có đặc điểm “Tỳ thường bất túc”, nghĩa là chức năng vận hóa còn non yếu, dễ bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn uống không điều độ, bệnh kéo dài hoặc cơ địa hư yếu.
ThS.BS.CK1.BSNT Đỗ Thanh Sang cho biết, một nguyên tắc được đề cập trong điều trị là “Tỳ bất tại bổ nhi tại vận”. Điều này có nghĩa, điều trị không chỉ tập trung bồi bổ mà còn phải khôi phục khả năng tiếp nhận, vận chuyển và chuyển hóa thức ăn của Tỳ Vị.
Việc lựa chọn phương pháp hoặc bài thuốc phải dựa trên biện chứng thể bệnh cụ thể. Trong đó, ba thể bệnh thường được xem xét gồm:
- Tỳ thất kiện vận: Trẻ ăn ít, không ngon miệng, bụng có thể đầy nhẹ nhưng thể trạng và tinh thần nhìn chung vẫn tương đối bình thường. Pháp điều trị là tỉnh Tỳ, trợ vận, hòa Vị.
- Tỳ Vị khí hư: Trẻ chán ăn kéo dài, mệt mỏi, sắc mặt kém tươi, chậm tăng cân, đi ngoài phân lỏng hoặc thức ăn tiêu hóa kém. Hướng điều trị là bổ khí, kiện Tỳ, hòa Vị.
- Tỳ Vị âm hư: Trẻ ăn ít, khô miệng, thích uống nước, đại tiện khô, có thể nóng lòng bàn tay, bàn chân; lưỡi đỏ, ít rêu hoặc rêu bong. Pháp điều trị là tư âm, dưỡng Vị, sinh tân.
Tùy từng thể bệnh, bác sĩ y học cổ truyền có thể lựa chọn các vị thuốc và bài thuốc phù hợp, sau đó gia giảm theo tình trạng của trẻ. Cha mẹ không nên tự mua hoặc phối hợp các vị thuốc dựa trên triệu chứng mô tả, bởi trẻ cần được khám và biện chứng trước khi sử dụng.

Phối hợp điều trị và chăm sóc trẻ tại nhà
Trong thực hành, y học hiện đại và y học cổ truyền có thể được phối hợp dựa trên tình trạng cụ thể. Y học hiện đại tập trung xác định nguyên nhân, đánh giá tăng trưởng, khẩu phần, bệnh lý tiêu hóa, tình trạng vi chất cùng các yếu tố tâm lý và hành vi. Y học cổ truyền đánh giá thể bệnh, tình trạng Tỳ Vị và những triệu chứng toàn thân để lựa chọn phương pháp phù hợp.
Để cải thiện việc ăn uống, y học hiện đại chú trọng điều chỉnh lịch ăn, lượng thức ăn, môi trường bữa ăn và xử trí bệnh lý đi kèm. Y học cổ truyền có thể sử dụng thuốc hoặc các phương pháp không dùng thuốc phù hợp với thể bệnh và độ tuổi.
Hiệu quả điều trị cần được theo dõi theo thời gian, không chỉ dựa vào việc trẻ ăn nhiều hơn trong vài ngày. Những chỉ số quan trọng gồm cân nặng, chiều cao, tốc độ tăng trưởng, lượng thức ăn, triệu chứng tiêu hóa, mức độ thèm ăn, đại tiện, giấc ngủ và tinh thần của trẻ.
Tại nhà, cha mẹ nên duy trì ba bữa chính cùng các bữa phụ hợp lý, hạn chế ăn vặt sát bữa. Nước ngọt, bánh kẹo, thức ăn nhanh và lượng sữa quá nhiều cũng cần được kiểm soát nếu làm trẻ no trước bữa chính.
Khẩu phần nên ưu tiên thực phẩm giàu đạm và vi chất tự nhiên như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, hạt, rau và trái cây phù hợp với độ tuổi. Trong bữa ăn, không nên ép trẻ, la mắng, dọa nạt hoặc cố kéo dài thời gian ăn. Điện thoại, máy tính bảng và tivi cũng nên được hạn chế để trẻ tập trung nhận biết cảm giác đói, no.
Theo ThS.BS.CK1.BSNT Đỗ Thanh Sang, trẻ cần được đưa đi khám nếu chán ăn kéo dài kèm sụt cân hoặc không tăng cân; nôn nhiều; đau bụng kéo dài; tiêu chảy hoặc táo bón nặng; sốt; khó nuốt; mệt lả; có dấu hiệu mất nước hoặc những biểu hiện bất thường khác. Thăm khám sớm giúp phát hiện và loại trừ những nguyên nhân bệnh lý liên quan, từ đó lựa chọn cách can thiệp phù hợp cho từng trẻ.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
