'Tình yêu từ cha mẹ giúp trẻ phát triển trí thông minh'

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu, Trưởng khoa Dinh dưỡng Viện Nhi Đồng 2:

Mến chào độc giả VnExpress.net!

Để trẻ có thể phát triển trí não toàn diện, trẻ cần có một sức khỏe tốt và một chế độ dinh dưỡng cân đối. Bên cạnh đó, trẻ cần được giáo dục và có một môi trường sinh hoạt lành mạnh, giúp kích thích trí não phát triển. Trẻ phải nhận được các nhóm chất dinh dưỡng cơ bản để phát triển thể chất, cũng như các chất dinh dưỡng giúp tăng trưởng não và hệ miễn dịch tốt trong chế độ ăn hàng ngày.

- Thưa chuyên gia tâm lý, vì sao mọi người đều bảo là lòng yêu thương có tác động lớn đến sự phát triển trí não của trẻ, Tiến sĩ có thể giải thích thêm giúp tôi? (Trương Ngọc Yến, 29 tuổi)

- TS tâm lý Nguyễn Minh Anh:

Xin chào độc giả VnExpress!

Tình yêu thương tạo ra sự kích thích tối ưu nhất cho sự phát triển của trẻ. Bạn hãy hình dung trẻ con rất có khả năng làm tất cả mọi thứ. Nhưng nếu cha mẹ không yêu thương, không khuyến khích thì trẻ cũng không thể thành công được.

Trái lại, nếu yêu thương và quan tâm, cha mẹ sẽ làm cho trẻ cảm thấy được động viên và cảm thấy tin tưởng vào chính mình. Sự động viên này cũng làm cho các mặt liên quan tới trí não của trẻ phát triển, ví dụ như: trí thông minh, vận động, cảm xúc, giao tiếp. 

- Thưa các chuyên gia cho em hỏi sự thông minh có di truyền không, chế độ dinh dưỡng có giúp con người trở nên thông minh hơn không? (Nguyễn Quốc An, 61 tuổi, Vĩnh Thành, Chợ Lách, Bến Tre)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào An!

Di truyền đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển trí thông minh của trẻ, nhưng phần quan trọng hơn lại là chế độ dinh dưỡng và cách giáo dục. Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp phát huy tối ưu tiềm năng di truyền về trí thông minh ở mỗi em bé.

Chế độ sinh hoạt, giáo dục giúp cho não phát triển tốt và hình thành nên những phản xạ. Đó là cơ sở cho việc hình thành và phát triển trí thông minh. Điều này cực kỳ quan trọng trong giai đoạn não đang phát triển, nghĩa là giai đoạn vàng.

BS Nguyễn Thị Thu Hậu, Trưởng khoa Dinh dưỡng Viện Nhi Đồng 2.

- Trẻ lười ăn, uống sữa ít nhưng vẫn khỏe và vui chơi bình thường, vậy làm thế nào để trẻ phát triển trí thông minh, có loại thuốc nào để hỗ trợ bổ sung DHA không? Xin cảm ơn bác sĩ? (tran thi dung, 27 tuổi)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào em!

Mỗi trẻ có nhu cầu dinh dưỡng cũng như khả năng tiêu hóa hấp thu các chất dinh dưỡng khác nhau. Do đó, khi đánh giá tăng trưởng của trẻ, chế độ ăn giống như yêu cầu của lứa tuổi chỉ là một phần, phần quan trọng là tốc độ tăng trưởng của trẻ có đạt yêu cầu hay không. Nếu trẻ tăng trưởng tốt, khỏe mạnh, vui chơi bình thường, nghĩa là chế độ ăn đã đáp ứng nhu cầu.

Tuy nhiên, trong giai đoạn não đang phát triển, chúng ta nên chú ý cung cấp những dưỡng chất hỗ trợ sự phát triển của não bộ như DHA, AA, các axit béo thiết yếu, choline, các vi chất...

Nếu bé ít uống sữa, bạn ưu tiên chọn những loại sữa có bổ sung DHA và các dưỡng chất bổ não đúng hàm lượng, phần canxi và khoáng chất có thể bổ sung qua chế độ ăn thông thường và các chế phẩm sữa khác.

- Thưa TS tâm lý Nguyễn Minh Anh con trai tôi năm nay 5 tuổi nhưng mà tôi thấy từ ngày có em đến giờ cháu nó có biểu hiện thay đổi tâm lý khác hẳn. Cháu lỳ hơn, hay lừa đánh em nhưng nhiều lúc cũng tỏ ra quan tâm đến em. Xin cho tôi lời khuyên ạ! (Nguyễn Thị Huế, 31 tuổi, Số 4/2A Bạch Đằng - Hạ Lý - Hồng Bàng - Hải Phòng)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Việc xuất hiện trẻ thứ hai trong gia đình luôn tạo ra tác động tâm lý lớn đến trẻ thứ nhất. Một trong những lý do là cha mẹ phải chia sẻ thời gian cho cả hai trẻ. Theo tâm lý thông thường, trẻ nào cũng muốn được quan tâm nhiều. Sự quan tâm này cần xuyên suốt trong cả quá trình phát triển của trẻ. Những hành động của bé mà bạn đề cập thực ra là những biểu hiện bình thường. 

Một số giải pháp mà bạn có thể thực hiện như sau: ngoài việc chăm sóc bé nhỏ, mẹ hãy quan tâm đến bé lớn mỗi ngày (hỏi con làm gì, ăn gì ở trường, cô dạy con những gì, chơi với bạn những trò gì...), tạo điều kiện cho bé giúp mẹ trong việc chăm sóc em (gấp khăn, xếp tã, phân loại vớ...), đọc những câu chuyện về tình anh em cho bé nghe trước khi đi ngủ.

Chúc hai bé nhà bạn luôn yêu thương nhau.

- Chào bác sĩ, con trai em được 34 tháng tuổi, nặng 14kg, cao 94cm, em phải làm gì để bé có chiều cao tốt hơn ạ? Ba bé cao 75cm, mẹ cao 48cm, như vậy có ảnh hưởng đến chiều cao của bé không ạ?(mọi người hay đùa là mẹ lùn thế thì con cao thế nào được).

Bé đã gần 3 tuổi rất hiếu động và ưa khám phá, thường xuyên đặt câu hỏi với mẹ và bắt mẹ phải trả lời bằng được, nếu trả lời không đúng ý của cháu là cháu cãi lại, bảo là mẹ sai rồi, mẹ phải nói thế này thế này này, cái gì bé không biết thì khi mẹ giải thích là bé rất chú ý lắng nghe...

Vậy bác sĩ cho em hỏi em cần và nên làm gì để giúp bé phát triển trí thông minh 1 cách toàn diện ạ? Em cảm ơn bác sĩ ạ. (nguyen tam lien, 30 tuổi, dĩ an_bình dương)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Con của bạn có cân nặng và chiều cao hoàn toàn bình thường so với lứa tuổi. Chiều cao của em bé bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như di truyền, dinh dưỡng, giấc ngủ, tập luyện, môi trường... Trong đó, dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất để phát triển chiều cao ở trẻ dưới 5 tuổi.

Di truyền chủ yếu ảnh hưởng vào giai đoạn dậy thì. bạn cung cấp cho bé mỗi ngày 400-600ml sữa và chế phẩm sữa bên cạnh chế độ ăn dặm cân đối, cho bé vận động thường xuyên, tiếp xúc với ánh nắng, ngủ đủ giấc... thì bé sẽ phát triển tối đa chiều cao.

Bé hay khám phá và muốn tìm hiểu xung quanh là rất đáng mừng. Bạn nên thường xuyên chơi và trả lời các thắc mắc của bé, cho bé cảm nhận được tình yêu thương của cha mẹ, bên cạnh đó cung cấp những chất dinh dưỡng cần thiết cho phát triển não thì bé sẽ phát triển toàn diện.

- Em đang mang thai đứa con đầu lòng được 27 tuần tuổi, đi khám thai bác sĩ khuyên nên uống sửa Enfamama và uống viên thuốc bổ Obimin plus có chứa hàm lượng DHA giúp trẻ phát triển trí não (em bắt đầu uống 2 loại trên khi thai được 13 tuần), nhưng khi đo đường kính lưỡng đỉnh của thai nhi thì con tôi ở mức trung bình của mức chuẩn chứ không cao hơn (nghe nói đường kính lưỡng đỉnh càng lớn thì bé càng thông minh), vậy em nên uống thêm gì để con tôi sau khi chào đời sẽ thông minh? Xin chân thành cám ơn. (Nguyễn Thị Phương, 30 tuổi, ham tan, binh thuan)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào Phương!

Dinh dưỡng trong giai đoạn thai kỳ đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển não bộ, chiều cao, khả năng miễn dịch... của bé về sau. Dùng các loại sữa cho bà mẹ mang thai có hàm lượng DHA và các dưỡng chất cần thiết một cách đầy đủ là biện pháp để cung cấp dinh dưỡng tốt cho bà mẹ mang thai. Thai nhi phát triển trong giới hạn bình thường là tốt nhất, bạn có thể trao đổi thêm với bác sĩ đang theo dõi thai kỳ nếu có điều gì chưa an tâm.

Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, tâm lý và sức khỏe của mẹ cũng ảnh hưởng đến phát triển của con sau khi sinh. Phương nên có chế độ tập luyện thích hợp trong thai kỳ, thư giãn, giao tiếp với em bé từ giai đoạn này thì em bé sẽ có một môi trường để phát triển tốt nhất và phát huy tiềm năng di truyền sau khi ra đời.

Gần 300 câu hỏi được chuyển tới các chuyên gia, trong nửa giờ diễn ra buổi tư vấn trực tuyến.

- Kính chào TS Nguyễn Minh Anh,

Con trai em 5 tuổi, cháu cao 114cm, nặng 22 kg, cháu đang học lớp lá. So với các bạn trong lớp thì cháu chậm hơn về mặt nhận thức. Gần 3 tuổi cháu mới biết nói nên cháu không khôn lanh bằng các bạn.

Chồng em có ý định cho cháu học thêm lại 1 năm lớp lá nữa mới cho con học lớp 1 vì sợ con không theo kịp bạn sẽ gây ra chán nản về sau. Mong Tiến sĩ cho ý kiến. Cần phải làm gì cho cháu phát triển nhận thức, nhanh nhạy hơn. Cám ơn Tiến sĩ. (Vũ Thị Thanh Tâm, 31 tuổi, 2/7 Bạch Đằng F2 TB)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Sự phát triển ngôn ngữ, mặc dù có những quy luật chung, nhưng vẫn có những đặc điểm riêng ở từng trẻ, tức mỗi trẻ sẽ có sự phát triển ngôn ngữ đặc thù. Việc con bạn đến gần 3 tuổi mới biết nói cũng là điều bình thường. Điều mà bé cần hiện tại là sự tác động thường xuyên của người thân, gia đình hoặc những người nuôi dạy trẻ trực tiếp.

Việc chậm nói này đôi khi cũng bắt nguồn từ việc ít giao tiếp giữa trẻ với người thân trong gia đình trước 3 tuổi. Bạn có thể cùng bé trò chuyện nhiều hơn về những gì xảy ra trong ngày. Mỗi khi bạn nấu ăn trong bếp có thể cho con tham gia cùng và kể về các loại thức ăn.

Mỗi lần ra ngoài, bạn có thể hỏi bé về những sự vật, hiện tượng xung quanh, khen bé khi bé trả lời, cho dù bé có không trả lời đúng ý bạn. Điều này sẽ làm cho bé có nhu cầu giao tiếp nhiều hơn và vốn từ của bé phong phú hơn.

Nếu bạn thực hiện những tác động này tốt, cộng với việc tương tác thường xuyên với giáo viên lớp 1 của bé thì bé vẫn có thể học tốt ở lớp 1.

- Tổ chức uy tín thế giới FAO, WHO khuyến cáo hàm lượng DHA cho trẻ cụ thể: bổ sung 17mg DHA/100kcal cho trẻ dưới một tuổi và từ 75mg DHA mỗi ngày đối với trẻ trên một tuổi. Bác sĩ có thể cho biết loại dinh dưỡng (trừ sữa), thực phẩm nào cung cấp DHA? (Nguyễn Thi Châu, 43 tuổi)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Châu thân mến!

Trong chế độ ăn hàng ngày, chúng ta có thể nhận được DHA từ các loại cá béo như cá hồi, cá mòi, cá trích..., lòng đỏ trứng, các loại sữa và thực phẩm có bổ sung DHA. Cơ thể có thể tự tổng hợp DHA từ nguồn axít béo thiết yếu Omega 3, có nhiều trong dầu cá, dầu hướng dương, dầu hạt cải, dầu đậu nành... Tuy nhiên khả năng tổng hợp DHA ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ non tháng, còn non yếu nên cần bổ sung thêm DHA từ chế độ ăn.

- Con tôi bú mẹ hoàn toàn đến 6 tháng thì cho ăn dặm thêm bột và cháo. Hiện tại cháu 11 tháng nhưng vẫn không biết bò chỉ ngồi, tay chân vận động bình thường, biết làm theo lời người khác kêu, đêm thi ngủ khoảng 2 tiếng thức bú một lần, không ngủ một giấc tới sáng khiến mẹ cháu rất mệt, cháu vẫn chơi đùa, ăn uống binh thường.

Vậy cho hỏi con tôi vậy có phát triển bình thường không? Có phải là chậm phát triển không? Giấc ngủ cháu như vậy có ảnh hưởng gì không? (Nguyên, 32 tuổi)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Bạn không cho biết cân nặng và chiều cao của bé nên không đánh giá được thể chất của bé phát triển bình thường hay không. Về mặt trí tuệ, bé hoàn toàn bình thường, tuy nhiên hơi chậm vận động.

Ban đêm bé dậy nhiều quá, không ngủ sâu cũng là yếu tố cản trở sự tăng trưởng về thể chất lẫn trí tuệ. Bạn có thể cho bé ăn thêm vào buổi tối, giúp bé no bụng hơn và có giấc ngủ sâu hơn. Bé chỉ nên dậy 1 hoặc 2 lần để bú vào ban đêm nếu thấy đói. Để đánh giá chính xác sự phát triển của bé, bạn cho bé đến bệnh viện để kiểm tra và có hướng hỗ trợ thích hợp.

- Hiện nay tôi có con trai 6 tuổi, tuy nhiên cháu ăn cũng được, tuy nhiên cháu vẫn ốm, hiện nay cháu khoản 17kg, 1 năm vẫn cho uống thuốc xổ 2 lần, nhờ Bác sĩ tư vấn dùm có cách nào cho cháu được tăng cân.
Xin cám ơn. (Hồ Minh Tuấn, 40 tuổi, Xã Tân An Luông, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào bạn!

Bé trai 6 tuổi, trung bình cân nặng 20,5 kg và chiều cao 116cm, bé của bạn hơi gầy. Muốn bé tăng cân tốt, ngoài việc xổ lãi, bạn nên có chế độ ăn phù hợp với mức độ tiêu hao của bé. Nếu bé vận động nhiều, ngoài khẩu phần ăn trung bình của lứa tuổi này khoảng 1,5 chén cơm một cữ và 2-3 ly sữa mỗi ngày, bạn có thể bổ sung thêm các thức ăn giàu năng lượng như khoai củ, trái cây ngọt, chế phẩm sữa, thêm dầu ăn vào thức ăn hay chén canh của bé. Có thể sử dụng một ly sữa cao năng lượng vào buồi tối để bé nhanh lên cân hơn.

- Chào TS tâm lý Nguyễn Minh Anh, con trai em gần 3 tuổi, bé hiếu động và ham chơi, nhưng rất mau chán, bình thường bé thích chơi đàn và hay lấy giấy để làm đàn ogan rồi đánh giả vờ, cháu bắt chước trên tivi, nhưng khi mẹ mua cho bé đàn thật, thì bé lại tỏ ra không thíck thú.

Ở nhà bé ham hơi, đùa giỡn với bạn cùng lứa tuổi nhưng đến lớp lại rất nhút nhát, xu hướng chơi mình, chơi với cô giáo, không chơi với bạn, bé đi học 2 tháng rồi ạ....và đặc biệt bé rất sợ xuống hồ nước để bơi, và sợ trời mưa... tiến sĩ cho em hỏi em nên làm gì để bé phát triển tâm lý tốt hơn ạ? em cảm ơn ạ.! (nguyen tam lien, 30 tuổi, dĩ an - bình dương)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Những biểu hiện mà bạn liệt kê là những đặc điểm tâm lý bình thường của trẻ lên 3. Trẻ trong tuổi này thường thích tự làm theo ý mình để khẳng định bản thân và làm ngược lại yêu cầu của người lớn nên mới có chuyện con bạn thích chơi đàn nhưng khi mẹ mua về thì lại không thích nữa. Cũng nói thêm rằng, việc bé nhà bạn tự lấy giấy để sáng tạo đàn organ và đánh giả vờ cho thấy sự phát triển vượt trội về trí thông minh và vận động tinh (sự khéo léo của đôi bàn tay...) của bé. 

Để sự phát triển của bé diễn ra một cách tích cực, bạn nên biến những hoạt động thường ngày của bé thành những tương tác thú vị, ví dụ như: cùng con thi chơi đàn thay vì để con làm quen với cây đàn một mình.

Một trong những nguyên nhân khiến bé sợ hồ bơi, sợ trời mưa có thể do sự vắng mặt của người lớn mà bé tin tưởng ở bên cạnh. Do đó, bạn không nên ép bé xuống hồ. Bạn có thể sáng tạo những trò chơi để cùng chơi với bé khi xuống hồ. Điều này sẽ giúp bé dần thích nghi và có hứng thú với việc bơi lội.

Chúc bé nhà bạn mau chóng mạnh dạn hơn.

TS tâm lý Nguyễn Minh Anh.

- Cháu 4 tuổi 4 tháng cao 105 cm, nang 21 kg.
Sữa cháu uống 750ml, an sang trua ở trường, Tối an cơm nhà với tỉ lệ 2 đạm, 1 carbohydat và 0.5 rau xanh.

Cháu nhớ tốt nhưng mất tập trung. xin hỏi an uống sẽ giúp cháu tăng trưởng não bộ như thế nào. Ăn protein nhiều quá liệu có hại thận của bé không a? Xin cám ơn bác sĩ (NGuyễn Phan Vi Nguyên, 37 tuổi, Số 1 đường Sáng Tạo,KCX Tân Thuận, Q.7)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào Nguyên,

Bé 4,5 tuổi thường cân nặng 16-18 kg và chiều cao 103-105 cm. Về mặt thể chất, con của bạn phát triển bình thường. Nhu cầu dinh dưỡng của lứa tuổi này vào khoảng 3-4 chén cơm, 120-150g thức ăn giàu đạm, 500-600ml sữa/chế phẩm sữa, nhiều rau và trái cây. Bé ăn nhiều đạm quá sẽ không tốt cho hoạt động của thận, làm mất canxi và có thể làm chiều cao tăng trưởng chậm.

Bên cạnh đó, bé sẽ có cảm giác khó tiêu và biếng ăn. Bạn nên giảm phần đạm buổi tối (thịt, cá, tôm, cua...) còn khoảng 50g và tăng cường rau xanh sẽ giúp bé có sức khỏe tốt hơn. Ăn đủ rau sẽ giúp bé hấp thu chất sắt trong khẩu phần ăn, phòng chống thiếu máu, thiếu sắt và giúp bé có khả năng tập trung học hỏi tốt hơn. Bạn cũng nên duy trì sữa công thức ít nhất 1-2 cữ mỗi ngày vì trong loại sữa này bổ sung các dưỡng chất cần thiết cho não và hệ miễn dịch tốt hơn.

- Xin bác sĩ tư vấn cụ thể cha mẹ cần tương tác như thế nào để giúp trẻ phát triển toàn diện các kỹ năng như vận động, cảm xúc xã hội, giao tiếp... ở mỗi cột mốc phát triển thì những dinh dưỡng nào là quan trọng và cần bổ sung. (Hiền Nga, 32 tuổi, Nha Trang)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Trong 2 năm đầu tiên, não của bé phát triển được 80% và lúc 6 tuổi đạt gần 100% so với não người lớn, như vậy trong 6 năm đầu, đặc biệt là 2 năm sau sinh, những dưỡng chất cần cho cấu tạo, hoạt động và bảo vệ tế bào não là rất quan trọng. Khi bé được 6 tháng tuổi, bé bắt đầu tập bò và cần nhiều năng lượng cũng như các chất dinh dưỡng cho hoạt động của cơ thể, trong đó có hệ cơ xương.

Vì vậy, bên cạnh chế độ sữa, chúng ta phải cho bé ăn dặm để bé nhận được thêm lượng đạm, sắt, kẽm, canxi... Ở tất cả lứa tuổi, bé đều cần có vitamin D để giúp hấp thu canxi, khoáng hóa xương tốt và phòng chống bệnh tật. Bé nên được cung cấp 400-600ml sữa/chế phẩm sữa mỗi ngày để có đủ canxi cho sự phát triển của xương.

- Gửi TS tâm lý Nguyễn Minh Anh,

Bé gái được 2,5 tuổi, đã đi nhà trẻ được 5 tháng. Thường khi ba mẹ đưa bé đến chỗ có đông người lớn thì bé rất nhút nhát, ôm lấy mẹ và đòi đi chỗ khác. Nhưng nếu nơi có trẻ con thì bé cũng chịu xuống chơi. Vậy tôi nên làm sao cho bé mạnh dạn hơn.

Bên cạnh đó, mỗi lần bé làm sai việc gì hoặc nhất định không nghe theo ba mẹ thì tôi thường lớn tiếng với cháu. Nhưng tôi thấy cháu không sợ mà còn biểu hiện la lớn tiếng lại với người la cháu hoặc thấy không được cháu lại tự đánh vào người mình. Tôi nói nhẹ thì nghĩ cháu sẽ không sợ ba mẹ nữa. Trong những trường hợp này tôi nên xử sự như thế nào với cháu để cháu biết vâng lời hơn.

Xin cảm ơn Tiến sĩ.

  (nguyenha, 30 tuổi)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Tác động của cha mẹ đến con sẽ hình thành những đặc điểm tính cách của trẻ như: cởi mở hay nhút nhát, hoạt bát hay ít nói.

Việc bạn lớn tiếng với cháu khi cháu không nghe lời sẽ tạo nên những đặc điểm tâm lý như sau: một mặt cháu sẽ nhút nhát với người bên ngoài, mặt khác, cháu sẽ "lỳ đòn", có nghĩa là bé cố tình làm lơ để bản thân bé không bị tổn thương (kiểu như "mẹ la ai đó chứ không phải la mình").

Những gì bạn có thể làm để giúp bé tự tin hơn cũng như tương tác tốt hơn với bạn là: khen bé mỗi khi bé làm được bất cứ việc gì dù là nhỏ nhất, tuyệt đối không la mắng bé. Trong trường hợp bé có làm không đúng ý bạn, hãy ngồi lại với bé để trao đổi về cảm xúc của chính bạn cũng như để rút kinh nghiệm cùng bé những lần sau.  

Ông Nguyễn Minh Anh

- Xin chào bác sĩ Hậu, con tôi lười ăn, uống ít sữa cũng như nước, hay ra mồ hôi ở vùng đầu, lưng và ngực khi ngủ, cháo vẫn chơi, sinh hoạt bình thường nhưng không tăng cân (Cháu 14 tháng/9,5kg, cao 7,7cm). Vậy bé có bị suy dinh dưỡng không, có ảnh hưởng đến sự phát triển của trí não của bé không. Cám ơn. (Hoàng Long, 30 tuổi, Bạc Liêu)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào bạn!

Bé 14 tháng tuổi trung bình nặng 10,1kg và cao 77cm. Bé của bạn thiếu cân và thiếu chiều cao so với chuẩn, nhưng chưa suy dinh dưỡng. Bé cũng có biểu hiện biếng ăn và thiếu canxi. Suy dinh dưỡng kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của trí não và miễn dịch, ngoài việc làm chậm phát triển thể chất, bạn cho bé đi khám dinh dưỡng để đánh giá tăng trưởng, tìm nguyên nhân biếng ăn và các bệnh lý tiềm ẩn, từ đó sẽ có chế độ chăm sóc và nâng đỡ phù hợp giúp bé phát triển tốt nhất. Suy dinh dưỡng ở tuổi càng nhỏ thì càng nguy hiểm.

- Con trai em đã được hơn 11 tháng, cháu ngày 3 bữa cháo xay, mỗi bữa bằng bát con ăn cơm đầy đủ các loại đạm rau tinh bột dầu, sữa mẹ tầm 500ml uống quanh ngày, cháu ăn thêm 1 bữa sữa chua hoặc phô mai, tuy nhiên lại rất lười ăn hoa quả. Cháu có cân nặng 10.5kg, chiều cao 74cm.

Cháu đã biết đứng chững và đang tập đi, đã bi bô được các từ đơn giản mama, ba ba. Cháu chơi khỏe nghịch khỏe tuy nhiên hơi khó ngủ, giữa giấc ngủ thường dậy khóc, phải vỗ về mới ngủ lại, đêm cháu thức khuya 10h rưỡi mới ngủ, đến sáng 7h đã dậy.

Xin BS Thu Hậu tư vấn chế độ dinh dưỡng của cháu như vậy đã hợp lý chưa, có cần bổ sung thêm gì không? và việc cháu khó ngủ như vậy có ảnh hưởng gì đến sự phát triển trí não của cháu không? Xin cảm ơn (Nguyễn Thanh Hà, 26 tuổi, Hoàng Mai, Hà Nội)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Cân nặng và chiều cao của bé phù hợp với lứa tuổi. Tổng lượng thức ăn và sữa cung cấp cho bé cũng đầy đủ. Bạn nên tập cho bé ăn lợn cợn dần thay vì cháo xay, vì bé đã có răng và có nhu cầu nhai thức ăn. Khi nhai, bé sẽ cảm nhận được vị ngon của thức ăn, kích thích hệ tiêu hóa tiết ra các men để tiêu hóa và hấp thu thức ăn dễ dàng, phát triển xương hàm cân đối. Nếu bé ăn thức ăn xay kéo dài, sau này rất khó tập ăn.

Bạn duy trì sữa mẹ cho bé là rất tốt vì giúp cho bé đươc bảo vệ, tránh bệnh tật và phát triển trí não tốt. Mẹ nên có chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất khi cho con bú. Cả hai mẹ con vẫn cần phơi nắng mỗi ngày để có đủ vitaminD, chống còi xương và giúp bé có giấc ngủ ngon hơn. Bé nên ngủ sớm trước 22h và dậy sớm thì sẽ tăng trưởng tốt hơn.

Các chuyên gia chụp hình lưu niệm tại tòa soạn báo VnExpress

- Con tôi gần 3 tuổi nhưng nói chậm hơn những trẻ khác, thỉnh thoảng chỉ nói 1-2 từ và ngại giao tiếp với người lạ. Tôi đi làm cả ngày, cô giúp việc giữ cháu, tôi chỉ có buổi tối và cuối tuần để ở gần con. Xin chuyên gia hướng dẫn giúp cách nào để não bé phát triển tốt và liệu bé có bị tự kỷ không? (Doan Phuong Lan, 30 tuổi)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Bạn có nói là bạn đi làm cả ngày và chỉ ở gần con vào buổi tối và cuối tuần, điều này làm giảm đáng kể số lượng và chất lượng giao tiếp của bạn với bé. Nếu diễn ra một cách thường xuyên, trẻ sẽ ngại giao tiếp với người khác và vốn từ của trẻ cũng sẽ ít đi. 

Người mẹ có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ ở các mặt: trí thông minh, vận động, cảm xúc, giao tiếp. Những hoạt động bạn có thể thực hiện với bé nhà bạn để làm cho bé hoạt bát hơn là: trò chuyện với bé khi bạn nấu ăn, giúp bé tương tác với người khác khi đưa bé đi siêu thị hoặc công viên, biến những hoạt động thường ngày thành những trò vui như: cùng kể chuyện cho gấu bông nghe, cùng tắm cho con vịt nhựa...

Nếu làm được điều này thì khoảng thời gian hiếm hoi mà bạn ở bên bé vào buổi tối và ngày nghỉ cũng rất có giá trị đối với sự phát triển của bé. 

- Em chào bác sĩ:
Cho em hỏi con nhà em nằm nay 18 tháng tuổi bị suy dinh dưỡng nặng ngực con nhà em nhô ra và chân tay mềm và yếu. Bây giờ cháu đang tập đi. Bác sĩ có thẻ tư vấn làm thế nào nào cho con em hết suy dinh dưỡng không ạ? (thuần phức, 28 tuổi)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Bé suy dinh dưỡng nặng ở tuổi nhỏ rất nguy hiểm vì có thể để lại những di chứng không phục hồi được về thể chất cũng như trí tuệ. Bé nên được khám dinh dưỡng cũng như chuyên khoa Nhi càng sớm càng tốt để phát hiện xem có bệnh lý mãn tính như tim, thận, chuyển hóa... ảnh hưởng đến tăng trưởng của bé hay không.

Muốn bé tăng trưởng tốt, ngoài chế độ dinh dưỡng cân đối theo lứa tuổi còn cần kiểm soát được các bệnh tật và chế độ dinh dưỡng cũng phải phù hợp với các bệnh lý đó.

BS Nguyễn Thị Thu Hậu.

- Thưa bác sĩ tâm lý, tôi muốn hỏi trí não trẻ có thể phát triển bằng các phương pháp giáo dục với bằng nuôi dưỡng thì cách nào hiệu quả hơn? (Phúc Hậu, 35 tuổi, Q2,TpHCM)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Chế độ dinh dưỡng và tác động của giáo dục đóng vai trò song hành trong việc phát triển trí não toàn diện của trẻ. Chế độ dinh dưỡng đúng và hợp lý sẽ giúp kiến tạo não và cung cấp nguồn năng lượng cần thiết để hình thành và tạo nên liên kết giữa các tế bào thần kinh.

Tác động giáo dục thông minh sẽ giúp các tế bào thần kinh gia tăng kết nối và tiếp nhận thông tin nhằm tăng cường khả năng nhận biết, tư duy, ghi nhớ, và học hỏi sau này ở trẻ. 

Như vậy, để trí não của trẻ phát triển toàn diện thì cha mẹ phải bảo đảm chế độ dinh dưỡng và tác động giáo dục một cách thường xuyên và hiệu quả.

- Xin chào bác sĩ (thuy tien, 31 tuổi)

Con tôi được 2 tuổi rưỡi, vậy tôi nên bổ sung DHA cho bé thế nào. Ngoài sữa ra, còn có thuốc nào có DHA cho bé. Bé phát âm rõ khi nói theo cha mẹ nhưng chưa diễn tả được ý mình muốn, chỉ biết la hét hoặc nói được một hai từ khi cần gì và cha mẹ luôn phải đoán ý bé muốn gì để đáp ứng. Tôi xin hỏi, biểu hiện như vậy có phải bé chậm nói và cha mẹ nên làm gì?

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Tiên mến!

Nhu cầu về DHA của trẻ 2,5 tuổi theo WHO và FAO là 75mg một ngày, trong khi dưới 1 tuổi là 17mg trong 100 kcal (tương đương 150ml sữa). Ở trẻ nhỏ, DHA rất cần thiết cho sự phát triển của não vì chiếm tới 25% trọng lượng khô của não, giúp não tăng trưởng và hoạt động hiệu quả hơn. DHA chủ yếu được cung cấp qua thức ăn như sữa, bột có bổ sung DHA, một số thức ăn dành cho trẻ nhỏ và DHA trong tự nhiên từ dầu cá, cá béo, trứng...

Bên cạnh DHA để não bé tăng trưởng và hoạt động tốt, phải tăng cường AA, choline, sắt, axít folic, đồng, iot và các vitamin. Bé cũng cần nhận được đầy đủ năng lượng và các dưỡng chất cơ bản từ chế độ ăn hàng ngày, cũng như những dưỡng chất giúp tăng cường hệ miễn dịch, phòng tránh bệnh tật như prebiotics, beta-glucan, vitamin C, vitamin A, kẽm, Selen.

Chỉ sử dụng thuốc khi chế độ ăn không đáp ứng được nhu cầu và cần có sự tư vấn của bác sĩ. Bạn cho bé khám thêm tâm lý để tập nói và giao tiếp tốt hơn.

- Thưa các chuyên gia. Bé nhà em gần 13 tháng nhưng rất nghịch và ham chơi, vì vậy khi dạy trẻ tập nói rất khó khăn vì trẻ không tập trung chỉ mải chơi nhưng thứ trẻ thích, như vậy có ảnh hưởng gì đến trí thông minh không ạ, vì em lo không có sự giao tiếp sẽ ảnh hưởng không tốt đến trí thông minh của trẻ. (Ngo Dung, 29 tuổi, Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Bé 13 tháng của bạn nghịch và ham chơi đúng không ạ? Đây là đặc điểm tâm lý tích cực và phát triển được rất nhiều tố chất của trẻ: sự linh hoạt trong tư duy, sự mềm dẻo trong vận động, sự hoạt bát trong giao tiếp. Nếu như trẻ đang chơi mà bạn yêu cầu bé ngồi lại để tập nói thì đương nhiên bé sẽ không thích và sẽ làm ngược lại với yêu cầu của bạn.

Những gì bạn có thể làm để trẻ phát triển một cách tích cực là: tôn trọng sở thích vận động và vui đùa của bé, trò chuyện với bé trong lúc ăn, trước khi đi ngủ, khi bé thức dậy, khi cùng bé đi siêu thị hoặc công viên. Sự tác động kép này (tôn trọng nhu cầu của bé và tạo điều kiện giao tiếp với bé) sẽ kích thích sự phát triển trí não toàn diện ở bé. 

- Con gái em được hai tuổi rưỡi nhưng cân nặng 11 kg, cao 85 cm, be ăn hay bị ói vì cháu bị trào ngược dạ dày thực quản hồi khoảng 3 tháng đầu. Cháu phát triển trí não bình thường, cháu đã nhận biết được hầu hết các màu sắc. Xin hỏi bác sĩ cháu như vậy là phát triển trí não bình thường, còn chiều cao cân nặng phải làm sao để cháu phát triển tốt hơn. Cảm ơn bác sĩ! (Nguyễn Hân, 32 tuổi)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Bé gái 2,5 tuổi, trung bình cân nặng 12,7kg và chiều cao 90,7cm. Như vậy con bạn có cân nặng và chiều cao ở mức dọa suy dinh dưỡng và cần có chế độ phục hồi cụ thể. Bạn cho bé đi khám dinh dưỡng để được hướng dẫn thích hợp. Trào ngược dạ dày thực quản thường giảm dần khi bé lớn lên và hết hẳn khi bé được 2 tuổi, ngoại trừ một vài trường hợp bệnh lý đặc biệt. Bé phát triển trí não bình thường là rất đáng mừng.

- Chào TS Minh Anh, tiến sĩ chỉ giùm tôi một số trò chơi đối với trẻ từ 10 tháng tuổi trở lên để bố mẹ cùng chơi với bé nhằm giúp phát triển trí não toàn diện. (Tuyết, 33 tuổi, Gò Vấp)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Để phát triển trí thông minh, bé có thể chơi những trò sau: trốn tìm, xếp giấy thành hình thú hoặc các vật dụng trong nhà, tập trình tự nhấc tay chân và gọi phía tay chân khi mặc quần áo, tìm các đồ vật được giấu ở trong phòng, hướng dẫn các con vật nhựa bơi trong nhà tắm...

Để phát triển vận động, bạn có thể cùng chơi với bé những trò như: chơi làm tàu lửa trong phòng hoặc ngoài trời, tập bay cho những con thú nhồi bông, chơi bowling với những đồ chơi nhỏ...

Để phát triển giao tiếp, bạn có thể cùng con tập chúc nhau ngủ ngon khi đi ngủ, nói cảm ơn khi nhận được đồ vật từ người khác, kể chuyện cho thú bông nghe...

Để phát triển cảm xúc, bạn có thể tập cho bé cách bày tỏ cảm xúc tích cực với những người thân trong gia đình như: vuốt má và nói lời yêu thương, bắt tay, ôm hôn, nhìn mình trong gương và cười thật tươi...

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Minh Anh

- Chào Bác sĩ,

Bác sĩ có thể cho tôi biết, các loại dinh dưỡng chứa nhiều DHA như cá hồi, chế biến thế nào để ko bị mất DHA trong thực phẩm không ạ? (Nguyễn Thị Thanh Huyền, 33 tuổi, A602, Chung cư Ehome2, Quận 9)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào bạn!

DHA là axit béo không no, chuỗi dài, đa nối đôi, dễ bị hủy bởi môi trường và nhiệt. Điều này cũng tương tự với các loại dầu ăn giàu chất béo không no, mặc dù rất tốt cho sức khỏe, nhưng nếu chế biến và bảo quản không đúng sẽ trở thành chất độc cho cơ thể.

Chúng ta không dùng nhiệt độ cao để chế biến những thức ăn này, chỉ nấu vừa chín tới, không bảo quản quá lâu gây ôxy hóa. Các loại dầu ăn giàu omega 3, 6 chỉ cho vào thức ăn khi đã chín hoặc khi bắt xuống. Tránh để ánh nắng rọi trực tiếp vào những loại dầu ăn này, cũng như những thực phẩm có bổ sung DHA.

- Tôi muốn được tư vấn:
Con gái tôi năm nay 5 tuổi, cháu phát triển bình thường về thể chất và trí tuệ nhưng ở độ tuổi này cháu hay giận dỗi, phản ứng lại người lớn mỗi khi không đồng ý cho cháu làm việc gì đó.
Tôi mong được tư vấn cách giúp bé phát triển trí não tốt nhất và làm sao để cháu vâng lời người lớn. Tôi xin cảm ơn (Nguyễn Thị Hạnh, 28 tuổi, Quốc Oai - Hà nội)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Trước tiên tôi xin chúc mừng bạn vì sự phát triển thể chất và trí tuệ toàn diện bình thường của bé nhà bạn. 

Khi bạn đang muốn làm điều gì đó mà người khác không cho bạn làm thì bạn sẽ có cảm giác gì? Bất bình đúng không? Bé nhà bạn cũng như vậy. Nếu cản trở những việc mà bé mong muốn làm thì chúng ta sẽ khiến bé mất hứng thú, hoặc trở nên bị động. 

Cách tốt nhất để tương tác thành công với bé và kích thích bé phát triển một cách toàn diện là khen ngợi khi bé có những thành công dù nhỏ nhất, không la mắng khi bé làm điều gì không đúng ý người lớn, góp ý với bé một cách trìu mến và giữ khuôn mặt bình tĩnh khi phải điều chỉnh hành vi cho bé, giải quyết khéo léo khi trẻ phản ứng ngược lại với mong muốn của người lớn. Những điều này tạo nên sự động viên rất lớn đối với trẻ, làm cho trẻ muốn ở bên người lớn và nghe lời người lớn.

- Chào bác sĩ, bé gái nhà em 27 tháng, nặng 14.8kg, cao 91. Hiện bé chỉ uống sữa công thức là chính, ngày cứ 6-7 bình sữa (240ml). Từ lúc 9 tháng đến giờ bé ko chịu ăn cháo hay cơm, bé cũng ăn vặt như bánh kẹo và ăn hủ tiếu, phở, mì nhưng chỉ được 1/4 chén hoặc chỉ ăn vài muỗng rồi thôi.

Các loại trái cây bé cũng ăn rất ít, bé mới mọc được 16 cái răng (do 12 tháng mới mọc răng). Cho em hỏi uống sữa như vậy liệu có đủ chất và có ảnh hưởng đến sự phát triển của bé ko ? Bé rất hiếu động, lanh và quậy lắm.
Cảm ơn bác. (Le Tu, 32 tuổi, Q8, TP.HCM)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Bé gái 27 tháng, trung bình cân nặng 12kg và chiều cao 88,3 cm. Với chiều cao vượt trội 91cm, bé có thể có cân nặng 12,7 kg. Con của bạn đã bắt đầu dư cân, do đó cần xem lại chế độ ăn hàng ngày. Ở tuổi này, thông thường bé sẽ ăn 3 bữa ăn đặc (cơm nát, cháo đặc, hủ tiếu, phở, mì...), khoảng 600ml sữa và chế phẩm sữa. Ngoài ra bé cần ăn nhiều rau và trái cây.

Con của bạn dư cân do uống nhiều sữa, tuy nhiên răng mọc chậm và có thể thiếu các chất dinh dưỡng khác như chất xơ, sắt... nếu không ăn đặc. Bạn phải mạnh dạn bỏ bớt phần sữa, để bé đói trước bữa ăn 2-3h, cho bé ngồi ăn cùng với gia đình để bé thích thú với bữa ăn hơn. Tới giờ uống sữa, bạn mới cho bé uống sữa, nếu bé ăn ít, lượng sữa cữ đó có thể tăng lên nhưng tuyệt đối tránh không ăn cho bé uống sữa thay thế ngay, càng làm bé phụ thuộc vào sữa.

Bạn cần kiên nhẫn để tập cho bé chế độ ăn phù hợp.

- Con gái em được 3 tuổi. em muốn hỏi làm thế nào để biết cháu phát triển bình thường về trí nảo và làm thế nào để phát triển tôt hơn như (chế độ ăn uống+ chăm sóc). Em xin cảm ơn (Nguyễn thị Thu Hằng, 33 tuổi, Tổ 10- Phương thịnh Liệt - Hoàng Mai - Hà Nội)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Trẻ 3 tuổi thường có cân nặng 14-14,5 kg và chiều cao 95-96 cm. Bé đi và chạy tốt có khả năng hỏi, đặt câu hỏi và trả lời đơn giản, chân tay bé khéo léo nên có thể xếp hình. Bạn có thể tham khảo chuẩn tăng trưởng về cân nặng và chiều cao của WHO, cũng như các cột mốc phát triển về trí não, vận động, giao tiếp, cảm xúc để có thể biết bé của mình tăng trưởng như thê nào.

BS Nguyễn Thị Thu Hậu

- Chào tiến sĩ,
Tiến sĩ tư vấn giúp giải pháp để giúp bé giảm lười ăn và bớt cảm giác "sợ ăn". Mặc dù bé chơi và vận động bình thường. (Nguyễn Thuy Vân, 30 tuổi, Tp.HCM)

- Ông Nguyễn Minh Anh:

Chào bạn!

Cảm giác sợ ăn nhiều khi là do việc ăn uống chưa trở thành trò vui với trẻ. Bạn có thể biến những bữa ăn hàng ngày thành những buổi học về dinh dưỡng thú vị với trẻ bằng cách giải thích như: con tôm, con cá, con lợn... đến từ đâu và ở trong thịt của chúng có những chất gì giúp ích cho xương, răng, tóc... của con phát triển.

Bạn cũng có thể chơi với trẻ trò chơi "con và mẹ đút cho nhau" để làm tăng tương tác giữa bạn và con trong khi ăn. Cảm xúc tích cực này sẽ giúp trẻ thích giờ ăn hơn và từ từ giảm cảm giác sợ ăn. 

- Thưa bác sĩ con em 15 tháng tuổi nặng có 9.4kg và cao 72cm, cháu ăn uống( ngày ba bữa cháo với thị, cá, lươn +rau xanh, uống 300ml sữa công thức, tối bú mẹ và 1 hộp sữa chua) chơi đùa bình thường, rất thích nghịch mấy đồ lắp ghép, cắm mở mấy đồ điện tử, đã biết nói và trả lời câu hỏi của mẹ.

Vậy tại sao bé lại tăng cân và chiều cao chậm như vậy, điều đó có ảnh hưởng đến sự phát triển trí não của bé không ạh. em phải làm gì để kích thích giúp bé phát triển trí não tốt nhất. Em xin cảm ơn bác sĩ. (Nguyễn Thị Tuyết, 30 tuổi, Hải Hương)

- BS Nguyễn Thị Thu Hậu:

Chào Tuyết.

Bé 15 tháng tuổi, trung bình cân nặng 10,3kg và chiều cao 79cm. Bé cần ăn 3 chén cháo (mỗi chén có 20-25g thức ăn giàu đạm, 20-25g rau, 7-10 ml dầu hoặc mỡ). Tổng lượng sữa khoảng 500-600ml mỗi ngày.

Sữa mẹ vẫn rất cần thiết cho sự phát triển của bé vì cung cấp được các dưỡng chất cho não và hệ miễn dịch. Nếu mẹ đi làm thì nên bổ sung thêm cho bé sữa công thức và các chế phẩm sữa. Sữa công thức có ưu thế vì được bổ sung các chất theo quy định chuẩn, giúp bé tăng trưởng tốt hơn.

Bé tăng cân và chiều cao chậm có thể do bạn bổ sung chưa đủ lượng dầu ăn nên chén cháo chưa đủ năng lượng hoặc do bé quá hiếu động nên tiêu hao nhiều. Những bé hay bị ốm cũng lên cân chậm hơn do những đợt bệnh ăn không ngon, hấp thu kém trong khi nhu cầu lại tăng cao để phục hồi bệnh. Bạn nên có chế độ ăn bồi dưỡng để giúp bé phát triển tốt về thể chất, miễn dịch cũng như trí não. Tất cả vấn đề này điều cần thiết cho tương lai của bé về sau.