Tình cờ phát hiện vôi hóa động mạch vành: Tim có đang bị nghẽn tắc nguy hiểm?
Bất ngờ nhận kết quả “vôi hóa động mạch vành” dù không hề đau ngực, khó thở khiến nhiều người lo sợ tim bị tắc nghẽn nguy hiểm. Cùng ThS.BS Nguyễn Hữu Tài - Khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VIETHOPE giải mã ý nghĩa thực sự của kết quả này và cách đọc đúng các mức điểm cảnh báo.
1. Tình cờ phát hiện vôi hóa động mạch vành: Thực chất là gì và vì sao xuất hiện?
Không ít người đi chụp CT ngực hoặc CT phổi vì một lý do khác, nhưng trên kết quả lại bất ngờ thấy dòng chữ “vôi hóa động mạch vành”. Vôi hóa động mạch vành thực chất là gì và vì sao canxi lại xuất hiện trên thành mạch máu nuôi tim, thưa BS?
ThS.BS Nguyễn Hữu Tài trả lời: Vôi hóa động mạch vành là tình trạng phản ánh các nhánh động mạch vành đã bị xơ vữa trong một thời gian kéo dài. Khi thành động mạch vành bị tổn thương, cơ thể sẽ hình thành các mảng xơ vữa bao gồm cholesterol, mô xơ và tế bào viêm. Theo thời gian, bên trong một số mảng xơ vữa sẽ diễn ra quá trình lắng đọng và khoáng hóa canxi, từ đó hình thành những vùng canxi hóa trên thành mạch. Đó chính là bản chất của hiện tượng vôi hóa động mạch vành.
Cơ chế bệnh sinh có thể hình dung theo các bước cụ thể:
Đầu tiên, LDL-cholesterol (loại mỡ xấu) thâm nhập và lắng đọng bên dưới lớp nội mạc của thành động mạch vành.
Sau đó, kích hoạt phản ứng viêm: Cơ thể huy động các tế bào viêm đến vị trí tổn thương, tạo ra phản ứng viêm mạn tính kéo dài.
Tiếp đến, biến đổi tế bào và khoáng hóa: Tình trạng viêm kéo dài làm thay đổi đặc tính của các tế bào cơ trơn tại thành động mạch. Một số tế bào cơ trơn chuyển dạng hoạt động tương tự như các tế bào tạo xương (osteoblast-like cells), thúc đẩy quá trình khoáng hóa và lắng đọng các tinh thể canxi phosphat. Kết quả là canxi xuất hiện và tích tụ trên thành động mạch vành.

2. Vôi hóa động mạch vành có đồng nghĩa với việc mạch máu đã bị hẹp tắc nghiêm trọng?
Khi đọc thấy chữ “vôi hóa”, nhiều người lập tức nghĩ mạch vành đã bị tắc nghẽn nghiêm trọng và mình có nguy cơ nhồi máu cơ tim bất cứ lúc nào. Nhờ BS chia sẻ rõ hơn: vôi hóa động mạch vành phản ánh điều gì về tình trạng xơ vữa?
ThS.BS Nguyễn Hữu Tài trả lời: Sự xuất hiện của vôi hóa động mạch vành là bằng chứng khách quan cho thấy người bệnh đã mắc bệnh tim mạch do xơ vữa.
Mức độ vôi hóa phản ánh gánh nặng xơ vữa của hệ mạch vành: điểm vôi hóa càng cao đồng nghĩa với gánh nặng xơ vữa càng lớn, thường tỷ lệ thuận với nguy cơ xuất hiện các biến cố tim mạch trong tương lai. Chỉ số này thường được định lượng thông qua điểm vôi hóa mạch vành (Agatston score).
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kỹ thuật này chỉ đánh giá về mặt gánh nặng do mảng xơ vữa, không xác định được cụ thể nhánh động mạch vành nào đang bị hẹp và tỷ lệ hẹp là bao nhiêu phần trăm.
Quá trình hình thành mảng xơ vữa trải qua nhiều giai đoạn: từ mảng xơ vữa giàu lipid chưa vôi hóa, vôi hóa một phần cho đến vôi hóa mức độ nhiều. Kỹ thuật chụp cắt lớp tính điểm vôi hóa chỉ khảo sát được các mảng xơ vữa đã có sự lắng đọng canxi; những mảng xơ vữa non, giàu lipid chưa vôi hóa hoặc vôi hóa rất ít thì hoàn toàn không phát hiện được. Vì vậy, để đánh giá chính xác lòng mạch có bị hẹp hay không và mức độ hẹp cụ thể, người bệnh cần thực hiện các phương tiện chẩn đoán chuyên sâu khác.
- Mức độ vôi hóa có đồng nghĩa với mức độ hẹp của động mạch vành hay không?
ThS.BS Nguyễn Hữu Tài trả lời: Mức độ vôi hóa không đồng nghĩa với mức độ hẹp của lòng mạch vành. Chỉ số này chỉ phản ánh gánh nặng xơ vữa của toàn bộ hệ mạch, hoàn toàn không trả lời được câu hỏi nhánh mạch vành nào đang bị hẹp, mức độ hẹp bao nhiêu phần trăm hay có gây cản trở dòng máu tưới cơ tim hay không.

3. Không đau ngực, không khó thở nhưng mạch vành bị vôi hóa: Nguy cơ thực sự ra sao?
Một người không đau ngực, không khó thở, sinh hoạt hoàn toàn bình thường nhưng tình cờ phát hiện vôi hóa động mạch vành trên CT thì nên hiểu nguy cơ của mình như thế nào? Phát hiện này có giá trị gì trong việc dự báo nguy cơ tim mạch trong tương lai?
ThS.BS Nguyễn Hữu Tài trả lời: Sự xuất hiện của vôi hóa mạch vành đồng nghĩa với việc đã có dấu vết của mảng xơ vữa, dù người bệnh chưa có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào. Trên thực tế, quá trình xơ vữa động mạch thường diễn tiến kéo dài qua nhiều năm trước khi biểu hiện thành các cơn đau ngực hay khó thở.
Ở một người khỏe mạnh bình thường, việc tình cờ phát hiện vôi hóa mạch vành chính là bằng chứng xác thực của bệnh tim mạch do xơ vữa dưới lâm sàng. Dấu ấn hình ảnh này có ý nghĩa quan trọng trong việc tái phân tầng nguy cơ, từ đó giúp bác sĩ đưa ra chiến lược điều trị dự phòng tiên phát phù hợp cho người bệnh, đặc biệt là quyết định có cần can thiệp dự phòng các rối loạn chuyển hóa hay không.
Theo hướng dẫn về rối loạn lipid máu của Hội Tim mạch Hoa Kỳ và Trường môn Tim mạch Hoa Kỳ, thang điểm PREVENT ASCVD được áp dụng để ước tính nguy cơ tim mạch trong vòng 10 năm và 30 năm. Dựa trên phân tầng nguy cơ đó, điểm vôi hóa mạch vành được xem là yếu tố quan trọng để tái phân tầng chính xác nguy cơ tim mạch cho từng trường hợp.
Tóm lại, nếu một người hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng nhưng tình cờ phát hiện có vôi hóa mạch vành, đây là chỉ dấu cho thấy người bệnh đã mắc bệnh tim mạch do xơ vữa. Mức độ vôi hóa sẽ giúp bác sĩ tái phân tầng nguy cơ tim mạch trong tương lai, đồng thời quyết định mức độ tích cực của chiến lược can thiệp điều trị.

4. Ý nghĩa các mức điểm vôi hóa mạch vành
Để đánh giá vôi hóa động mạch vành, hiện nay có điểm vôi hóa mạch vành - coronary artery calcium score (CAC). Đây là xét nghiệm gì, được thực hiện như thế nào và các mức điểm 0, thấp, trung bình hay cao giúp bác sĩ phân tầng nguy cơ ra sao?
- Một người có CAC bằng 0 có thể yên tâm rằng động mạch vành hoàn toàn không có xơ vữa và không có nguy cơ nhồi máu cơ tim hay không?
ThS.BS Nguyễn Hữu Tài trả lời: Để đánh giá tình trạng này, người bệnh sẽ được chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực hoặc phổi với liều tia X thấp và không tiêm thuốc cản quang. Máy CT sẽ đo lường lượng canxi lắng đọng trên thành động mạch vành, từ đó tính ra thang điểm cụ thể với các mức độ sau:
- 0 điểm: Không có vôi hóa.
- Từ 1 đến 99 điểm: Vôi hóa mức độ nhẹ.
- Từ 100 đến 399 điểm: Vôi hóa mức độ trung bình.
- Trên 400 điểm: Vôi hóa mức độ nặng. Đặc biệt, đối với nguy cơ bệnh tim mạch do xơ vữa, cần lưu ý nhóm đối tượng có điểm vôi hóa mạch vành trên 1.000.
Nhiều người thường thắc mắc: "Nếu điểm vôi hóa mạch vành bằng 0 thì động mạch vành có hoàn toàn bình thường không?". Rất tiếc, câu trả lời là không. Mảng xơ vữa hình thành qua nhiều giai đoạn; kỹ thuật cận lâm sàng này chỉ khảo sát được sự lắng đọng canxi trên thành động mạch vành. Những mảng xơ vữa giàu lipid chưa bị vôi hóa, chưa lắng đọng canxi thì kỹ thuật này không thể khảo sát được.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc phủ nhận giá trị của điểm vôi hóa bằng 0. Ở nhóm bệnh nhân có nguy cơ tim mạch 10 năm ở mức ranh giới hoặc trung gian, kết quả này giữ vai trò quyết định giúp bác sĩ cân nhắc xem người bệnh có thể trì hoãn việc sử dụng statin - thuốc hạ lipid máu nhằm dự phòng tiên phát bệnh tim mạch do xơ vữa hay không.
>>> Đọc thêm phần 2: Vôi hóa động mạch vành đã hình thành có làm tan được không và điều trị ra sao?
Trân trọng cảm ơn ThS.BS Nguyễn Hữu Tài đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này!
Thông tin biên tập
Tác giả
Tham vấn y khoa
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

