Hotline 24/7
08983-08983

Tiền đái tháo đường: Ăn uống, vận động thế nào để đưa đường huyết về bình thường?

Tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng rõ ràng nên nhiều người chỉ phát hiện khi khám sức khỏe định kỳ. Dù chưa phải đái tháo đường, tình trạng này vẫn cần được kiểm soát sớm. Theo BS.CK1 Phan Thị Anh Đào, thay đổi chế độ ăn, tăng vận động, giảm cân và theo dõi đường huyết có thể giúp người bệnh hạn chế nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường.

1. Tiền đái tháo đường là gì, khác với đái tháo đường ra sao?

Thưa bác sĩ, nhiều người nhận kết quả tiền đái tháo đường thì lo lắng vì nghĩ mình đã mắc bệnh, nhưng cũng có người chủ quan vì cho rằng chưa phải đái tháo đường. Thực chất, tình trạng này là gì và khác với đái tháo đường như thế nào?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào - Chuyên khoa Nội tổng hợp, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope trả lời: Tiền đái tháo đường là tình trạng khi chúng ta nhận được kết quả xét nghiệm cho thấy đường huyết lúc đói hoặc chỉ số đường huyết trung bình trong 3 tháng vừa qua (HbA1c) cao hơn ngưỡng bình thường, nhưng vẫn chưa đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán đái tháo đường.

Đây là tình trạng có liên quan đến đề kháng insulin. Vì vậy, chúng ta cần phát hiện sớm và can thiệp đúng cách để làm chậm quá trình tiến triển thành bệnh đái tháo đường.

2. Tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng, cần chủ động tầm soát

Tiền đái tháo đường thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt nên nhiều người chủ quan bỏ qua. BS có thể chia sẻ những biểu hiện gợi ý đường huyết bất thường mà người dân cần lưu ý?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Đa số trường hợp tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng. Thậm chí, ngay cả những người đã thực sự mắc bệnh đái tháo đường, trong giai đoạn đầu vẫn có thể chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng.

Các triệu chứng như hội chứng “4 nhiều”, gồm ăn nhiều, uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân nhanh không chủ ý, hoặc những biểu hiện như vết thương khó lành, mệt mỏi, thường cũng không đặc hiệu cho bệnh đái tháo đường.

Vì vậy, bà con cần lưu ý rằng có một tình trạng gọi là tiền đái tháo đường và không nên chủ quan. Khi đi khám sức khỏe định kỳ, chúng ta cũng nên chú ý tầm soát tiền đái tháo đường để có thể phát hiện sớm tình trạng này.

Đa số trường hợp tiền đái tháo đường không có triệu chứng nên nhiều người chủ quan bỏ qua

3. Tiền đái tháo đường có thể trở về mức bình thường không?

Nếu phát hiện nhưng không kiểm soát, nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường phụ thuộc vào những yếu tố nào và tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sức khỏe ra sao ạ?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Đối với tiền đái tháo đường, nếu chúng ta phát hiện sớm, can thiệp đúng cách và kiểm soát tốt thì tình trạng này có thể diễn tiến theo ba chiều hướng.

Thứ nhất, đường huyết có thể trở về mức bình thường.

Thứ hai, người bệnh vẫn duy trì ở mức tiền đái tháo đường.

Thứ ba, tình trạng này có thể tiến triển thành bệnh đái tháo đường thực sự.

Về những yếu tố làm tăng nguy cơ tiến triển từ tiền đái tháo đường thành đái tháo đường, chúng ta cần lưu ý một số nhóm đối tượng.

Trước hết là người từ 45 tuổi trở lên, người có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, chẳng hạn như cha mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh.

Đặc biệt, ở phụ nữ, những người có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con nặng trên 4kg hoặc có tiền sử buồng trứng đa nang cũng thuộc nhóm có nguy cơ.

Bên cạnh đó là những người thừa cân với chỉ số BMI từ khoảng 23 trở lên, béo phì hoặc béo bụng.

Những trường hợp ít vận động, thường xuyên ăn nhiều tinh bột tinh chế cũng có nguy cơ cao hơn.

Ngoài ra, người có tình trạng tăng huyết áp hoặc rối loạn lipid máu, đặc biệt là giảm HDL-cholesterol và tăng triglyceride, cũng cần lưu ý.

Một yếu tố khác là ngay tại thời điểm phát hiện tiền đái tháo đường, nếu mức đường huyết hoặc HbA1c đã khá cao, hoặc người bệnh vừa có rối loạn đường huyết lúc đói, vừa có rối loạn dung nạp glucose, thì nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường cũng cao hơn.

Đặc biệt, một số trường hợp người bệnh thường xuyên sử dụng thuốc, nhất là corticoid để điều trị các bệnh mạn tính như viêm khớp, cũng có nguy cơ chuyển sang đái tháo đường sớm hơn so với những trường hợp còn lại.

Theo BS.CK1 Phan Thị Anh Đào, người tiền đái tháo đường không cần kiêng hoàn toàn tinh bột mà nên ăn uống cân đối, vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng và tái khám theo hướng dẫn

4. Ba chỉ số xét nghiệm quan trọng giúp nhận biết tiền đái tháo đường

Khi xem kết quả xét nghiệm, người bệnh cần chú ý những chỉ số nào? Kết quả bao nhiêu được xem là tiền đái tháo đường, thưa bác sĩ?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Hiện nay, theo hướng dẫn chẩn đoán, tiền đái tháo đường được xác định dựa trên kết quả xét nghiệm. Có 3 chỉ số quan trọng mà chúng ta cần lưu ý:

- Đường huyết lúc đói: Đây là xét nghiệm đường huyết tĩnh mạch được thực hiện sau khi người bệnh nhịn ăn qua đêm, ít nhất 8 giờ. Nếu kết quả đường huyết lúc đói nằm trong khoảng 5,6-6,9 mmol/L thì thuộc ngưỡng tiền đái tháo đường.

- HbA1c: Còn gọi là chỉ số phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 3 tháng vừa qua. Nếu HbA1c nằm trong khoảng 5,7-6,4% thì thuộc ngưỡng tiền đái tháo đường.

- Nghiệm pháp dung nạp glucose bằng đường uống: Với xét nghiệm này, người bệnh sẽ uống 75g glucose. Sau khoảng 2 giờ, bác sĩ sẽ lấy máu tĩnh mạch để kiểm tra đường huyết. Nếu kết quả đường huyết sau 2 giờ nằm trong khoảng 7,8-11 mmol/L thì thuộc ngưỡng tiền đái tháo đường.

Nhìn chung, chỉ cần 1 trong 3 chỉ số xét nghiệm nằm trong các khoảng nêu trên thì người bệnh có thể được chẩn đoán tiền đái tháo đường.

5. Kiểm soát tốt tiền đái tháo đường không có nghĩa chắc chắn đường huyết sẽ trở về bình thường

Nhiều người cho rằng chỉ cần kiểm soát tốt là có thể “đảo ngược” tiền đái tháo đường, đưa đường huyết trở về bình thường. Bác sĩ nhìn nhận quan điểm này như thế nào?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Thực ra, quan điểm này chỉ đúng một phần. Như tôi đã chia sẻ lúc đầu, nếu kiểm soát tốt, tình trạng tiền đái tháo đường có thể diễn tiến theo ba chiều hướng.

Thứ nhất, tiền đái tháo đường có thể đảo ngược, tức là đường huyết trở về mức bình thường như người không mắc bệnh. Đây là điều rất đáng mừng.

Thứ hai, đường huyết vẫn duy trì ở mức tiền đái tháo đường. Đây cũng là một kết quả tương đối đáng mừng khi tình trạng bệnh không tiến triển thêm.

Thứ ba, tiền đái tháo đường có thể tiến triển thành bệnh đái tháo đường thực sự.

Thay đổi lối sống là nền tảng điều trị tiền đái tháo đường

6. Thay đổi lối sống là nền tảng điều trị tiền đái tháo đường, một số trường hợp cần dùng thuốc sớm

Ở giai đoạn này, việc điều chỉnh lối sống và sử dụng thuốc hạ đường huyết được cân nhắc ra sao, tùy theo tình trạng của từng người ạ?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Khi đã được xác định là tiền đái tháo đường, chúng ta cần lưu ý rằng thay đổi lối sống tích cực là nền tảng quan trọng nhất và cần được duy trì lâu dài.

Trong đó, người bệnh cần thực hiện ba vấn đề chính.

- Xây dựng chế độ ăn tiết chế, khoa học.

- Tăng cường hoạt động thể lực, tích cực vận động.

- Giảm cân: Nếu thuộc nhóm thừa cân, béo phì, người bệnh nên giảm khoảng 5-7% trọng lượng cơ thể so với ban đầu.

Bên cạnh việc thay đổi lối sống, một số trường hợp bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định sử dụng thuốc.

Trường hợp thứ nhất là người bệnh đã tích cực thay đổi lối sống nhưng không đạt được kết quả mong muốn. Chẳng hạn, sau khoảng 3 tháng điều chỉnh lối sống, chỉ số HbA1c vẫn không giảm về mức bình thường mà tiếp tục ở mức trên 5,7%.

Trường hợp thứ hai là đường huyết có xu hướng tăng dần qua các lần theo dõi.

Trường hợp thứ ba, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc ngay từ đầu, song song với việc thay đổi lối sống tích cực, ở những người có một số yếu tố nguy cơ.

Chẳng hạn, tại thời điểm phát hiện tiền đái tháo đường, người bệnh có đường huyết lúc đói từ khoảng 6,1 mmol/L hoặc chỉ số HbA1c từ 6% trở lên.

Ngoài ra, những trường hợp béo phì với BMI trên 25, béo bụng, có tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc hội chứng buồng trứng đa nang cũng có thể được cân nhắc điều trị bằng thuốc.

Tương tự, người bệnh đã có tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch do xơ vữa cũng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định thuốc ngay từ đầu.

Như vậy, việc sử dụng thuốc sẽ được bác sĩ cân nhắc tùy theo tình trạng và các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh, với mục tiêu dự phòng tiền đái tháo đường tiến triển thành bệnh đái tháo đường thực sự.

7. Người tiền đái tháo đường không cần cắt bỏ hoàn toàn tinh bột, nên áp dụng nguyên tắc đĩa ăn 1/2 - 1/4 - 1/4

Có người vừa biết đường huyết cao đã lập tức bỏ cơm trắng, kiêng tinh bột rất khắt khe. Theo BS, cách ăn uống này có những điểm nào chưa phù hợp và đâu là nguyên tắc ăn uống khoa học dành cho người tiền đái tháo đường?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Khi biết mình bị tiền đái tháo đường, bà con cũng đừng quá hoang mang. Bác sĩ sẽ hướng dẫn chế độ ăn uống khoa học, dựa trên những bằng chứng đã chứng minh có lợi cho người tiền đái tháo đường.

Trong đó, đối với nhóm carbohydrate, tức là chất bột đường, chúng ta chỉ cần giảm theo hướng dẫn chứ không cần cắt bỏ hoàn toàn.

Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần giảm chất béo bão hòa, đồng thời bảo đảm cung cấp đủ năng lượng và đủ lượng protein, tức là chất đạm, trong khẩu phần ăn. Ngoài ra, cần tăng cường rau xanh và các loại ngũ cốc nguyên hạt.

Trong thực tế, tôi thường hướng dẫn bệnh nhân áp dụng nguyên tắc đĩa ăn, tức là chia khẩu phần ăn thành các phần như sau:

- 1/2 đĩa: Dành cho rau xanh.

- 1/4 đĩa: Dành cho thực phẩm cung cấp chất đạm (protein).

- 1/4 đĩa còn lại: Dành cho thực phẩm chứa tinh bột.

Như vậy, người bệnh cần chú ý hạn chế tối đa các loại thực phẩm chứa nhiều đường ngọt và tinh bột tinh chế.

Đồng thời, cũng nên giảm lượng lòng đỏ trứng, thức ăn nhanh, các món chiên, xào trong khẩu phần ăn.

Đặc biệt, những thực phẩm cần kiêng là mỡ, da, nội tạng và óc động vật.

Đây là chế độ ăn có lợi cho người tiền đái tháo đường, giúp người bệnh điều chỉnh dinh dưỡng một cách khoa học thay vì kiêng khem quá mức.

8. Người tiền đái tháo đường nên tập luyện 30 phút mỗi ngày, ít nhất 5 ngày mỗi tuần

Về vận động, người tiền đái tháo đường nên lựa chọn hình thức, cường độ và thời lượng tập luyện như thế nào?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Tập luyện là một phần không thể thiếu trong việc thay đổi lối sống khi điều trị cho người tiền đái tháo đường.

Tăng cường hoạt động thể lực mang lại hai lợi ích quan trọng: thứ nhất là giúp giảm cân, thứ hai là góp phần làm giảm tình trạng đề kháng insulin.

Bà con cần nhớ rằng chúng ta nên tập luyện khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày trong một tuần, với cường độ từ trung bình trở lên.

Về hình thức tập luyện, mỗi người có thể lựa chọn loại hình vận động phù hợp với sở thích, khả năng và điều kiện của bản thân, sao cho có thể thực hiện đều đặn hằng ngày.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần cố gắng tránh ngồi một chỗ quá lâu, nên duy trì vận động thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào giải đáp trong livestream với chủ đề "Tiền đái tháo đường, có cần điều trị ngay và luôn?" phát sóng trên hệ thống đa nền tảng của AloBacsi

9. Đánh giá toàn diện giúp lựa chọn hướng điều trị và theo dõi phù hợp

Tại Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope, khi bệnh nhân nhận kết quả nghi ngờ tiền tiểu đường, BS sẽ đánh giá những gì để xác định tình trạng và lựa chọn hướng xử trí?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Khi nhận được kết quả tiền đái tháo đường, trước hết bác sĩ phải thăm khám và đánh giá toàn diện người bệnh. Không chỉ đánh giá đường huyết mà còn phải xem xét tình trạng sức khỏe toàn thân và các cơ quan khác.

Đầu tiên, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử gia đình, xem người bệnh có cha mẹ, anh chị em ruột mắc đái tháo đường hay không.

Đối với phụ nữ, bác sĩ cũng sẽ hỏi về tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con nặng trên 4kg hoặc có tiền sử buồng trứng đa nang.

Bên cạnh đó, bác sĩ cần tìm hiểu những bệnh lý người bệnh đã mắc hoặc đang điều trị, nghề nghiệp, lối sống, chế độ ăn uống, thói quen hút thuốc lá, sử dụng rượu bia cũng như các loại thuốc đang dùng.

Tiếp theo là thăm khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ đo chiều cao, cân nặng để tính chỉ số BMI, đo huyết áp và khám toàn thân.

Trong quá trình khám, bác sĩ cũng chú ý phát hiện những dấu hiệu như gai đen trên da, bởi đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng đề kháng insulin.

Sau đó, người bệnh sẽ được thực hiện các xét nghiệm thường quy. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm những xét nghiệm cần thiết để phát hiện các bệnh lý đi kèm như bệnh tim mạch, xơ vữa mạch máu, bệnh thận hoặc gan nhiễm mỡ.

Sau khi tổng hợp kết quả thăm khám và xét nghiệm, bác sĩ sẽ tiến hành phân tầng nguy cơ để xây dựng hướng điều trị và theo dõi phù hợp với từng người bệnh.

Đối với những trường hợp tiền đái tháo đường có nguy cơ thấp, bác sĩ sẽ hướng dẫn thay đổi lối sống tích cực, chưa cần can thiệp bằng thuốc. Những người bệnh này có thể được kiểm tra lại hằng năm, mỗi năm một lần.

Ngược lại, đối với những trường hợp có nguy cơ cao tiến triển thành đái tháo đường hoặc đã có bệnh lý, yếu tố nguy cơ tim mạch, bác sĩ sẽ can thiệp tích cực hơn.

Bên cạnh việc hướng dẫn thay đổi lối sống, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc nếu cần thiết. Đồng thời, người bệnh cũng phải được kiểm soát tích cực các yếu tố nguy cơ tim mạch và những bệnh nền đi kèm.

Lịch theo dõi ở nhóm này cũng sẽ gần hơn. Nếu đã sử dụng thuốc, người bệnh nên được kiểm tra hằng tháng. Nếu chưa dùng thuốc, có thể kiểm tra mỗi 3 tháng.

10. Kiểm soát tiền đái tháo đường: Đặt mục tiêu nhỏ, tái khám thường xuyên và điều chỉnh theo từng người bệnh

Nhiều người biết cần ăn uống lành mạnh, vận động đều nhưng chỉ thực hiện được vài tuần rồi bỏ cuộc. Làm thế nào để kế hoạch kiểm soát tiền đái tháo đường phù hợp với công việc và thói quen của từng người?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Trước hết, bác sĩ sẽ dành nhiều thời gian để tư vấn, giáo dục sức khỏe, giúp người bệnh hiểu được tầm quan trọng của việc kiểm soát tiền đái tháo đường.

Khi người bệnh hiểu rõ tình trạng sức khỏe của mình và tầm quan trọng của việc điều trị, họ sẽ có ý thức hơn và tuân thủ tốt hơn những hướng dẫn của bác sĩ.

Sau đó, bác sĩ sẽ cùng người bệnh xây dựng kế hoạch với những mục tiêu nhỏ, có thể thực hiện trong thời gian ngắn.

Chẳng hạn, chúng tôi sẽ đặt mục tiêu mỗi ngày tập luyện bao nhiêu phút, duy trì trong bao lâu hoặc cần giảm bao nhiêu cân. Thay vì đặt ra những mục tiêu quá lớn ngay từ đầu, chúng tôi sẽ chia thành từng mục tiêu nhỏ để người bệnh thực hiện dần.

Bên cạnh đó, bác sĩ sẽ hẹn người bệnh tái khám với khoảng cách gần hơn, chẳng hạn mỗi tháng một lần.

Trong những lần tái khám, bác sĩ không chỉ đánh giá kết quả mà còn trao đổi, động viên và ghi nhận những điều người bệnh đã làm tốt. Đối với những mục tiêu chưa đạt được, bác sĩ sẽ tìm hiểu nguyên nhân, khuyến khích người bệnh tiếp tục cố gắng.

Đồng thời, bác sĩ cũng sẽ hỏi lại để đánh giá xem người bệnh đã hiểu đúng và thực hiện đúng những hướng dẫn trước đó hay chưa.

Từ những kết quả và thông tin thu nhận được qua mỗi lần tái khám, bác sĩ sẽ từng bước điều chỉnh kế hoạch cho phù hợp hơn với người bệnh.

11. Năm nguyên tắc giúp kiểm soát tiền đái tháo đường, giảm nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường

Bác sĩ có thể tóm tắt những nguyên tắc quan trọng mà người tiền đái tháo đường cần ghi nhớ để kiểm soát đường huyết hiệu quả?

BS.CK1 Phan Thị Anh Đào trả lời: Người được chẩn đoán tiền đái tháo đường nên ghi nhớ 5 nguyên tắc cơ bản.

Thứ nhất, ăn uống lành mạnh, khoa học. Chúng ta cần chú ý xây dựng và duy trì chế độ ăn uống hợp lý.

Thứ hai, duy trì hoạt động thể lực. Cần duy trì thói quen vận động thường xuyên.

Thứ ba, giảm cân nếu đang thừa cân, béo phì hoặc béo bụng.

Thứ tư, điều trị và kiểm soát tốt các bệnh lý đi kèm cũng như những yếu tố nguy cơ tim mạch.

Thứ năm, tái khám đúng hẹn. Bà con đừng ngại đi tái khám mà nên tuân thủ lịch hẹn để bác sĩ có thể đánh giá lại tình trạng sức khỏe và điều chỉnh kế hoạch điều trị cho phù hợp.

Thông tin biên tập

Tác giả

Phương Linh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 17:10, 17/10/2026Cập nhật: 09:49, 28/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X