Trang chủ

Tai biến sau khi tiêm chủng: Vắc-xin không an toàn hay do tiêm không đúng?

Khi chích, nhân viên y tế phải thăm khám kỹ tình trạng sức khỏe của trẻ, tránh chích vắc-xin khi trẻ bị bệnh, khiến vắc-xin mất công hiệu và nhiều nguy cơ tai biến xảy ra.

Báo cáo mới đây của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế về tình hình sử dụng vắc-xin và quản lý tiêm chủng dịch vụ cho biết, gần 50% cán bộ quản lý cơ sở tiêm chủng vắc-xin dịch vụ không biết vắc-xin nào có thể bị hỏng do đông băng. Thực tế, đã có những trường hợp tử vong do sự tắc trách của cán bộ y tế.

Nhiều nguyên nhân gây tai biến

Tại Việt Nam, năm 2011 có 5/7 trường hợp bị biến chứng nặng sau khi tiêm chủng, tử vong. Năm 2010 cũng có 10 trẻ tử vong trong số 16 trường hợp biến chứng nặng. ThS-BS Hồ Vĩnh Thắng - Trưởng nhóm Chương trình Tiêm chủng mở rộng khu vực phía Nam, Viện Pasteur TP.HCM - cho biết, trẻ bị tai biến sau khi tiêm chủng thường do nhiều nguyên nhân, có thể vì nhân viên y tế tiêm sai vị trí, chích không đúng liều lượng, bảo quản vắc-xin không đúng, do trẻ đang mắc bệnh, hay đơn giản vì tâm lý sợ kim tiêm nên dẫn đến trẻ bị ngất xỉu, chóng mặt, nhức đầu, tê quanh mũi (chủ yếu trẻ trên năm tuổi đã biết cảm giác sợ đau). Tuy nhiên, cũng có một số trường hợp không tìm ra nguyên nhân cụ thể do cơ địa của trẻ.

Một chuyên gia nghiên cứu vắc-xin cho biết, sau khi tiêm chủng, trẻ có thể bị tác dụng phụ hay tai biến. Với những trường hợp bị tác dụng phụ, người được tiêm vắc-xin thường bị sưng, đau, nôn, tiêu chảy. Những phản ứng này xảy ra tùy thuộc vào đặc trưng của từng loại vắc-xin. Ví dụ, kháng nguyên từ các loại vắc-xin cúm, bạch hầu - ho gà - uốn ván… vốn rất yếu, nếu đưa vào cơ thể sẽ không đủ mạnh gây đáp ứng miễn dịch.

Để các kháng nguyên này hoạt hóa mạnh, buộc phải có tá chất (tá dược) đi kèm để kích thích miễn dịch. Và, vắc-xin khi có tá dược thì khả năng xảy ra phản ứng phụ sẽ nhiều hơn vắc-xin không có tá dược. Đôi khi, tác dụng phụ xảy ra là do vắc-xin. Ví dụ, vắc-xin ngừa Rotavirus cũng có thể gây phản ứng phụ là lồng ruột (hai đoạn ruột lồng vào nhau gây tắc ruột)…

Trẻ đang được chích ngừa sởi tại BV Nhi Đồng 2 TP.HCM

Hầu hết những trường hợp xảy ra tai biến sốc phản vệ, tử vong, chủ yếu do nhân viên chủng ngừa thực hiện không đúng kỹ thuật tiêm truyền hoặc bảo quản thuốc không hợp lý. Cụ thể, có những loại vắc-xin sống trong quá trình lưu giữ, kiểm tra không chặt chẽ đã thay đổi cấu trúc gien, có độc lực mạnh. Thông thường nhiệt độ bảo quản vắc-xin từ 2 - 80C, nhưng nếu để hai bên thành tủ trữ lạnh có khi khiến vắc-xin lạnh hơn các vị trí khác. Và nếu lấy vắc-xin ra tiêm ngừa mà tan rã không đều thì vắc-xin dễ bị vón cục và gây phản ứng mạnh cho trẻ.

Riêng về đường tiêm, chỉ kỹ thuật viên có kinh nghiệm mới tiêm được cả ba vị trí: tiêm bắp, tiêm dưới da, tiêm trong da. Ví dụ, tiêm vắc-xin BCG ngừa lao cho trẻ thì người tiêm phải tiêm trong da (vị trí tiêm khó nhất), với liều lượng vắc-xin phải đúng 0,1ml, nếu đưa số lượng vượt quá 0,1ml sẽ gây viêm hạch toàn thân, sốt cao, có thể tử vong.

Nếu tiêm bắp mà lại trúng thần kinh tọa có khi gây liệt chân. Không vô trùng dụng cụ khi tiêm sẽ gây nhiễm trùng, áp-xe tại chỗ, nhiễm trùng huyết, tử vong. Tại Việt Nam đã từng xảy ra trường hợp nhà sản xuất vắc-xin MMR® II ngừa sởi - quai bị - rubella đã chỉ định sai trên nhãn sản phẩm là tiêm bắp thay vì tiêm dưới da. Việc chỉ định sai này khiến vắc-xin không đạt hiệu quả.

Cách nào hạn chế rủi ro?

Khi chúng tôi đặt vấn đề về việc bảo quản vắc-xin và năng lực của nhân viên ở các quận/huyện, một bác sĩ thuộc Trung tâm Y tế dự phòng TP.HCM cho biết, với chương trình tiêm chủng mở rộng, các quận/huyện đều có đầy đủ nhân viên tiêm chủng và ngành y tế đã cung cấp đầy đủ cho tất cả các quận/huyện tủ bảo quản vắc-xin chuyên dụng. Riêng với các cơ sở y tế có tiêm vắc-xin dịch vụ, nhất là các cơ sở tư nhân thì chưa được giám sát kỹ.

BS Tống Thanh Sơn - Khoa Trẻ em lành mạnh, BV Nhi Đồng 2 TP.HCM - khuyến cáo, để đảm bảo an toàn thì người quản lý cơ sở và nhân viên chích ngừa vắc-xin phải nắm kỹ chuyên môn. Ví dụ, vắc-xin viêm gan B thuộc chương trình tiêm chủng mở rộng thường có chất chỉ thị nhiệt theo dõi, nếu chất này đổi màu thì không được dùng. Nếu vắc-xin đóng băng càng không được chích. Vì vậy vắc-xin phải được kiểm tra mỗi ngày. Nhân viên tiêm chủng phải thuần thục tất cả các đường tiêm chích. Cụ thể, với vị trí trong da như chích BCG ngừa lao cho trẻ thì hầu như chỉ có điều dưỡng chuyên khoa nhi mới thực hiện đúng, vì đường chích này khó nhất. Còn kỹ thuật chích bắp tương đối dễ, tuy nhiên, nhân viên tiêm chủng cũng phải lưu ý nếu trẻ dưới một tuổi phải chích ở đùi, trên một tuổi mới chích bắp tay.

BS Hồ Vĩnh Thắng khuyên, để giảm số lần chích ngừa, hạn chế rủi ro tác dụng phụ của vắc-xin, ngành y tế cũng cải tiến và bổ sung các loại vắc-xin phối hợp ngừa nhiều bệnh. Và khi chích ngừa, nhân viên y tế phải thăm khám kỹ tình trạng sức khỏe của trẻ, tránh chích vắc-xin khi trẻ bị bệnh, khiến vắc-xin mất công hiệu và nhiều nguy cơ tai biến xảy ra.

AloBacsi.vn

Theo Văn Thanh - Phụ nữ TPHCM